Экс-пасол Арменіі ў РФ: Дэмарш Пашыняна — частка плана

Ерэван хоча, каб яго выключылі з АДКБ.

Прэм'ер-міністр Арменіі Нікол Пашынян адмовіўся ўдзельнічаць у саміце АДКБ у Маскве і замест гэтага накіруецца на кліматычную канферэнцыю ААН у Турцыі. Раней ён заявіў, што цікавасць Ерэвана да АДКБ вычарпаная.

Ці можна лічыць гэты дэмарш сігналам, што Арменія канчаткова ставіць крыж на АДКБ і рыхтуецца да афіцыйнага выхаду з арганізацыі?

Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў з адным з лідараў дэмакратычнага руху ў Арменіі ў 1990-х гадах, былым дэпутатам Вярхоўнага Савета рэспублікі і экс-паслом Арменіі ў Расіі Стэпанам Грыгарянам:

— Арменія ўжо два гады не ўдзельнічае ў працы АДКБ. Прычым па ўсіх напрамках: ні ў Парламенцкай асамблеі, ні ў Савеце міністраў замежных спраў, ні ў Савеце міністраў абароны. Яна таксама не ўдзельнічае ў вайсковых вучэннях і іншых мерапрыемствах арганізацыі.

У Арменіі гэта віталі, бо АДКБ фактычна не прызнала тэрытарыяльную цэласнасць краіны. У такой арганізацыі нам, вядома, быць не трэба.

Але ёсць важная тонкасць. У АДКБ няма паняцця «замарожванне ўдзелу». Арменія заявіла, што больш не ўдзельнічае ў працы арганізацыі, аднак фармальна застаецца яе паўнапраўнай удзельніцай. Артыкул 20 Статута АДКБ прадугледжвае прыпыненне ўдзелу краіны або яе выключэнне, а артыкул 25 дазваляе пазбавіць дзяржаву права голасу, калі яна на працягу двух гадоў не пагашае запазычанасць перад бюджэтам арганізацыі. Мы падтрымалі рашэнне замарозіць удзел, але ўвесь час казалі ўраду Арменіі, што цяпер трэба проста ўзяць і выйсці. Аднак апошні дэмарш Пашыняна яшчэ не азначае, што Арменія рыхтуецца зрабіць гэта самастойна. Хутчэй, улады хочуць, каб АДКБ сама выключыла краіну з арганізацыі.

Мне падаецца, Арменія не выходзіць, каб адказнасць за гэтае рашэнне ляжала на АДКБ. Тады Расія не зможа сказаць: вы самі пакінулі арганізацыю, вы ва ўсім вінаваты.

На саміце АДКБ 11 лістапада Расія можа падняць пытанне аб Арменіі, якая ўжо два гады не плаціць узносы і не ўдзельнічае ў працы арганізацыі. Найбольш верагодна, астатнія пяць краін аднагалосна прагаласуюць за пазбаўленне Арменіі права голасу. Для такога рашэння патрэбны кансэнсус. Гэта яшчэ не азначае выключэння з арганізацыі. Напрыклад, з Еўразійскага эканамічнага саюза Арменію немагчыма выключыць без яе згоды. Але правілы АДКБ дазваляюць іншым дзяржавам прыняць рашэнне аб прыпыненні ўдзелу краіны або яе выключэнні без уліку яе голасу.

Таму я чакаю, што як мінімум Арменію пазбавяць права голасу. У той жа час нядаўнія рэзкія заявы Нікол Пашыняна і сакратара Савета бяспекі Арменіі Алена Сіманяна аб невыкананні Расіяй і АДКБ абавязацельстваў па абароне краіны падказваюць, што армянскія ўлады хочуць, каб іх выключылі з арганізацыі.

— Расія губляе пазіцыі не толькі ў Арменіі, але і ў іншых краінах постсавецкай прасторы. Якімі наступствамі для Масквы можа абярнуцца аслабленне яе ўплыву ў рэгіёне?

— Постсавецкую прастору нельга разглядаць як адзінае цэлае. Я б падзяліў яе на тры рэгіёны: еўрапейскую частку, куды ўваходзяць Малдова, Украіна і Беларусь, Цэнтральную Азію і Паўднёвы Каўказ.

Асабліва балючай для Расіі будзе страта Паўднёвага Каўказа. Азербайджан і Грузія ўжо даўно разышліся з Масквой. Каб ні казалі, што Баку вядзе нейкую гульню, а цяперашнія ўлады Грузіі звязаныя з Расіяй, ні адна з гэтых краін не зацікаўленая ў размяшчэнні расійскіх вайсковых баз на падкантрольнай ёй тэрыторыі і не імкнецца будаваць з Масквой сапраўдныя стратэгічныя адносіны.

Адзінай краінай, якая заставалася больш-менш лаяльнай да пуцінскай Расіі, была Арменія. Але Расія фактычна аддала Карабах Азербайджану. Затым азербайджанскія войскі ўвайшлі на тэрыторыю Арменіі і дайшлі да раёну Джэрмука, прасунуўшыся прыкладна на сем кіламетраў у глыб краіны. Масква пры гэтым назвала тое, што адбылося, прыгранічным сутыкненнем. Пасля гэтага ў Арменіі канчаткова зразумелі, што Расія з'яўляецца ненадзейным партнёрам і з ёй трэба разрываць адносіны.

Вельмі паказальна, што Нікол Пашынян замест саміту АДКБ выбраў іншыя міжнародныя сустрэчы. Спачатку ён сустрэўся з віцэ-прэзідэнтам Ірана, затым накіраваўся ў Парыж, пасля чаго паедзе ў Анталію на COP31. Сёння прыярытэтамі Арменіі з'яўляюцца Еўропа і адносіны з бліжэйшымі суседзямі, уключаючы Турцыю, Азербайджан і Іран. Знешняя палітыка Арменіі ўжо зусім не арыентуецца на Расію.

Хто вінаваты ў тым, што Масква губляе пазіцыі? Сама Расія, а калі дакладней, пуцінская палітыка. Карабахскія армяне заўсёды былі лаяльныя Расіі і вельмі шмат чаго іх з ёй звязвала, але Масква дапамагла выгнаць іх з радзімы. Таму Расія губляе рэгіён цалкам заслужана. Яе апошнімі апорамі тут заставаліся Арменія і Нагорны Карабах, але ад іх Масква адмовілася сама. Пры гэтым расійскія ўлады робяць выгляд, быццам нічога не адбылося: Расія нібыта хоча супрацоўнічаць, а ва ўсім вінаватыя дрэнныя армянскія ўлады, якія арыентуюцца на Захад. Яны проста перакладаюць з хворай галавы на здаровую.

Арменія павінна была выйсці з АДКБ. Рашэнне замарозіць удзел было правільным, але цяпер ужо не істотна, пакіне Арменія арганізацыю сама ці яе выключаць. Галоўнае, каб нашай краіны ў АДКБ больш не было. Гэта будзе азначаць канец расійскага ўплыву ў Арменіі.

У найбліжэйшы час расійскія памежнікі могуць быць выведзеныя з межаў Арменіі з Турцыяй і Іранам. З Еўрапейскім саюзам ідзе працэс візавай лібералізацыі, а значыць, мы павінны самастойна кантраляваць свае межы. Калі Турцыя адкрые мяжу з Арменіяй, то з часам расійская вайсковая база таксама павінна будзе сысці. Няправільная палітыка Масквы прывяла да таго, што Расія губляе сваю апошнюю апору ў рэгіёне. Што да Цэнтральнай Азіі, то Казахстан сапраўды спрабуе праводзіць больш незалежную палітыку, і, мне здаецца, у яго гэта атрымліваецца. Але там шмат складаных пытанняў, якія патрабуюць асобнай размовы. Паўднёвы Каўказ Расія ўжо губляе, прычым менавіта праз уласную палітыку.

— Улічваючы агрэсіўную знешнюю палітыку Крамля, як Расія можа паспрабаваць вярнуць страчаны ўплыў на Паўднёвым Каўказе?

— Я не думаю, што Расія адважыцца на прамыя дзеянні супраць Азербайджана. Яна сама дапамагла Баку вырашыць на сваю карысць многія пытанні, у тым ліку спрэчку з Арменіяй вакол Карабаха. Акрамя таго, існуе турэцкі фактар, таму Масква проста не адважыцца пайсці на ваеннае абвастрэнне.

У выпадку з Грузіяй прамыя сілавыя дзеянні таксама малаімаверныя. Там ужо была вайна, а Абхазія і Паўднёвая Асетыя застаюцца акупаванымі.

Жорсткія крокі Расія можа прадпрымаць перш за ўсё супраць Арменіі. Яна паспрабуе выкарыстаць пятую калону ўнутры краіны, каб аднавіць свае пазіцыі. Але я ўпэўнены, што з гэтага нічога не атрымаецца, бо армянскае грамадства добра разумее: Расія нас здала.

Прамага ваеннага ўмяшання я не чакаю, але Масква працягне гібрыдную вайну. Яна ўжо распаўсюджвае прапаганду і дэзінфармацыю. Магчымыя таксама дыверсіі і іншыя сілавыя дзеянні, якія мы сёння бачым у Еўропе. Але дабіцца выніку ў Арменіі Расія не зможа.

— АДКБ фактычна перастае існаваць як дзейсны ваенны саюз. Хто можа стаць новым гарантам бяспекі для Арменіі і Паўднёвага Каўказа замест Расіі?

— Для Арменіі першай гарантыяй бяспекі з'яўляецца сам армяна-азербайджанскі дыялог. Калі б у нас узніклі сур'ёзныя праблемы, то перадусім з Азербайджанам. З Турцыяй, Іранам і Грузіяй такіх праблем няма. Мірны працэс з Баку ідзе вельмі цяжка, але верагоднасць новых ваенных дзеянняў ужо істотна скарацілася.

Другая гарантыя — назіральнікі Еўрапейскага саюза, якія знаходзяцца з армянскага боку мяжы з Азербайджанам. Яны не ўзброеныя, але сочаць за сітуацыяй. Не думаю, што Азербайджану патрэбныя скандалы з еўрапейскай місіяй.

Яшчэ адзін важны фактар — праект TRIPP. Гэта падтрыманы ЗША транспартны праект, які павінен злучыць Азербайджан і Нахічэвань пры ўдзеле Арменіі. Амэрыканцы таксама развіваюць у нас праекты ў сферы штучнага інтэлекту і здабыўной прамысловасці. Іх прысутнасць становіцца сур'ёзнай гарантыяй бяспекі.

Пры пасрэдніцтве прэзідэнта ЗША быў парафіраваны мірны дагавор паміж Арменіяй і Азербайджанам. Пакуль ён яшчэ не падпісаны, але сам дыялог паміж краінамі ўжо змяншае верагоднасць вайны. Азербайджан поўнасцю кантралюе Карабах, а армянскае насельніцтва адтуль выгнанае. У Баку цяпер няма прычын пачынаць новы канфлікт.

Такім чынам, галоўнымі гарантыямі становяцца мірны працэс паміж Арменіяй і Азербайджанам, еўрапейскія назіральнікі і прысутнасць ЗША ў рэгіёне. Еўрапейскія назіральнікі працуюць таксама ў Грузіі, і гэта важны фактар стабільнасці на Паўднёвым Каўказе. Пры такім удзеле Захаду Расія ўжо не зможа так лёгка ўмешвацца ў справы рэгіёну. Расійская вайсковая база ў Арменіі, я б сказаў, цяпер знаходзіцца практычна ў кансерваваным стане.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]