«Крэмль можа выкарыстаць Лукашэнку супраць краін Балтыі»

Генерал СБУ заклікаў Захад адказваць на гібрыдныя атакі Крэмля і Мінска.

Разведкі шэрагу краін папярэджваюць: Расія можа ўзмацніць гібрыдныя атакі супраць НАТА і паспрабаваць праверыць Альянс на трываласць. На гэтым фоне Bloomberg паведаміў, што НАТА распрацоўвае стратэгію хуткай перамогі над РФ у выпадку ўварвання, робячы стаўку на дроны і штучны інтэлект.

Якія элементы гібрыднай вайны Расія можа задзейнічаць супраць краін НАТА ў найбліжэйшы час? Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў з генерал-маёрам СБУ ў запасе Віктарам Ягунам:

— Я б не чакаў аднаго вялікага і відавочнага кроку. Сэнс расійскай гібрыднай стратэгіі якраз у іншым: стварыць серыю адносна невялікіх крызісаў. Кожны з іх асобна нібыта не выглядае дастатковай падставай для жорсткага адказу НАТА, але разам яны павінны падарваць адчуванне бяспекі і еднасці Альянсу. Перш за ўсё гэта дыверсіі супраць крытычнай інфраструктуры: энергетыкі, транспарту, чыгуначных вузлоў, партоў, падводных кабеляў, прадпрыемстваў абароннай прамысловасці.

Другое напрамак — кібератакі і радыёэлектронная барацьба: умяшанне ў працу GPS і сувязі, спробы парушыць працу дзяржаўных сістэм, банкаў, энергасетак.

Трэці элемент — беспілотнікі. Гэта вельмі зручны інструмент для праверкі рэакцыі НАТА. Дрон можа заляцець у паветраную прастору, наблізіцца да аэрапорта або ваеннага аб’екта, і адразу ўзнікае пытанне: гэта памылка, правакацыя, выведка ці пачатак больш сур’ёзнай аперацыі? Менавіта такая няпэўнасць выгадная Маскве. НАТА ўжо прызнае, што колькасць падобных інцыдэнтаў на ўсходнім флангу расце. Яшчэ адно небяспечнае напрамак — аперацыі праз пасрэднікаў: завербаваныя выканаўцы, падпалы, дыверсіі, атакі на асобных людзей або аб’екты.

Паралельна будзе ісці інфармацыйная кампанія: распальванне ўнутраных канфліктаў, падтрымка крайніх палітычных сіл, дыскрэдытацыя дапамогі Украіне, спробы пераканаць грамадства, што супрацьстаянне з Расіяй «занадта дарагое». Не варта выключаць і абмежаваныя ваенныя правакацыі, асабліва ў Балтыйскім рэгіёне. Іх задача можа быць не ў захопе тэрыторыі, а ў тым, каб зразумець, дзе праходзіць рэальная чырвоная лінія НАТА і ці гатовыя ўсе саюзнікі аднолькава хутка рэагаваць.

Для Беларусі тут ёсць асобная небяспека. Крэмль можа выкарыстоўваць тэрыторыю, паветраную прастору, ваенную і разведвальную інфраструктуру Беларусі для ціску на Польшчу, Літву і Латвію. У такім выпадку рэжым Лукашэнкі фактычна робіць Беларусь часткай расійскай ваеннай інфраструктуры, а значыць — павялічвае рызыкі ўжо для самой Беларусі. Размяшчэнне расійскага ваеннага патэнцыялу ў Беларусі НАТА наўпрост улічвае ў сваіх ацэнках пагроз.

— Што павінны зрабіць краіны Альянсу, каб нейтралізаваць гэтыя пагрозы Крэмля?

— Галоўнае — пазбавіць Маскву ўпэўненасці, што гібрыдная атака дазваляе дзейнічаць беспакарана.

Для гэтага недастаткова мець танкі і самалёты. Патрэбная ўстойлівасць самай дзяржавы: абароненыя электрасеткі і сувязь, рэзервовыя сістэмы кіравання, абарона партоў і чыгунак, кібербяспека, грамадзянская абарона, магчымасць хутка аднавіць працу крытычнай інфраструктуры. У НАТА гэта ўжо разглядаецца як частка калектыўнай абароны паводле артыкула 3 Паўночнаатлантычнай дамовы.

Другі момант — разведка. Інфармацыя павінна перадавацца паміж краінамі не праз тыдні, а фактычна ў рэжыме рэальнага часу. Калі адзін і той жа расійскі механізм выкарыстоўваецца сёння ў Польшчы, заўтра ў Літве, паслязаўтра ў Германіі, гэта трэба бачыць як адну аперацыю, а не як тры асобныя крымінальныя справы. НАТА ўжо ўзмацняе такі абмен разведданымі.

Трэцяе — супрацьдронавая абарона. Еўропа не можа збіваць танны беспілотнік ракетай, якая каштуе ў дзесяткі або сотні разоў даражэй. Патрэбная шматузроўневая сістэма: радыёэлектронная барацьба, танныя дроны-перахопнікі, аўтаматызаваныя сістэмы выяўлення, артылерыйскія і ракетныя сродкі. Менавіта досвед вайны ва Украіне павінен стаць для НАТА адным з галоўных крыніц ведаў.

І яшчэ адзін важны момант: адказ неабавязкова павінен быць сіметрычным. Калі Расія праводзіць дыверсію, гэта не значыць, што НАТА павінна адказваць дыверсіяй. Гэта могуць быць затрыманні агентуры, закрыццё разведвальных сетак, кібераперацыі, санкцыі, замарожванне фінансавых каналаў, узмацненне ваеннай прысутнасці. Генеральны сакратар НАТА Марк Рутэ ужо адзначаў, што ў Альянса ёсць варыянты адказу, і яны не заўсёды будуць публічнымі, сіметрычнымі або люстранымі.

— НАТА робіць стаўку на дроны і хуткую перамогу ў выпадку ўварвання РФ. Ці можа Альянс дзейнічаць апераджальна — яшчэ на этапе падрыхтоўкі атакі або правакацыі?

— Можа і, на мой погляд, павінен. Але трэба правільна разумець слова «апярэджанне».

Апярэджанне — гэта не абавязкова нанесці першы ўдар. Значна важней убачыць падрыхтоўку аперацыі раней за праціўніка і пазбавіць яго эфекту раптоўнасці: перакінуць сілы, узмацніць СПА, падняць авіяцыю, закрыць уразлівыя аб’екты, выявіць агентурную сетку, узяць пад кантроль кібераінфраструктуру, папярэдзіць саюзнікаў і публічна паказаць Маскве: ваш план нам вядомы. Гэта асабліва важна ў гібрыднай вайне. Калі чакаць моманту, калі ўсё стане цалкам відавочна, можна ўжо страціць ініцыятыву.

Але ёсць прынцыповая мяжа паміж прэвентыўным стрымліваннем і прэвентыўнай вайной. НАТА застаецца абаронным саюзам. Адна толькі падазроная актыўнасць Расіі не дае аўтаматычнай падставы наносіць удары па яе тэрыторыі.

Іншая справа, калі ёсць прамая і відавочная пагроза нападу або агрэсія ўжо пачалася. Тады ваенная логіка патрабуе не толькі збіваць ракеты і дроны, але і пазбаўляць праціўніка магчымасці працягваць напад.

Паводле дадзеных Bloomberg, новая канцэпцыя вярхоўнага галоўнакамандуючага Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі НАТА ў Еўропе генерала Алексуса Грынкевіча, гэтак званая «Тэорыя перамогі», якраз грунтуецца на спалучэнні традыцыйных сіл з таннымі беспілотнікамі, сістэмамі з мінімальным экіпажам і цэлеўказаннем з выкарыстаннем штучнага інтэлекту. Пасля спынення ўварвання НАТА павінна атрымаць свабоду манеўру і паразiць сістэму камандавання і кіравання праціўніка, каб не даць вайне ператварыцца ў доўгую кампанію на знясіленне. Пры гэтым у дакуменце падкрэсліваецца абарончы характар Альянсу.

Але я б асцярожна ставіўся да самога выраза «хуткая перамога». Дроны і штучны інтэлект — гэта інструменты, а не цуда-зброя. Вайна ва Украіне паказала, што вызначаюць не толькі тэхналогіі, але і колькасць боепрыпасаў, устойлівасць лагістыкі, радыёэлектронная барацьба, СПА, падрыхтоўка людзей і, галоўнае, хуткасць прыняцця палітычных рашэнняў. Таму сапраўдная формула стрымлівання павінна выглядаць так: Расія павінна загадзя ведаць, што не зможа стварыць «маленькі крызіс», раскалоць саюзнікаў і паставіць НАТА перад фактам. Любая агрэсія павінна азначаць для Масквы не доўгі торг пра тое, як на яе рэагаваць, а хуткі і прадказальны калектыўны адказ. Менавіта гэта і ёсць галоўная ўмова, пры якой вайну можна не толькі выйграць, але і не дапусціць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]