Гульня на знясіленне

Ён не штурмаваў барыкады, а знясіляў іх — на трох розных франтах адначасова.

Дональд Трамп правёў у судах больш часу, чым любы прэзідэнт у гісторыі ЗША. І не прайграў. Не таму, што меў рацыю. А таму, што ператварыў саму сістэму правасуддзя ў інструмент уласнага выжывання.

«Дональд Трамп і суды» даўно перастала быць юрыдычнай хронікай і ператварылася ў мем. Гэта стрэс-тэст амерыканскай дэмакратыі — і тэст, які яна правальвае на вачах, прайграючы і ў публічнай прасторы, і ў юрыдычным абгрунтаванні. Прыкметна, што ў дачыненні да судовай сістэмы Трамп не дэманстраваў адкрытага непадпарадкавання. Гэта таксама добра прадумана. Ён не штурмаваў барыкады, а знясіляў іх — на трох розных франтах адначасова.

У крымінальных і грамадзянскіх справах Трамп дзейнічае строга ўнутры сістэмы — і менавіта гэта робіць яго стратэгію неўразлівай. Манхэтэнскі вердыкт — 34 крымінальныя прысуды за фальсіфікацыю фінансавых дакументаў — стаў гістарычным прэцэдэнтам. Трамп штодня публічна атакаваў суддзю і прысяжных. Але працэсуальна падпарадкаваўся: аплачваў штрафы за парушэнне рэжыму маўчання і накіраваў справу ў апеляцыю. Прамога канфлікту з шэрыфам не было. Навошта? Апеляцыя — гэта час. А час — гэта ўсё.

Паводле справы Э. Джын Кэрал суд прысудзіў $83,3 мільёна за паклёп. Апеляцыйны суд пацвердзіў. Вярхоўны суд адмовіўся прыняць скаргу. Да ліпеня 2026 года Кэрал дамагалася выплаты 5,8 мільёна — справа ўсё яшчэ разглядалася. Трамп не заплаціў. Ён абскардзіў. А потым абскардзіў зноў.

Справа аб умяшанні ў выбары — асобная гісторыя. Абарона давяла пытанне пра прэзідэнцкі імунітэт да Вярхоўнага суда. У ліпені 2024 года суд вынес рашэнне ў справе Trump v. United States — і тым самым не проста даў Трампу час. Ён перапісаў базавую дактрыну: прэзідэнт ЗША карыстаецца шырокім імунітэтам за дзеянні ў межах сваёй пасады. Гэта ўжо не зацягванне. Гэта сістэмная перамога праз лаяльны суд над судовай сістэмай ЗША. Справу вярнулі ў ніжэйшую інстанцыю, яна расцягнулася за гарызонт выбараў і была спыненая пасля перамогі Трампа. Але галоўнае адбылося раней: вышэйшая інстанцыя сама змяніла правілы гульні на яго карысць.

Восенню 2025 года адміністрацыя прыступіла да зносу гістарычнага Усходняга крыла Белага дома — дзеля будаўніцтва бальнай залы. Абаронцы помнікаў звярнуліся ў суды. Пасля гэтага пайшлі часовыя забароны, апеляцыі, разбіральніцтвы ў Нацыянальнай камісіі па планаванні сталіцы. Адміністрацыя манеўравала — перакласіфікавала аб'ект, паскарала ўзгадненні праз ведамасныя інструкцыі. Суды не былі зламаныя. Іх перайгралі на іх жа пляцоўцы.

У лютым 2026 года Трамп без санкцыі Кангрэсу, без публічных слуханняў запусціў «Operation Epic Fury» — маштабную ваенную аперацыю супраць Ірана. Тут суды ад пачатку беззбройныя: Канстытуцыя і прэцэдэнтнае права ніколі не надзялялі іх правам вета на ваенныя аперацыі выканаўчай улады. Трамп не зламаў гэтую сцяну. Ён проста скарыстаўся тым, што яна заўсёды існавала, — і ніхто да яго не рабіў гэтага настолькі дэманстратыўна і без тлумачэнняў. І фармальнасці захаваныя — прадугледжаны 60-дзённы тэрмін ваенных дзеянняў, які не патрабуе рашэння Кангрэсу, не быў парушаны.

Чаму так адбываецца? Успомнім, што Рой Кон — адвакат, настаўнік, саўдзельнік — навучаў Трампа пяці правілам: ніколі не прызнавай віну, ніколі не прабачайся, заўсёды атакуй, заўсёды адмаўляй, заўсёды прэтэндуй на перамогу. Гэта не псіхалогія. Гэта аперацыйная дактрына для чалавека, які зразумеў: у сістэме, дзе працэдура абараняе ўсіх аднолькава, менавіта той, хто гатовы бясконца карыстацца працэдурай — і пры гэтым перапісваць яе праз лаяльны суд — атрымлівае перавагу над усімі.

Трамп не зламаў судовую сістэму. Ён даказаў, што яна не была разлічана на гульца, для якога правілы — не абмежаванне, а інструмент. Буш і Абама таксама вялі войны без фармальнага абвяшчэння, таксама выкарыстоўвалі апаратныя прэрагатывы. Але яны рабілі гэта з аглядкай на грамадскую думку і заканадаўчую ўладу. Трамп не азіраецца.

Джэймс Мэдзісан з бацькамі-заснавальнікамі будаваў лабірынт стрымак і проціваг, каб ні адзін чалавек не мог сканцэнтраваць у сваіх руках занадта шмат улады. Ён не прадугледзеў гульца, які ператворыць сам лабірынт у сховішча — і між іншым прызначыць суддзяў, што перамалююць яго майстар-план і самі завядуць да Мінатаўра.

Аарон Леа, Борух Таскін, kasparovru.com

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]