Пуцін нервнічае

Сюрпрыз прымусіў мятацца.

У асяроддзі кіраўніка Расіі расце напружанне — прыкмет гэтага шмат. Прыдворныя спрабуюць упрасіць яго неяк скончыць зайшоўшую ў тупік «СВА». Ён вымушаны апраўдвацца і абяцаць хуткія баявыя трыумфы, у якія кіроўнае кола РФ ужо не верыць.

На першы погляд, расійская «эліта» такая ж бездумная і паслухмяная вождзю, як і заўсёды. Бачная частка праведзенага мінулым тыднем штогадовага яе з’езда («XIX Пецярбургскага міжнароднага эканамічнага форуму») ніякіх перамен у яе паводзінах не выявіла.

Ласуны і камікі

Усе гаварылі тое самае, што і заўсёды. Жанр мерапрыемства і размеркаванне роляў усталяваліся даўным-даўно і былі цалкам выкананыя.

Усё той жа Сечын са сваім звыклым дакладам пра «рызыкі ў сусветнай энергетыцы» і са скаргамі на нялёгкі лёс «Роснефть». Нязменны Грэф са сваім «дзелавым сняданкам «Сбера»». Яны ж усе ласуны. Хлебам не кармі, накладзі паболей «халадзецу з тамленай ялавічыны з хрэнам» палова-палова з «чорнай трэскай на грылі са соусам з ікры», а на закуску паболей «міланскага шакаладнага торта». Неабмінны Андрэй Макараў у якасці «кавернага»-маралізатара. Манерай трымацца і інтанацыямі гэты нястомны выканаўца падобны на Яўгена Пятросяна яго найлепшых гадоў, але мае недахоп: яшчэ больш аднолькавы.

Здавалася б, у маі–чэрвені 2026 года атмасфера вакол Пуціна такая ж стэрыльная, як і ў папярэднія гады вайны. Але гэта абман зроку.

Пачнём з дробязі. Вось ужо два месяцы, як ВЦИОМ не публікуе расклады народных адказаў на так званае адкрытае пытанне з просьбай назваць палітыкаў, якія выклікаюць давер. Калі Пуціна не падказваць, большая частка публікі яго проста не ўспамінае.

Год таму доля тых, хто спантанна ўспомніў вождзя і паведаміў пра давер да яго, складала 38,1%. Да 5 красавіка 2026-га яна знізілася да 29,5%. А што далей — ад нас хаваюць.

Гэта, паўтару, дробязь, але не будзем яе памяншаць. Каб апытальная служба засакрэціла індыкатар, які бесперабойна публікавала шмат гадоў запар, патрэбны, як мінімум, загад Кірыенкі.

Ці самога Пуціна, якога найноўшыя лічбы вывелі з раўнавагі.

Павышаная трывожнасць

Зніжэнне папулярнасці ў народзе пачало нерваваць кіраўніка — пра гэта сведчыць выкладзены на беспадобнай пуцінскай мове загад «ураду Расійскай Федэрацыі сумесна з ФСБ Расіі забяспечыць бесперабойную працу найважнейшых сэрвісаў, у тым ліку сістэм аказання медыцынскай дапамогі і плацежных сістэм, і доступ грамадзян да такіх сэрвісаў у перыяд абмежавання функцыянавання інфармацыйна-тэлекамунікацыйнай сеткі «Інтэрнэт»».

У тую ж кропку б’е і зусім свежае распараджэнне амніставаць анлайн-гульню для дзяцей Roblox і зняць з яе блакіроўку. А вось нацлідар вельмі рэдка забірае назад свае забароны. Можна сказаць, ніколі. І тут такі паварот.

Вядома, «інфармацыйна-тэлекамунікацыйная сетка «Інтэрнэт» і ўвогуле ўсё анлайн па-ранейшаму на сто працэнтаў чужое Пуціну. Ён прастадушна прагаварыўся пра гэта на тым жа ПМЭФе, распавядаючы, як Пяскоў двойчы «падсунуў яму паперку» з адкрытым лістом Зяленскага. Паводле пуцінскіх уяўленняў: няма паперкі — няма і ліста.

Вельмі наўрад ці гэтыя анлайн-паслабленні надоўга. Яны даруюцца да вераснёвых «выбараў». Але сама гатоўнасць заключыць з народам здзелку, часовую кампрамісную, неўласцівая вождзю, кажа пра сур’ёзную яго трывогу.

Прычын для гэтай трывогі хапае і іншых.

Расійскія гаспадарчыя справы цяпер дрэнныя. Іх стан відавочна напружвае кіраўніка. Таму на ПМЭФе ён не раз і не два пачынаў апраўдвацца.

Тлумачыў, што

«мы свядома пайшлі на астуджэнне эканомікі» і што «можна казаць, што пераахаладзілі, можна казаць, што яшчэ не ўсё зроблена ў гэтым кірунку, але гэта свядомыя крокі…».

Паведамляў, што

«мы, вядома, чуем крытыку з усіх бакоў на наш адрас» і што «мы назіраем зніжэнне росту валавога ўнутранага прадукту і некаторыя іншыя рэчы, але ўсё гэта мы робім свядома».

І яшчэ раз:

«Мы свядома ідзём на астуджэнне эканомікі, і ні сёння, хачу вас запэўніць у гэтым, ні ў бліжэйшай перспектыве ніякіх пагроз мы не бачым».

Сюрпрыз прымусіў мятацца

Пуцін не такі ўжо профан у эканоміцы і разумее, што яе «астуджэнне», ажыццёўленае Эльвірай Набіулінай з яго згоды, а найхутчэй і па яго прадпісанні, тэхнічна абгрунтаванае і нічога фатальнага ў сабе не нясе. Навязлівыя паўторы аднаго і таго ж выдаюць адсутнасць упэўненасці, што аднаго гэтага хопіць, каб зводзіць канцы з канцамі.

І сапраўды. Дэфіцыт бюджэту за пяць месяцаў 2026-га быў удвая большы, чым за той жа адрэзак мінулага года (адпаведна 6 трлн і 3 трлн рублёў). Гэта тлумачыцца тым, што выдаткі (год да года) выраслі на 17%, а даходы засталіся на ўзроўні 2025-га.

Разбуханне выдаткавай часткі выклікана тым, што гадавыя ваенныя траты ўжо цяпер складаюцца на 2–4 трлн рублёў вышэй за каштарыс, а адставанне даходнай — тым, што нафтагазавыя паступленні моцна не даходзяць да плана, а няўфтагазавыя растуць амаль толькі за кошт павелічэння ў гэтым годзе ПДВ.

Блакада Армузскага праліва не стварыла бюджэтнага цуду: у маі нафтагаз прынёс расійскай казне менш за 0,8 трлн рублёў. За 5 месяцаў сабрана толькі трэць запланаваных на гэты год нафтагазавых даходаў (менш за 3 трлн рублёў). Не відавочна нават і выкананне гадавога плана па нафтагазу (8,9 трлн рублёў).

Дзяржфінансісты склалі бюджэт гэтага года з дапушчэннем, што ваенныя дзеянні ў бліжэйшыя месяцы спыняцца. Відаць, Пуцін даў ім такую надзею. Наступнае яго намер працягваць вайну і, адпаведна, траціць на яе ўсё новыя і новыя грошы стала для іх сюрпрызам і прымусіла мятацца з боку ў бок.

У нейкі момант міністр фінансаў Сілуанаў звярнуўся і да нацлідара, і да прэм’ера Мішустына з просьбай ухваліць буйное ўрэзанне грамадзянскіх выдаткаў.

Але Пуцін якраз і не можа на гэта пайсці. Прынамсі, да «выбараў». Секвестр бюджэту, калі і адбудзецца, то невялікі і не вырашыць праблему.

Не можа ён і змякчыць падатковыя навацыі, колькі б яго пра гэта ні малілі з усіх бакоў. На іх трымаюцца дзярждаходы, якіх і так не хапае. Таму ў якасці «папулярнай меры» ён толькі абвясціў, што ў наступным годзе адкладзе ўжорстчанне ПДВ-абкладання малога і сярэдняга бізнесу.

Але гэтага надта мала.

Дыскамфорт аўтакрата

Пры тых раскладах, якія ўжо склаліся, дэфіцыт бюджэту ў 2026-м складзе рэкордныя 8–10 трлн рублёў пры плане 3,8 трлн і папярэднім рэкордзе 5,6 трлн рублёў (у 2025-м).

Каб заткнуць дзірку, пуцінскім фінансістам давядзецца размясціць на ўнутраным рынку дадатковыя пазыкі (г. зн. ажыццявіць эмісію) і, магчыма, правесці яшчэ і іншыя праінфляцыйныя меры.

А вось і адна з такіх мер

Дзярждума ў экстранным парадку прыняла папраўкі ў Бюджэтны кодэкс, якія дазваляюць неабмежавана наращваць выдаткі бюджэту. Папраўкі ініцыяваў старшыня ўрада Міхаіл Мішустын. Дакумент быў унесены ў панядзелак, а ў сераду ўжо цалкам прыняты і накіраваны ў Савет Федэрацыі.

Дакумент дазваляе ўраду павялічыць выдаткі бюджэту звыш запланаваных 44 трлн рублёў без унясення фармальных змен у закон аб бюджэце. Дазваляецца не раскрываць, куды пойдуць дадатковыя траты.

Рабіць гэта можна за кошт росту ўнутранага дзярждоўгу, абмежаванні на яго прыпынены.

Рэгіянальным бюджэтам дазволена браць крэдыт у ўрада да наступнага месяца — пад 0,1%. Акрамя таго, рэгіёнам дазволілі да 2030 года не вяртаць трэць запазычанасці па бюджэтных крэдытах, якія яны набралі раней.

І тая «перамога над інфляцыяй», дзеля якой «мы свядома пайшлі на астуджэнне эканомікі», страціць сэнс.

Адсутнасць на ПМЭФе (і затым на наступных мерапрыемствах) Эльвіры Набіулінай, якую тлумачылі ці то стратай аднаго з калегаў, ці то хваробай, магла проста адлюстроўваць яе разгубленасць ад адкрыўшайся перспектывы. Фінансавае напружанне можа яшчэ і пагоршацца, паколькі працяг баявых дзеянняў запатрабуе дадатковых выдаткаў, а ўдары ўкраінскіх дронаў могуць яшчэ прыкметней скараціць перапрацоўку і экспарт нафты.

Бясспрэчна, грамадзянскае чыноўніцтва і бізнес-магнаты асаджаюць Пуціна мольбамі спыніць вайну, і ён адчувае з гэтага дыскамфорт. Тым больш, што гаспадарчую логіку ў іх просьбах ён, вядома, бачыць. Дадамо да гэтага і нарастанне ў ім адчування, што яму асабіста пагражае небяспека. Пасля ліквідацыі Алі Хаменеі давялося на ўсякі выпадак пераналадзіць уласную пуцінскую сістэму бяспекі. Ды і ад паездак па Расіі давялося амаль адмовіцца.

У грамадзянскіх вяльмож і бізнес-магнатаў няма ўладных рычагоў, каб прымусіць Пуціна прытармазіць з вайной. Ды яны і занадта баязлівыя, каб спрабаваць яго да чагосьці прымусіць.

Але ўсё ж не відавочна, што нават і абсалютны аўтакрат можа бясконца працягваць вайну проста па асабістым сваім жаданні, насуперак таму, што яго атачэнне лічыць гэтую вайну зайшоўшай у тупік і страціўшай любы сэнс, хай сабе і імперскі.

Надакучлівыя мольбы

Пуцін таму і вымушаны раз за разам пераконваць сваю аўдыторыю, што вайна, маўляў, вядзецца паспяхова і прыносіць плады:

«Расійскія войскі наступаюць па ўсёй лініі баявога сутыкнення. Няма месца, дзе б не было наступлення расійскіх войскаў».

Гэта відавочная выдумка, верыць ён у яе ці не.

І паводле дадзеных амерыканскага ISW, і паводле ацэнак украінскага DeepState, расійская армія за май страціла больш тэрыторыі, чым захапіла. Надзеі расійскага камандавання на веснава-летні пералом у баях, калі і былі, дык не спраўдзіліся.

Частка Z-прапагандыстаў пачала заклікаць да перамір’я, што тлумачыцца разуменнем становішча на франтах, а зусім не адмовай ад дзяржаўных поглядаў. Але расійскі галоўнакамандуючы вырашыў упарта не бачыць таго, што адбываецца на яго «спецыяльнай ваеннай аперацыі».

Дзеянні ўкраінскіх войскаў цяпер успрымаюцца як паспяховыя, пра гэта кажа і сумесная заява брытанскага прэм’ера Стармера, нямецкага канцлера Мерца і французскага прэзідэнта Макрона. Па ўзгадненні з прэзідэнтам Зяленскім яны заклікалі Пуціна неадкладна спыніць агонь і выставілі пяць умоў украінска-расійскага міру, якія відавочна не ўпісваюцца ў пуцінскія ўяўленні пра тое, што для яго добра, а што не.

Не будзем выключаць, што ўнутраны ціск прыносіць Пуціну нават больш клопату, чым міжнародны. Магчыма, ён пагадзіўся на вояж у Кіеў Рамана Абрамовіча, каб адчапіцца ад уласных вяльмож з іх надакучлівымі мольбамі заключыць перамір’е. А пасля вяртання Абрамовіча ў Маскву адразу знайшоў падставу і чарговы раз адмовіўся ад перамоў.

***

Не трэба шукаць у пазіцыі Пуціна ніякага, нават своеасабліва зразуметага дзяржаўнага інтарэсу. Па ўсіх прыкметах, Пуцін лічыць спыненне вайны небяспечным для сябе асабіста. І з нарастаючай нервовасцю настойвае на яе працягванні. Хоць і яно таксама можа стаць небяспечным для яго ўлады.

У найбліжэйшыя месяцы надзеі на перамір’е вельмі мала.

Сяргей Шэлін, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]