Як у Беларусі законна паменшыць падатковыя ўтрыманні з заробку

І павялічыць штомесячную суму «да выдачы».

Атрымліваем разліковы ліст, бачым графу «Налічана» — радуемся, бачым «Да выдачы» — сумуем. Сёння разбяромся, куды сыходзяць значныя сумы з графы «Утрыманні», чаму менавіта столькі і як (законна!) можна паменшыць выплаты. Скажам адразу: гэта рэальна. А пакуль адкрывайце калькулятары, будзем сачыць за ходам думкі вашай бухгалтэрыі. Падзелімся лайфхакамі і на канкрэтных прыкладах палічым, колькі вы можаце зэканоміць на падатковых выліках, піша Onlíner.

Куды ідуць нашы грошы

Гэты матэрыял ужо публікаваўся на Onlíner. Яго абнавілі, каб зноў падзяліцца актуальнай прававой інфармацыяй — растлумачэннямі законаў, карыснымі інструкцыямі і рэкамендацыямі.

Нашто нам увогуле ведаць, колькі налічана

Па-першае, на гэтую суму глядзяць у банку, калі вырашаюць пытанне аб прадастаўленні крэдыту. У даведцы аб даходах наймальнік пакажа і ўтрыманні, якія банк палічыць як выдаткі, і гэта таксама паўплывае на суму крэдыту.

Па-другое, справаздачы Белстата аб сярэднім заробку па краіне — таксама пра яе, налічаную. Бо пры аднолькавым налічаным заробку два работнікі могуць атрымаць розныя сумы на рукі.

Разабрацца няпроста, але калі гаворка пра свае кроўныя, гэта нікога не спыніць. А Onlíner папрасіў растлумачыць усё па-людску фінансавага эксперта Таццяну Войніч і эксперта ў галіне бухгалтарскага ўліку і разліку падаткаў Алену Ігнатовіч.

Якія ў нас ёсць заробкавыя падаткі

1. Адлічэнні ў «Белдзяржстрах» або па абавязковым страхаванні ад няшчасных выпадкаў на вытворчасці і прафесійных захворванняў (звычайна 0,6% ад налічанага работніку заробку).

Іх плаціць наймальнік. Калі на працы адбываецца няшчасны выпадак, менавіта за кошт гэтых сродкаў работніку выплацяць кампенсацыю — напрыклад, пры страце здароўя з-за няшчаснага выпадку.

2. Адлічэнні па абавязковых страхавых узносах у бюджэт дзяржаўнага пазабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва. Карацей, гэта ўзносы ў ФСЗН.

Іх плацяць і работнік, і наймальнік, але ёсць розніца ў суммах. Узносы з боку наймальніка складаюць 28% (на пенсійнае страхаванне) і 6% (на сацыяльнае страхаванне) ад налічанага заробку, а работнік са свайго заробку адлічвае толькі 1% (узносы на пенсійнае страхаванне).

За кошт узносаў на пенсійнае страхаванне фарміруюцца страхавы стаж работніка і яго пенсія, а за кошт узносаў на сацыяльнае страхаванне выплачваюцца бальнічныя і розныя дапамогі сем’ям (дэкрэтныя выплаты і іншае).

Страхавы стаж патрэбны, каб атрымліваць працоўную пенсію, а не мінімальную сацыяльную, таму калі наймальнік не будзе рабіць за вас узносы ў ФСЗН, вы рызыкуеце трапіць у пенсійную пастку.

3. Падаходны падатак па стаўцы 13%.

Яго плаціць работнік, але ў бюджэт пералічвае наймальнік.

Як палічыць падаткі са свайго заробку

Палічым заробкавыя падаткі на канкрэтным прыкладзе. Допусцім, у работніка ў кантракце або працоўнай дамове ўказаны заробак 1500 рублёў. Перадпалажым, што ў яго няма пільгаў, якія дазваляюць паменшыць сумы падаткаў і збораў.

Вось што ў нас атрымліваецца:

Адлічэнні ў «Белдзяржстрах» — 9 рублёў (1500 × 0,6 ÷ 100).

Адлічэнні ў ФСЗН з боку наймальніка — 510 рублёў (1500 × (28 + 6) ÷ 100).

Адлічэнні ў ФСЗН з боку работніка — 15 рублёў (1500 × 1 ÷ 100).

Падаходны падатак — 195 рублёў (1500 × 13 ÷ 100).

Бухгалтар выплаціць работніку заработную плату ў памеры 1290 рублёў (то бок ад 1500 адніме 15 рублёў узносаў у ФСЗН і 195 рублёў падаходнага падатку, якія ўплачваюцца работнікам).

Пры гэтым бухгалтар наймальніка павінен заплаціць падаткі і зборы з заробку гэтага работніка ў памеры 729 рублёў. Гэта ўтрыманыя ў работніка сумы (1% у ФСЗН на пенсійнае страхаванне і 13% падаходнага падатку — 210 рублёў) і дадаткова налічаныя сумы з боку наймальніка (0,6% адлічэнняў у «Белдзяржстрах» і 34% адлічэнняў у ФСЗН — 519 рублёў).

Такім чынам, каб работнік атрымаў 1290 рублёў заробку за месяц, трэба дадаткова пералічыць у бюджэтныя і пазабюджэтныя фонды 729 рублёў, гэта значыць падаткі і зборы ў дачыненні да заработнай платы складаюць 56,51%.

— Таму работнікам трэба ведаць, што па сутнасці іх заработная плата з падаткамі і адлічэннямі для наймальніка ў прыведзеным прыкладзе складае 2019 рублёў, з якіх 1290 ідзе проста на рукі работніку, астатнія ж сумы ўскосна залічваюцца ў бюджэтныя і пазабюджэтныя фонды на розныя патрэбы, — тлумачыць Алена Ігнатовіч. — Гэта пенсійнае, сацыяльнае страхаванне і страхаванне ад няшчасных выпадкаў на вытворчасці і прафесійных захворванняў, а таксама прамы падатак у бюджэт — падаходны падатак — з заробку работніка.

У некаторых наймальнікаў ёсць спакуса знізіць выплаты ў ФСЗН, «Белдзяржстрах» і падаходны падатак. Афіцыйна ў якасці зарплаты работніка яны заяўляюць меншую суму, з якой уплачваюцца падаткі і зборы, а частка заробку ідзе ў канверце. Але кантрольныя органы (падатковыя, ДФР, Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы Мінпрацы і іншыя) пастаянна правяраюць, ці не выкарыстоўваюць наймальнікі такія схемы ўхілення ад падаткаў.

Самы галоўны і вялікі падатак

Першае і самае сумнае ўтрыманне ў адпаведнай графе ў большасці работнікаў — падаходны падатак.

— Падаткі з даходаў павінны плаціць усе фізічныя асобы, але не заўсёды гэта падаходны падатак і ўтрымліваецца ён не з усіх даходаў, — інтрыгуе фінансавы эксперт Таццяна Войніч. — Калі вы наёмны работнік, то наймальнік налічвае вам зарплату, ўтрымлівае з яе падаходны падатак, пералічвае яго ў бюджэт, а заработную плату залічвае на карту чыстай, без падатку.

Дык вось, па месцы вашай асноўнай працы падаходны падатак часцей за ўсё складае 13% ад сумы ўсіх даходаў за вылікам пільгаў і падатковых вылікаў. Калі вы яшчэ падпрацоўваеце ў іншых месцах, то толькі 259 рублёў у год ад кожнай арганізацыі не падлягае падаткаабкладанню. Усё, што звыш гэтага, — зноў мінус 13%.

Чаму 13% мы плацім «часцей за ўсё»? Справа ў тым, што з 1 студзеня ў краіне з’явіўся падатак на звышдаходы. Калі за год вы атрымалі больш за 350 тыс. рублёў, давядзецца заплаціць дзяржаве чвэрць з сумы перавышэння, а калі больш за 600 тыс., — 30%. Пра тое, як гэты падатак лічаць у 2026 годзе, Onlíner пісаў падрабязна.

А што там з камандзіровачнымі?

— Выдаткі на камандзіроўку — гэта затраты арганізацыі на вытворчасць тавараў або аказанне паслуг. Гэта не даход работніка. Сумы камандзіровачных выдаткаў у межах нормаў уключаюцца ў сабекошт прадукцыі, звыш нормаў — аплачваюцца з прыбытку арганізацыі. Прасцей кажучы, з іх падаходны падатак мы не плацім.

У якіх выпадках падаходны падатак будзе менш

Памятаеце, што падаходны лічыцца ад налічанай зарплаты? Дык вось, калі ў вас ёсць права на вылік, з зарплаты спачатку аднімуць гэты кавалачак, а ўжо на астатнюю частку палічаць падатак. І сума падатку, натуральна, будзе меншая. Увага: самі вылікі ад зарплаты да выдачы не аднімаюцца, нагадвае Таццяна Войніч.

— Падатковыя вылікі вам лічаць толькі на асноўным месцы працы. Дзейнічаюць наступныя «зніжкі» ў месяц (прыклады разлікаў пад адпаведнымі нумарамі размешчаны ніжэй гэтага спісу):

860 рублёў маладым спецыялістам (прыклад 1).

216 рублёў, калі ўвесь даход не перавышае 1308 рублёў у месяц (прыклад 2).

63 рублі на дзіця да 18 гадоў і кожнага ўтрыманца для абодвух бацькоў (прыклад 3).

120 рублёў у месяц на кожнага непаўналетняга і ўтрыманца прыёмным бацькам, апекунам і папячыцелям, адзінокім бацькам.

120 рублёў на кожнае дзіця, калі ў сям’і двое і больш дзяцей (прыклад 4).

120 рублёў, калі дзяцей трое і адзін з іх — дзіця-інвалід, на кожнае дзіця.

306 рублёў інвалідам, удзельнікам вайны, ліквідатарам наступстваў катастрофы на ЧАЭС, героям працы і некаторым іншым катэгорыям фізасоб (прыклад 2).

Калі работнік адносіцца да некалькіх катэгорый, вылік прадастаўляецца толькі адзін — у памеры 306 рублёў.

Разбіраемся з вылікамі на прыкладах

Прыклад 1. Зарплата маладога спецыяліста — 1600 рублёў.

Падатковы вылік — 860 рублёў. Падаходны падатак у памеры 13% лічыцца з сумы 1600 − 860 = 740 і роўны 96,2 рубля. То бок зарплата без падаходнага — 1503,8 рубля.

Прыклад 2. Ліквідатар наступстваў на ЧАЭС, інвалід II групы.

Штомесячны даход па месцы асноўнай працы складае 1200 рублёў. За кожны месяц года яму прадастаўляюцца стандартныя падатковыя вылікі ў памеры 216 (бо 1200 рублёў менш за 1308 рублёў) + 306 (бо ліквідатар і інвалід II групы) = 522 рублёў. Падаткаабкладаемы даход будзе 1200 − 522 = 678 рублёў. Сума падатку складзе 678 × 13% = 88,14 рубля.

Зарплата без падатку: 1200 − 88,14 = 1111,86 рубля.

Прыклад 3. У работніка двайня ва ўзросце 2 гады і жонка ў дэкрэтным адпачынку.

Налічаная зарплата — 2300 рублёў. Вылік 216 рублёў не прадастаўляецца, бо даход большы за 1308. На двух дзяцей да 18 гадоў вылік складае 120 × 2 = 240 рублёў. Жонка работніка — утрыманка, бо знаходзіцца ў адпачынку па доглядзе дзіцяці да 3 гадоў, на яе вылік — 63 рублі.

Усяго вылікаў: 240 + 63 = 303 рублі. Разлічым падаходны падатак: (2300 − 303) × 13% = 259,61 рубля. Зарплата без падатку: 2300 − 259,61 = 2040,39 рубля.

Прыклад 4. У работніка двое дзяцей: 13 і 17 гадоў. Старэйшаму дзіцяці 12 сакавіка споўнілася 18 гадоў, ён вучыцца на дзённым аддзяленні ў БДУ.

Работніку па месцы асноўнай працы налічана за сакавік: зарплата — 1800 рублёў, прэмія — 300 рублёў, усяго 2100 рублёў. Уручаны падарунак ад прафсаюза да 8 Сакавіка на 120 рублёў.

Падарунак ад прафсаюза будзе льгатавацца, бо яго сума менш за 1662 рублі. Калі ў студзені і лютым работніку былі падарункі або матдапамога ад прафсаюза, мы сумуем іх з падарункам да 8 Сакавіка і глядзім, ці не перавышаны ліміт у 1662 рублі. У сакавіку работнік прадставіў дакументы аб аплаце кошту навучання старэйшага дзіцяці ў БДУ ў суме 2150 рублёў.

Вылік 216 рублёў не прадастаўляецца, бо даход у сакавіку — большы за 1308 рублёў. Вылік на двух дзяцей да 18 гадоў: 120 × 2 = 240 рублёў. Старэйшае дзіця ў сакавіку яшчэ лічыцца дзіцем да 18 гадоў.

Сацыяльны вылік за навучанне дзіцяці ў установе адукацыі Беларусі — 2150 рублёў. Падатковая база для разліку падаходнага падатку: 2100 − 240 − 2150 = −290 рублёў. Гэта рэшта невыкарыстанага сацыяльнага выліку, якая пераносіцца на наступны месяц. За сакавік падаходны падатак складзе 0 рублёў.

У красавіку зарплата — 1800 рублёў, прэмія — 250 рублёў, усяго 2050 рублёў. Аказана матдапамога ад арганізацыі ў памеры 500 рублёў.

Матдапамога будзе льгатавацца, бо яе сума менш за 3910 рублёў. Зноў глядзім, ці былі раней выплаты, не звязаныя з аплатай працы, і ці не перавысілі яны сумарна гэты парог.

Вылік 216 рублёў зноў не прадастаўляецца, бо даход у красавіку перавышае 1308 рублёў.

Вылік на дзіця 13 гадоў — 63 рублі, бо яно засталося адно да 18 гадоў, старэйшае дзіця з красавіка становіцца ўтрыманцам, бо вучыцца на дзённым аддзяленні. На яго вылік таксама складае 63 рублі. Разам вылікі на дзяцей — 126 рублёў.

І ў нас застаўся сацыяльны вылік з мінулага месяца — 290 рублёў. Падатковая база красавіка: 2050 − 126 − 290 = 1634 рублі. Падаходны падатак: 1634 × 13% = 212,42 рубля. Зарплата без падатку: 2050 − 212,42 = 1837,58 рубля.

Прыклад 5. Работнік з заробкам 1500 рублёў атрымлівае першую вышэйшую адукацыю ў БНТУ і заключыў дамову добраахвотнага страхавання жыцця на 5 гадоў.

У чэрвені 2024 года сума аплаты навучання склала 500 рублёў, унёсак па дамове добраахвотнага страхавання жыцця быў 100 рублёў. Адпаведна, база для налічэння падаходнага падатку ў чэрвені паменшыцца на 600 рублёў. Падаходны падатак у такім выпадку складзе 117 рублёў, без сацыяльных вылікаў давялося б заплаціць 195.

Якія вылікі прадастаўляюцца аўтаматычна

— Загляніце ў артыкул 208 Падатковага кодэкса, — раіць эксперт. — Там прыведзены даходы, якія не абкладаюцца падаходным падаткам.

1. Незалежна ад сумы не абкладаюцца падаходным падаткам:

сумы, выплачаныя наймальнікам у сувязі са смерцю блізкіх сваякоў;

аплачаныя наймальнікам пуцёўкі ў санаторна-курортныя і аздараўленчыя арганізацыі;

матэрыяльная дапамога ў сувязі з надзвычайнымі сітуацыямі.

2. У межах 6695 рублёў у год не абкладаецца падаходным падаткам аплата наймальнікам страхавых паслуг для работніка.

3. У межах 3910 рублёў у год не абкладаюцца падаходным падаткам астатнія выплаты, не звязаныя з аплатай працы, у выглядзе матэрыяльнай дапамогі, прызоў, падарункаў, аплаты кошту пуцёвак для самога работніка. Калі работнік атрымлівае такія выплаты не па месцы асноўнай працы, то не абкладаецца падаткам толькі сума 259 рублёў у год ад кожнай арганізацыі.

Калі пра вылік трэба паклапаціцца самому

Бываюць выпадкі, калі эканомія — клопат самога эканома, кажа Таццяна Войніч.

— Калі ў вас ёсць дамова добраахвотнага страхавання жыцця і дадатковай пенсіі на тэрмін больш за 3 гады, можна атрымаць вылік на суму ўзносаў. Трэба прынесці бухгалтару квітанцыі аб уплаце страхавых узносаў. Гэта той выпадак, калі пра вылік трэба ведаць: аўтаматычна ён не прадастаўляецца (прыклад 5).

Калі вы або ваш блізкі сваяк атрымліваеце першую адукацыю платна ў Беларусі, збірайце чэкі: на ўсю суму належыць сацыяльны вылік (прыклад 4). Аформілі дамову добраахвотнага страхавання медыцынскіх выдаткаў — таксама патурбуйце бухгалтэрыю.

— Калі работнік або члены яго сям’і панеслі выдаткі на будаўніцтва або набыццё кватэры, жылога дома, а таксама на пагашэнне крэдыту банка, атрыманага на будаўніцтва, маёмаснаму выліку падлягаюць і крэдыт, і працэнты па крэдыце. Але трэба стаяць на ўліку тых, хто мае патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў, — папярэджвае Таццяна.

Вылікі прадастаўляе бухгалтэрыя на падставе дакументаў, якія пацвярджаюць падставы для іх прадастаўлення. Няма дакументаў — няма вылікаў.

Як паменшыць іншыя выплаты

Падатковыя і непадатковыя выплаты можна скараціць, але не заўсёды такая магчымасць наўпрост залежыць ад наймальніка і работніка. Напрыклад, «Белдзяржстрах» можа знізіць або павысіць адлічэнні на пэўны год.

У некаторых выпадках для наймальніка могуць быць зніжаны ўзносы на пенсійнае страхаванне. Напрыклад, калі ў наймальніка больш за 50% у аб’ёмах вытворчасці складае сельгаспрадукцыя, то ўзносы на пенсійнае страхаванне для яго складаюць 24%. Для некаторых наймальнікаў, напрыклад аб’яднанняў інвалідаў, спажывецкіх кааператываў (акрамя спажывецкіх таварыстваў), таварыстваў уласнікаў, садоўніцкіх таварыстваў, узносы на пенсійнае страхаванне складуць 5%.

Прафесійныя падатковыя вылікі могуць атрымаць аўтары аб’ектаў інтэлектуальнай уласнасці і (або) тыя, каму належаць маёмасныя правы на такія аб’екты. Памер выліку — гэта выдаткі на стварэнне, выкарыстанне, адчужэнне аб’ектаў інтэлектуальнай уласнасці або пэўны працэнт ад даходу (20, 30, 40%) у залежнасці ад віду інтэлектуальнай уласнасці.

А ІП могуць атрымаць вылік?

Канешне, бо індывідуальны прадпрымальнік таксама з’яўляецца фізічнай асобай.

Так, стандартныя падатковыя вылікі прадастаўляюцца ІП, у якога ў справаздачным перыядзе не было месца асноўнай працы. Пры гэтым стандартны падатковы вылік у 216 рублёў прымяняецца, калі даходы за вылікам выдаткаў у адпаведным квартале не перавышаюць 3930 беларускіх рублёў.

Напрыклад, за I квартал вы атрымалі даход у памеры 5000 рублёў, а выдаткі на прадпрымальніцкую дзейнасць склалі 4000 рублёў, і ў вас няма месца асноўнай працы. Ваша розніца паміж даходамі і выдаткамі за I квартал — меншая за 3930 рублёў.

Значыць, вы можаце прымяніць стандартны падатковы вылік у памеры 648 рублёў (216 рублёў за кожны з трох месяцаў). Калі ў вас ёсць непаўналетняе дзіця, то незалежна ад даходу на працягу I квартала таксама можна прымяніць стандартны падатковы вылік — 168 рублёў (56 рублёў за кожны з трох месяцаў).

Маёмасныя і сацыяльныя вылікі таксама распаўсюджваюцца на ІП. Але ўказаць іх можна толькі ў дэкларацыі за IV квартал каляндарнага года.

Куды ідуць нашы грошы

Калі чалавек працуе па найме, не атрымлівае звышдаходаў, не здае кватэру, ён, у прынцыпе, за ўсё жыццё можа не сутыкнуцца з падатковай інспекцыяй.

— За наёмнага работніка падаходны падатак палічыць наймальнік. Усё, што з нас утрымліваюць, ідзе ў бюджэт. Канкрэтна падаходны падатак — цалкам у мясцовы бюджэт, якім мясцовыя фінаддзелы ж і распараджаюцца. Іншыя падаткі могуць трапіць у мясцовы бюджэт, у рэспубліканскі або часткова ў адзін і другі, — адказвае эксперт.

Што яшчэ цікавага ў нашым разлічвальніку

Прафсаюзныя ўзносы (калі ў вашай арганізацыі ёсць прафсаюз) — 1%. Столькі ж адлічваюць у пенсійны фонд. Бывае, што людзі пытаюцца: а можна не плаціць у пенсійны фонд і потым жыць на працэнты? Прычым потым пенсія не будзе залежаць ад таго, колькі мы заплацілі ў абсалютных лічбах, яна ўсталёўваецца дзяржавай. Разбіраемся: калі работнік зарэгістраваны яшчэ і як індывідуальны прадпрымальнік, яму можна не плаціць узносы ў пенсійны фонд.

— Але калі гэта толькі ІП або самазанятасць, то плаціць абавязкова. Вось, дарэчы, падатак на прафесійны даход: 6% ідзе ў ФСЗН, а 4% — як падаходны.

Студэнты, бацькі ў дэкрэце, людзі з інваліднасцю, донары крыві, пенсіянеры атрымліваюць сацыяльныя выплаты з бюджэту і пазабюджэтных фондаў. Гэтыя выплаты вызваляюцца ад падаткаабкладання.

Дарэчы, адхілімся ад разлічвальніка і адзначым, што арганізатар рэкламнай гульні, як правіла, сам плаціць падатак з вашага выйгрышу. Пра гэта мы ўжо пісалі.

Калі вы хочаце разабрацца з выплатамі і ўтрыманнем, даведацца, чаму вам выдалі менавіта столькі, пішыце нашаму журналісту.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]