«Грошай практычна не застаецца»

Айцішнікі пра тое, як «таюць» іх заробкі.

У 2025 годзе ў тэхналагічным сектары ЗША скарацілі 154 445 працоўных месцаў — гэта на 15% больш, чым у 2024-м. Пры гэтым колькасць запланаваных наймаў знізілася на 34%, а заробкі ў IT па многіх напрамках паменшыліся на 7–10%, піша «Онлайнер». Чаму так атрымалася, наколькі балючым аказаўся гэты спад і што беларусы-айцішнікі плануюць рабіць далей?

«У людзей проста забіраюць працу, і заробак „тае“»

Мікалай (імя зменена па просьбе героя) адзначае, што асабліва моцным падзенне заробкаў адчуваецца, калі ўспамінаць перыяд з 2020 па 2022 год. Беларус кажа: пакуль увесь свет змагаўся з пандэміяй, IT-рынак «падымаўся, як булачка ў печы».

— Тады кампаніі масава пераходзілі на аддаленую працу, актыўна развіваліся лічбавыя прадукты і воблачная інфраструктура. Усё гэта трэба было абслугоўваць, і для ўсяго гэтага былі патрэбны людзі. Таму ва многіх кампаніях найм быў бесперапынны, і працадаўцы ледзь не змагаліся за добрых спецыялістаў. А калі сапраўды добрыя скончыліся, пачалі змагацца за тых, хто слабейшы.

Сам Мікалай у 2020 годзе быў пачынаючым мануальным тэставальнікам: у 2019-м ён скончыў універсітэт і толькі-толькі пачаў атрымліваць першыя грошы за пошук багоў і кантроль выканання таго, што было прапісана ў тэхзаданні. Восенню 2019 года ён працаваў у невялікай кампаніі, што займалася распрацоўкай ПЗ на замову, а ў лютым 2020-га да яго звярнуўся рэкрутар буйной iGaming-платформы.

— Да мяне прыйшлі, бо адкрываўся новы напрамак, і кампаніі трэба было пашыраць штат супрацоўнікаў. Каб вы разумелі, ад першага сумоўя да фінальнага офера мінула ўсяго два дні, і там мне прапаноўвалі ў два разы больш, чым на бягучым месцы працы.

Вядома, я пагадзіўся: мне было 23, я толькі з'ехаў ад бацькоў, і грошы, якія там прапаноўвалі, здаваліся чымсьці нерэальным. Лічыце, што офер я прыняў у аўторак — і ўжо ў наступны панядзелак змог выйсці на новае месца, бо атрымалася дамовіцца пра звальненне па згодзе бакоў. Хлопцы з той працы потым яшчэ распавядалі, што чалавека на маё месца знайшлі за тры дні.

На новым месцы мужчына сустрэўся са стайкай такіх жа «зялёных» айцішнікаў, якіх наймалі за лічаныя дні. Усяго на новым для кампаніі напрамку было восем тэставальнікаў — іх падзялілі на каманды і за кожнай замацавалі дасведчанага спецыяліста.

Успамінаючы перыяд з 2020 па 2021 год, Мікалай ўсміхаецца, адзначаючы, наколькі лёгкім тады быў рабочы тэмп і наколькі спакойна яго працадаўца раздаваў бонусы і прэміі. За два гады, праведзеныя ў той кампаніі, суразмоўца ўзяў сабе апошні на той момант iPhone, MacBook, стаў уладальнікам Audi A5 і задумаўся над першым узносам за ўласнае жыллё.

Аднак у 2022-м сітуацыя змянілася, і тэхналагічныя кампаніі пачалі скарачаць выдаткі. Восенню таго года скарачэнні дабраліся і да Мікалая: беларус, хоць і забяспечаны фінансавай кампенсацыяй за датэрміновае звальненне, вымушаны быў адправіцца на пошукі новага месца.

— Ужо тады адчувалася, што ўзровень шчодрасці наймальнікаў знізіўся. Тут ужо не кампаніі канкуравалі за супрацоўнікаў, а наадварот. І патрабаванняў, і этапаў сумоўяў было больш. Новую працу я змог знайсці толькі праз месяц, і там па ўмовах было горш, чым на папярэднім месцы.

Забягаючы наперад, адзначым, што Мікалай лічыць: у той момант ён засмучаўся дарэмна — прынамсі таму, што не ведаў, што чакае яго наперадзе. Два гады ён працаваў у звыклым для сябе рытме, а зімой 2024-га апынуўся ў сітуацыі, калі ў ягонай кампаніі пачалі напоўніцу выкарыстоўваць ШІ.

— Што вы маеце на ўвазе пад «выкарыстоўваць ШІ напоўніцу»?

— З лютага 2024 года ў нас не адкрылася ніводнай новай пазіцыі. Новыя людзі прыходзілі толькі ў тым выпадку, калі звальняліся цяперашнія супрацоўнікі, і то не заўсёды вызваленая пазіцыя закрывалася чалавекам — часам яго месца займаў агент.

З прыходам новага CIO галоўным словам у нас стала «аптымізацыя», што для звычайных супрацоўнікаў гучыць як «вашы стаўкі паменшацца, а грошай будзе менш». Частка нашых распрацоўшчыкаў, якія яшчэ ў 2024 годзе былі ў штаце, цяпер працуюць на 0,5 стаўкі, а хтосьці — увогуле на 0,25. У людзей проста забіраюць працу, і заробак «тае».

Як сцвярджае Мікалай, за апошні год яго заробак не вырас, а толькі паменшыўся. У беларуса не атрымліваецца папаўняць зберажэнні — наадварот, ён перыядычна дастае нешта з фінансавай падушкі, бо не можа адвыкнуць ад ладу жыцця, якога трымаўся яшчэ год таму.

Стаміўшыся ад праяваў аптымізацыі, чытач адправіўся на пошукі новага месца. Аднак і там яго чакаў непрыемны сюрпрыз: аказалася, што патрабаванні наймальнікаў па яго спецыяльнасці сталі больш жорсткімі, і прама цяпер прапаноў, на якія ён мог бы згадзіцца, «проста няма».

— Усе вакансіі, на якія я цяпер натыкаўся, прадугледжваюць або тыя ж грошы, або яшчэ меншую суму. А я ж не разлічваю на нешта зааблачнае — проста хацеў вярнуць тое, што ў мяне было яшчэ два гады таму.

— Калі не сакрэт, на колькі моцна скараціўся ваш заробак?

— Калі груба, то на 30%. Так, загрузкі стала менш, але ад гэтага не лягчэй. У нас поўны працоўны дзень у офісе — калі б была аддалёнка, я хоць бы мог прысвяціць вызвалены час хатнім справам. А так застаецца толькі прасяджваць за маніторам і ў канцы месяца зноў думаць пра тое, што грошай практычна не застаецца.

— Не думалі знайсці падпрацоўку, каб хоць як-небудзь выправіць сітуацыю?

— Для таго грэйда, на якім я цяпер знаходжуся, падпрацовак катастрафічна мала. Ёсць поўная занятасць і нейкія «тэмкі», звязаныя з крыптавалютамі і гемблінгам. Я такога стараюся пазбягаць. Але таксама не ведаю, як доўга атрымаецца, таму што па рахунках усё ж трэба плаціць.

Зараз я проста пастаянна манітору вакансіі ў чаканні вартых. Адна частка маіх калег робіць тое самае, іншыя проста чакаюць, што ўсё само сабой вырашыцца, і яны зноў будуць атрымліваць нармальныя грошы.

Яніна (імя гераіні зменена па яе просьбе) — рэкрутар адной з беларускіх кампаній, якія займаюцца аўтстаф-распрацоўкай. Паводле яе слоў, некаторыя кампаніі сапраўды замяняюць частку супрацоўнікаў ШІ-агентамі.

— Але тут важна ўдакладняць, пра якія менавіта кампаніі мы гаворым. Стаўку на ШІ-агентаў робяць або вельмі вялікія кампаніі, якіх у СНД можна пералічыць на пальцах адной рукі, або ледзь не стартапы, у якіх можа быць задзейнічана пяць-шэсць чалавек, і ШІ ім неабходны як дадатковыя рукі.

Я б не сказала, што проста цяпер ШІ забірае ў нашых айцішнікаў працу: вакансіі ёсць, попыт на прафесіяналаў актуальны. Але і нельга не адзначыць, што рынак скарэктаваўся, асабліва калі параўноўваць яго з тым, што было ў пачатку 2020-х.

— Нашы чытачы кажуць, што з-за ШІ яны сталі атрымліваць менш. Ці насамрэч можна вінаваціць у гэтым штучны інтэлект?

— Адзначу, што ў бліжэйшай будучыні ШІ дакладна не заменіць сеньёраў, лідаў і ўсіх, хто знаходзіцца вышэй. Усе, хто прымае стратэгічныя рашэнні, займаецца архітэктурай і неяк уплывае на працэс найму, на мой погляд, могуць спаць спакойна.

— Што да лінейных спецыялістаў… Калі ўзяць моцнага мідла ў той жа Unity-распрацоўцы, то ШІ хутчэй дапамагае яму, чым перашкаджае: ён можа брацца за большую колькасць праектаў і дэлегаваць рутыну.

З пазіцыямі джуніёраў сітуацыя крыху іншая. Цяпер у некаторых кірунках распрацоўкі попыт на іх скараціўся — проста таму, што замест пашырэння каманды з 10 да 15 распрацоўшчыкаў кампанія можа пакінуць папярэдні штат, укараняць інструменты ШІ і дасягаць супастаўнага аб’ёму вытворчасці. То бок паслугі некаторых спецыялістаў проста аказваюцца неактуальнымі.

— Як тое, што адбываецца, уплывае на заробкі айцішнікаў?

— Як я казала, у тых, хто бярэ на сябе і кіраўніцкія задачы, нічога не змянілася. А ў тых, чые навыкі могуць быць замененыя дзеяннямі ШІ-агентаў, можа скараціцца стаўка. У некаторых выпадках супрацоўнікаў і ўвогуле скарачаюць.

Але падкрэслю, што гэта прыватныя выпадкі. Не стану сцвярджаць, што ў масе заробкі нашых айцішнікаў рухнуць: калі вы сапраўды прафесіянал, ШІ вам толькі дапаможа. Але калі ён стварае вам канкурэнцыю, варта задумацца, што яшчэ вы можаце прапанаваць наймальніку.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]