Набліжаецца найвялікшая падзея

Запасаемся папкорнам.

12 чэрвеня адбудзецца падзея, якая цалкам можа аказаць істотны ўплыў калі і не на ўсю сучасную эканоміку, дык на многія, здавалася б, нязменныя трэнды яе развіцця. І гэта, вядома, не Дзень Расіі з пустымі прамовамі і абяцаннямі, а закрыццё ставак у тым нябачаным казіно, якое афіцыйна завецца IPO SpaceX і прэтэндуе на статус найбуйнейшага ў гісторыі.

Ілан Маск плануе атрымаць ад продажу 555,6 млн акцый сваёй кампаніі 75 млрд долараў, што прыблізна ўтрая перавышае паступленні ад самых буйных першасных размяшчэнняў 2010-х гадоў — SaudiAramco (25,6 млрд долараў), Alibaba (21,8 млрд) і SoftBank (21,4 млрд долараў).

Калі план самага багатага чалавека ў свеце ўдасца, кампанію ацэняць у 1,77 трлн долараў — па стане на люты яе кошт вызначаўся, і то паводле вынікаў унутрыгрупавых зліццяў, у 1 трлн долараў — і гэта прынясе толькі адзін рэкорд; але калі да закрыцця біржы 12 чэрвеня акцыі вырастуць хаця б на 7%, капіталізацыя SpaceX перавысіць ацэнку SaudiAramco ў першы дзень таргоў (1,88 трлн долараў), і тады IPO стане рэкордным ужо ва ўсіх сэнсах.

Будучы трыльянер

Варта адзначыць, што сёння, калі новыя кампаніі з капіталізацыяй больш за 1 трлн долараў з’яўляюцца раз на квартал, «касмічны» старт SpaceX можа падацца толькі адным эпізодам у шэрагу многіх іншых — аднак ёсць нямала меркаванняў, якія не дазваляюць лічыць тое, што адбываецца, звычайным працэсам. Кампанія — як падкрэсліваюць многія аналітыкі — увасабляе настолькі смелыя задумы яе заснавальніка, што цэлы шэраг паказаных у праспекце эмісіі дапушчэнняў (а таксама добра вядомых патэнцыйным інвестарам фактаў) у сукупнасці ствараюць карціну, якая хутчэй адносіцца да сферы навуковай фантастыкі, чым да свету карпаратыўных фінансаў, што адрозніваецца ўзважанымі рашэннямі.

Кампанія, якая ў заяўцы на IPO больш за 150 разоў узгадвае Месяц, Марс і адкрыты космас, вызначае патэнцыйную ёмістасць свайго рынку ў… 28,5 трлн долараў, што на 10–15% перавышае амерыканскі ВУП. Не выключана, што ацэнкі цалкам карэктныя, — але па выніках мінулага года выручка SpaceX склала 18,7 млрд долараў, што ў 1500 разоў меншае за пазначаную ацэнку — не кажучы ўжо пра тое, што асваенне нават гэтага кавалачка прынесла кампаніі аперацыйныя страты ў 4,9 млрд долараў.

Праекты Ілана Маска гістарычна ацэньваюцца інвестарамі выключна высока: напрыклад, p/e ratio ў Tesla цяпер перавышае 300, а ў яе прамых канкурэнтаў — Ford або Toyota — знаходзіцца на ўзроўнях крыху вышэй за 10, — але продаж стратнай кампаніі за 1500 гадавых выручак здаецца ўсё ж занадта адчайным прадпрыемствам.

Акрамя таго, многія адзначаюць, што SpaceX ужо даўно падпарадкаваў адзіны паспяховы кампанент свайго бізнесу — праграму Starlink — гульням вакол штучнага інтэлекту: адной з базавых задач кампаніі дэкларуецца будаўніцтва дата-цэнтраў на наваколазямной арбіце, якія сілкуюцца невычэрпнай сонечнай энергіяй, але менавіта ШІ прыносіць кампаніі асноўную частку яе бягучых страт. Элементы аптымізму можа прыўнесці нядаўняе пагадненне з Google, паводле якога апошняя гатова заплаціць 30 млрд долараў у найбліжэйшыя тры гады за лізінг магутнасцяў дата-цэнтраў раней інтэграванай у SpaceX кампаніі xAI, але ўплыў гэтай здзелкі на інвестараў яшчэ трэба будзе ацаніць.

Можна таксама дадаць, што SpaceX закрэдытаваная на суму, якая перавышае яе мінулагоднюю выручку (крэдыт часова закрыты маставым фінансаваннем да 2027 г.), і, што яшчэ больш прыкметна, мае структуру кіравання, якая не дае ніякім акцыянерам, акрамя Ілана Маска, магчымасці ўплываць на дзеянні кампаніі і нават падаваць іскі да яе кіраўніцтва.

Патэнцыйным інвестарам прапануюць «паверыць у мару» і ў здольнасць Ілана Маска зачароўваць рынкі — і за гэта зрабіць яго першым чалавекам, чый асабісты стан перавысіць 1 трлн долараў.

А яшчэ галоўны шчасліўчык нашага часу трохі падстрахаваўся: пасля першаснага размяшчэння акцый SpaceX будзе неадкладна ўключаны ў індэкс Nasdaq-100, і гэта азначае, што пайшчыкі ўсіх індэксных фондаў, арыентаваных на hi-tech, аўтаматычна апынуцца інвестарамі гэтай кампаніі на немалую долю сваіх партфеляў і падтрымаюць зааблачныя каціроўкі яе акцый.

Сімвалічнае размяшчэнне

Дадатковую заклапочанасць выклікаюць распаўсюджваныя апошнім часам сцвярджэнні, быццам IPO SpaceX выглядае як too big to fail — але добра вядома, што звычайна такія фармулёўкі адносяцца да сістэмаўтваральных прамысловых або фінансавых кампаній, якім «праваліцца» не дазволяць дзяржаўныя структуры ці цэнтральныя банкі, чаго ў дадзеным выпадку ніхто не чакае. Ствараецца ўражанне, што гульцы загадзя пачалі «загаворваць» рынак, фармуючы ў інвестараў упэўненасць у выгадзе здзелкі: нават такія паважаныя гранды, як Morgan Stanley і Goldman Sachs, выдаюць уражальныя па смеласці прагнозы, абазначаючы арыенцірам па выручцы на 2040 г. лічбу ў 3,4 трлн долараў, што амаль у 10 разоў больш за бягучую выручку Apple і ў 180 — за выручку самой SpaceX. Ці можа такі скачок апынуцца рэальным, пакажа толькі час.

Аднак галоўнае пытанне, да якога хацелася б звярнуцца, складаецца не ў лёсе дзецішча Ілана Маска — безумоўна, аднаго з самых арыгінальных і таленавітых прадпрымальнікаў нашай эпохі, — а ў тым, што можа здарыцца, калі 12 чэрвеня (ці ў наступныя тыдні і месяцы) нешта «пайдзе не па плане». Вядома, у гісторыі IPO бывалі і няўдачы: многія кампаніі не збіралі тых сродкаў, на якія разлічвалі, а яшчэ больш было тых, у кім інвестары даволі хутка расчараоўваліся: не менш за 20 буйных IPO, пачынаючы з 2010 г., абярнуліся падзеннем капіталізацыі кампаній, якія іх правялі, у дзесяць і больш, а часам і ў сотні разоў.

Але ў нашым выпадку важныя памер і сімвалічнае значэнне кампаніі. Адзінае, з чым я мог бы параўнаць бліжэйшае размяшчэнне, — гэта з дэбютам першай у гісторыі кампаніі, што дасягнула рынковай капіталізацыі ў 1 трлн долараў: PetroChina, якая правяла IPO на Шанхайскай біржы 5 лістапада 2007 г. У першы дзень таргоў яе акцыі (крыху заніжаныя ў цане для паспяховага старту) узляцелі амаль утрая, што забяспечыла капіталізацыю ў 1,09 трлн долараў, — але эйфарыя аказалася, на жаль, надзвычай кароткай. Ужо праз тыдзень першая «трыльённая» кампанія перастала ёй быць, праз год каціроўкі вярнуліся да ўзроўняў першых хвілін таргоў, а праз пятнаццаць гадоў заставаліся ніжэй за іх прыблізна ў два з паловай разы. Характэрна, аднак, што гэтая нядоўгая «свечка» не толькі прывяла да абвалу кітайскага фондаўога рынку больш чым утрая за наступныя два гады, але і паклала яго ў такі баковік, з якога ён не выйшаў дагэтуль.

Вядома, цяпер можна сказаць, што восень 2007 г. была не ідэальным часам для найбуйнейшага IPO, — але гэта зручна сцвярджаць амаль праз дваццаць гадоў, і будзе вельмі добра, калі нам не давядзецца ўспамінаць нешта падобнае пра лета 2026-га.

Запасаемся папкорнам

Тым часам немагчыма не бачыць, што рост амерыканскіх фондавых індэксаў у апошнія месяцы паўтарае вельмі небяспечныя траекторыі, а часам і ўваходзіць у зусім няведаныя прасторы. S&P 500 з пачатку года 24 разы пратэставаў гістарычныя максімумы, а за пяць месяцаў трыльённы парог капіталізацыі пераступілі чатыры кампаніі — больш, чым за любы з мінулых поўных гадоў. Бурбалка, якая фарміруецца на біржы, узбагачае не толькі самых заможных грамадзян, але і велізарную колькасць інвестараў, павышаючы спажывецкую ўпэўненасць, падштурхоўваючы ўверх цэны на іншыя актывы — і ў выніку падсілкоўваючы амерыканскі эканамічны рост, які ў адваротным выпадку павінен быў бы запаволіцца з улікам палітычнай нестабільнасці і катастрафічнага росту цэн на рэсурсы. На гэтым фоне расчараванне ў перспектывах цяперашняга трэнду — гэта, мабыць, самае небяспечнае, што толькі можа здарыцца.

Тут цяжка не ўспомніць падзеі канца мінулага тыдня, калі ў пятніцу аптымістычныя даныя па амерыканскім рынку працы (якія паменшылі шанцы на змякчэнне манетарнай палітыкі ФРС) рэзка развернулі рынкі — і перадусім тэхналагічныя. Nasdaq упаў на 4,2%, што стала яго самым моцным зніжэннем з красавіка 2025 г., а Philadelphia SE Semiconductor Index перажыў найгоршы дзень з сакавіка 2020-га, часоў пачатку кавіднай пандэміі. Найбольш складанымі таргі выдаліся для Nvidia, Broadcom, Intel, Micron, AMD Holdings і Oracle, а таксама іншых карпарацый, арыентаваных на пастаўку абсталявання распрацоўшчыкам штучнага інтэлекту і аператарам вялікіх даных. Адток інвестыцый з гэтых сегментаў рынку, якія задавалі тон у апошнія месяцы, стварае трывожны фон не толькі для IPO SpaceX, але і для іншых буйных размяшчэнняў, намечаных на другую палову года — такіх, як Anthropic, OpenAI, Databrics, Plaid, Cerebras або Stripe. Ні ў адной з гэтых кампаній не назіраецца настолькі відавочнага дысанансу намераў і вынікаў, як у SpaceX (той жа Anthropic чакае ў бягучым квартале прыбытак у 560 млн долараў), ды і апетыты ва ўсіх астатніх куды меншыя, чым у Ілана Маска.

Вядома, толькі рэальныя падзеі пятніцы і наступнага тыдня дадуць адказ на пытанне, як складзецца лёс самага адчайнага прадпрыемства Ілана Маска, — але мне ўсё ж падаецца, што верагоднасць таго, што яно стане свайго роду паваротным пунктам у цяперашнім ралі, даволі высокая. Стрімкі рост каціровак высокатэхналагічных кампаній апошнім часам (той жа Philadelphia Semiconductor Index за першыя пяць месяцаў бягучага года вырас на… 73%) мае відавочны акцэнт на спекулятыўную складовую — на шкоду фундаментальнай карпаратыўнай логіцы: сярэдні p/e ratio для кампанентаў шырокага індэкса S&P 500 цяпер знаходзіцца на ўзроўні, які раней аказваўся перавышаны толькі пасля маштабных карэкцый 1998, 2001, 2009 і 2020 гадоў, калі кампаніі сутыкаліся з масіўнымі стратамі, але іх ацэнкі не падалі настолькі рэзка ў надзеі інвестараў на наступны рост каціровак.

Хутчэй за ўсё, ажыятаж вакол SpaceX, абавязанні арганізатараў IPO, а таксама згаданы фактар уключэння кампаніі ў Nasdaq-100 дазволяць Ілану Маску правесці першаснае размяшчэнне з прыцягненнем запланаваных сродкаў і забяспечаць чаканую рынкавую капіталізацыю кампаніі.

Аднак рэальны выклік прыйдзе пазней, калі пачнуцца не тэарэтычна-ацэначныя, а бягучыя трэйдынгавыя супастаўленні ацэнкі дынамічна развіваючыхся карпарацый-трыльённікаў з нечаканым навічком, якія могуць выклікаць расчараванне інвестараў, — асабліва калі акцыі не пачнуць расці з прывычнымі ў апошні час для сектара hi-tech тэмпамі, чаго з улікам іх «задранага» курсу амаль напэўна не адбудзецца.

Калі дапусціць, што «адносна рэальная» вартасць SpaceX складае 1 трлн долараў, патэнцыял такога даўнсайду перавышае 30%, і нават яго палавінная рэалізацыя здольная зламаць узходны трэнд рынку, калі не запусціць панічныя распродажы. Дык што застаецца запасціся папкорнам і паглядзець, ці не паўторыць SpaceX лёс PetroChina і ці не спровакуе галоўная фінансавая афера нашых дзён маштабную карэкцыю на амерыканскім фондавым рынку і наступны чарговы цыклічны спад, якога, калі не ўлічваць кавідныя падзеі, у сусветнай эканоміцы не здаралася ўжо больш за пятнаццаць гадоў…

Уладзіслаў Іназемцаў, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]