«На гігантаманію Лукашэнкі ў бюджэце няма грошай»

Чаму новыя субсідыі не выратуюць беларускія калгасы.

Дзяржава часткова кампенсуе крэдыты на закуп бычкоў, якія вытворцы, што вырошчваюць буйную рагатую жывёлу, і мясаперапрацоўшчыкі бяруць у Белаграпрамбанку і Беларусбанку. Як пазначана ў свежай пастанове Саўміна, падтрымка распаўсюджваецца на 2026–2030 гады і прадугледжвае субсідыі на аплату часткі працэнтаў за карыстанне крэдытамі.

Ёсць і яшчэ шэраг умоў: прадпрыемствы павінны быць уключаныя ў спецыяльныя спісы мясцовых уладаў, з бюджэту кампенсуюць палову стаўкі рэфінансавання, якая дзейнічае ў перыяд налічэння працэнтаў. Ліміт запазычанасці па крэдытах павінен складаць не больш за 90 мільёнаў рублёў.

І ўсё ж, крэдыты абыдуцца гаспадаркам танней — паводле разлікаў урада, гэта будзе стымуляваць актыўней купляць бычкоў на ўнутраным рынку і павялічыць вытворчасць ялавічыны.

Гучыць нядрэнна, але што з гэтага атрымаецца ў рэчаіснасці? Бо калі падзеж жывёлы, маштабы якога ўражваюць у негатыўным сэнсе і пужаюць нават саміх чыноўнікаў, не зменшыцца — выходзіць, грошы, выдаткаваныя на закуп бычкоў, як і на шматлікія прафілакторыі для цялят, зноў літаральна закопаюць у зямлю?

— Па ўсім свеце сельская гаспадарка субсідзуецца, — нагадвае ў каментары «Філіну» прадпрымальнік, былы намеснік начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі Стаўбцоўскага райвыканкама Мікалай Лысенкаў. — Вельмі вялікая рэдкасць, калі сельская гаспадарка выжывае без субсідый дзяржавы, і там яна знаходзіцца ў вельмі плачэўным стане.

А ўзровень развіцця беларускай сельскай гаспадаркі ў цэлым адпавядае ўзроўню развіцця нашай эканомікі. Эканоміка Беларусі бляклая, скажам так — дык ці варта чакаць цудаў ад сельскай гаспадаркі.

Прадпрымальнік прыводзіць параўнанне: у Польшчы ў сельскую гаспадарку інвестуюць штогод 10 мільярдаў еўра. У Беларусі ўкладанні — менш за 1 мільярд, на ўзроўні 800–900 мільёнаў.

— Мы радуемся, калі сабралі вялікі ўраджай беларускіх яблыкаў, хаця па факце ўсяго толькі скаротзілі дзесяцікратнае адставанне ад Польшчы, — працягвае Мікалай Лысенкаў. — Тое самае і ў жывёлагадоўлі. Каб цяляты менш дохлі і каровы не стаялі, як абураўся Лукашэнка, «абасранымі», — сельская гаспадарка павінна быць бізнесам. Там павінны быць грошы.

А калі гэта будзе вытворчы цэх, пабудаваны проста дзеля таго, каб выжыць… Дык колькі ты ў яго ні ўлівай, ствараючы карцінку, што вытворчасць працуе, — усё будзе мала. Ды і грошай у беларускім бюджэце няма.

Тое, што ёсць, дзеліцца па блаце, прычым у прамым сэнсе. Хто мае доступ у высокія кабінеты, таму даюць грошай больш. Хто не мае — таму перападае па рэшткавым прынцыпе. Калгасам хоць нешта даюць, фермерам — мы ведаем, што ў Беларусі не выконваецца Канстытуцыя, дзе запісана пра роўнасць формаў уласнасці, — і фермерам дастаюцца хіба што крохі з панскага стала, і за тыя яшчэ трэба дзякаваць, што далі.

Пры гэтым у Польшчы датацыі размяркоўваюцца раўнамерна. Дзяржаўнай сельскай гаспадаркі ў краіне практычна няма, а паміж астатнімі ўдзельнікамі ўсё дзеліцца аднолькава. І ўліванні, паўтаруся, у дзесяць разоў перавышаюць аб’ём сродкаў, што ўкладаюць у беларускую сельскую гаспадарку. Вось польская і выглядае, і адчувае сябе лепш.

Хаця стымуляваць унутранага вытворцу на тое, каб ён вырошчваў бычкоў, каб ялавічыны больш выраблялася ў нас у краіне, — гэта добрая ідэя. Так і мусіць быць. Але, на жаль, у нас недастаткова сродкаў. Добра, што хоць гэтыя субсідыі выдзяляюцца. Але эфектыўнасць сельскай гаспадаркі застаецца нізкай.

Пра прычыны мы гаварылі не раз: у Беларусі на зямлі — часовыя кіраўнікі, а не гаспадары.

Ёсць часовы старшыня калгаса, ім кіруе часовы старшыня райвыканкама, які падпарадкоўваецца часоваму кіраўніку вобласці, а ўсіх іх куруе часовы міністр сельскай гаспадаркі.

І ўсе думаюць толькі пра тое, як бы ўтрымацца на пасадзе яшчэ нейкі час.

— Эканамісты кажуць, што шмат у чым бяды сельскай гаспадаркі — ад гігантаманіі Лукашэнкі. Умоўна, калі на вялікім малочна-таварным комплексе захварэлі цяляты, дык і мруць масава…

— З гэтым падыходам не згодны. Усё ж такі беларуская сельская гаспадарка ўжо не ў каменным веку знаходзіцца, раздаваць кароў усім жыхарам краіны, каб дробныя фермеры працавалі, няма неабходнасці. І крупнатаварная вытворчасць больш канкурэнтаздольная, чым дробныя гаспадаркі.

Так, дробнатаварная вытворчасць — прасцей. І цялятаў будзе гінуць менш. Але ў плане эфектыўнасці яна ўсё ж саступае.

Ёсць добры прыклад у сусветнай гісторыі з гэтай нагоды. Калі Германія аб’ядноўвалася, у ўсходняй частцы былі дзяржаўныя сельгаскааператывы, аналагі нашых калгасаў, а ў заходняй — дробныя фермеры. І на момант аб’яднання кааператывы выглядалі значна горш за фермераў, улады думалі, як іх уберагчы, каб яны ўвогуле не разваліліся.

Але калі пачалі дзейнічаць аднолькавыя ўмовы, аднолькавыя законы — заходнія, а не «калгасныя», па прыкладзе Савецкага Саюза, — у Усходняй Германіі крупнатаварная вытворчасць за 10 гадоў не тое што дагнала, а стала цалкам канкурэнтаздольнай, нават пачала душыць дробных заходніх фермераў.

То-бок трэба мяняць сістэму, а не драбніць вытворчасць. У буйных гаспадарках патрэбна больш уліванняў, імі складаней кіраваць, але і аддача будзе большая. У нас ужо ёсць крупнатаварная база, трэба яе развіваць. Іншая справа, што ў Лукашэнкі з яго гігантаманіяй у бюджэце няма столькі сродкаў, каб падтрымліваць крупнатаварных вытворцаў па ўсёй краіне.

У нас па сутнасці ўсё яшчэ Савецкі Саюз і калгасы. Іх трэба аддаць у прыватныя рукі — так, некаторыя разваляцца і стануць дробнымі, а некаторыя застануцца аграхолдынгамі і ў руках гаспадароў, якія будуць лічыць грошы і думаць, як зарабіць, пакажуць зусім іншыя вынікі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]