Тарас Загародні: Расія ляціць у бетонную сцяну

Тое, што адбываецца цяпер, вельмі нагадвае позні СССР.

Кіраўнік ЦРУ Джон Рэткліф падчас свайго візіту ў Маскву папярэдзіў расійскае кіраўніцтва, што зацягнутая вайна можа прывесці Расію да эканамічнага краху і нават да паўтарэння лёсу СССР. Пра гэта паведамілі нямецкія СМІ са спасылкай на ацэнкі амерыканскай разведкі.

Ці сапраўды расійская эканоміка знаходзіцца ў настолькі цяжкім становішчы і ў чым гэта ўжо праяўляецца? Пра гэта сайт Charter97.org пагутарыў з украінскім паліттэхнолагам, кіруючым партнёрам «Нацыянальнай антыкрызіснай групы» Тарасам Загароднім:

— Думаю, амерыканцы казалі пра гэта і раней, бо цяпер яны хвалююцца за Расію больш, чым сам Пуцін. Яны ясна даюць зразумець: хлопцы, вам тэрмінова трэба заканчваць вайну, бо вы на мяжы эканамічнага калапсу. Хаця, па сутнасці, гэты калапс ужо пачынаецца.

Тым больш што Украіна працягвае наносіць удары па расійскіх нафтаперапрацоўчых заводах. На маю думку, засталося вывесці з ладу яшчэ два буйныя прадпрыемствы, каб у Расіі ўзніклі сур'ёзныя праблемы найперш з дызельным палівам. А без дызеля ўся эканоміка спыняецца.

Акрамя таго, неўзабаве расіянам спатрэбіцца зімовае дызельнае паліва. Урэшце, Расія — паўночная краіна, а вытворчасць зімовага дызеля патрабуе асобных тэхналагічных аперацый. І зусім не факт, што яны змогуць забяспечыць яго неабходную колькасць.

Да гэтага дадаюцца праблемы з экспартам праз Чорнае і Азоўскае моры і адток капіталу. Фактычна ўсе грошы, якія паступаюць у Расію дзякуючы экспарту, адразу ж выходзяць за мяжу. Па сутнасці, тое, што адбываецца цяпер, вельмі нагадвае позні СССР, калі з краіны максімальна выводзіліся грошы.

Яшчэ адна праблема — дэфіцыт бюджэту, які ўжо амаль няма чым пакрываць. Паводле розных ацэнак, цяпер абмяркоўваецца, складаць ён да канца года будзе 12 ці 15 трыльёнаў рублёў. Гэта ўжо перавышае рэшткі даступных Расіі рэзерваў, уключаючы запасы золата, алмазаў і сродкі Фонду нацыянальнага дабрабыту.

Пра тое, наколькі цяжкае становішча склалася ў расійскай эканоміцы, сведчаць і падаткі, якія ўлады збіраюцца ўводзіць з наступнага года. Яны павышаюць падаткі практычна на ўсё, што толькі магчыма. Гэта датычыць прыватнага бізнесу, так званых звышдаходаў і тых галін, якія яшчэ працягваюць працаваць: вытворчасці ўгнаенняў, металургіі, каляровых металаў і здабычы золата.

Уводзяць ПДВ на імпарт, бо грошай не стае. Адначасова даводзіцца скарачаць практычна ўсе магчымыя выдаткі, найперш фінансаванне грамадзянскіх сектараў эканомікі.

— Да чаго можа прывесці нарастаючы эканамічны крызіс? Ці сапраўды Расію можа чакаць лёс СССР?

— Насамрэч мы ўжо назіраем працэсы, падобныя да тых, якія адбываліся ў Савецкім Саюзе. СССР эканамічна надрываўся з-за велізарных выдаткаў на абаронную прамысловасць, на якую сыходзіла ледзь не чвэрць бюджэту. Да гэтага дадаўся абвал коштаў на нафту.

Расія цяпер паўтарае шлях Савецкага Саюза. Амерыканцы гэта бачаць і па сваёй старой традыцыі спрабуюць выратаваць Расію, як калісьці спрабавалі выратаваць СССР.

Праблема ў сістэмнай памылцы амерыканцаў. Яны думаюць, што Пуцін задумваецца над эканамічнымі наступствамі сваіх дзеянняў. Хаця, мне падаецца, у Вашынгтоне паступова прыходзяць да думкі, што праблему трэба вырашаць інакш: адхіліць Пуціна ад улады і дапамагчы камусьці ўнутры Расіі гэта арганізаваць.

Якраз кіраўнік ЦРУ можа даць зразумець камусьці з расійскага кіраўніцтва, напрыклад, дырэктару ФСБ Аляксандру Бортнікаву або іншым прадстаўнікам спецслужбаў, якія гарантыі яны маглі б атрымаць. Маўляў, забяспечыць вываз іх сем'яў за мяжу, калі яны зробяць неабходныя дзеянні. І гэта далёка не адзіны магчымы варыянт.

Таму я цалкам згодны з ацэнкай, што Расія цяпер проста ляціць у бетонную сцяну. Пытанне толькі ў тым, з якой хуткасцю яна ў яе ўрэжацца: 120 або 150 кіламетраў на гадзіну. Вынік у абодвух выпадках будзе аднолькавы.

Пры гэтым пра тое, што вайну неабходна было заканчваць яшчэ ўлетку, казалі нават асцярожныя расійскія эканамісты, якія знаходзяцца ўнутры сістэмы. Напрыклад, Алег В’югін, былы намеснік міністра фінансаў і першы намеснік старшыні Цэнтральнага банка Расіі. Яшчэ вясной мінулага года ён папярэджваў, што вайну трэба тэрмінова заканчваць улетку, бо далей у эканоміцы пачнуцца некіравальныя працэсы. Настане момант, калі ты ўжо нічога не зможаш прагназаваць.

Быў таксама скандал з дакладам Андрэя Клепача, які займаў пасаду галоўнага эканаміста ВЭБ.РФ. Яшчэ ў маі на пасяджэнні Нікіцкага клуба ён прадставіў свае ацэнкі таго, куды рухаецца расійская эканоміка. Падчас дыскусіі праводзіліся паралелі з падзеямі 1917 года і сітуацыяй у Савецкім Саюзе.

І гэта адбывалася яшчэ да сістэмных украінскіх удараў па расійскай інфраструктуры. Тады захоўваліся магчымасці экспарту праз Азоўскае і Чорнае моры. З таго часу сітуацыя значна пагоршылася.

Амерыканцы спрабуюць выратаваць Расію, але праблема ў тым, што яны пра гэта кажуць, а грошы даваць не хочуць. Ды і наагул цяпер ніхто не хоча даваць Расіі грошы.

Кітай прынцыпова нікому не дае грошай проста так, у тым ліку Расіі. Ён прадстаўляе толькі тавараныя крэдыты пад экспарт уласнай прадукцыі. Еўрапейцы, зразумела, таксама грошай не дадуць. Адзіныя, хто тэарэтычна мог бы аказаць расіянам фінансавую дапамогу, — амерыканцы.

Але і яны гэтага не зробяць, таму што Дональд Трамп не зможа растлумачыць сваім выбарцам, чаму ён дае грошы Расіі. Гэта была б нейкая зусім вар'яцкая ідэя.

А каб Расія магла цяпер яксьці падтрымліваць сваю эканоміку і зводзіць канцы з канцамі, ёй трэба прадаставіць прыблізна 100 мільярдаў долараў. Проста ўзяць і выкласці гэтыя грошы. Але ніхто гэтага рабіць не збіраецца.

Пры гэтым нават калі Расія спыніць вайну, трэба разумець, што яна не зможа так хутка скараціць вайсковыя выдаткі. А калі іх рэзка урэзаць, эканоміка ўвогуле можа абрынуцца. Прычым з катастрафічнымі наступствамі для саміх расіян.

Гэта як язда на веласіпедзе. Пакуль ты едзеш і знаходзішся ў сядле, яшчэ як-небудзь трымаешся. Але варта спыніцца — і ты проста падаеш. Вось у такой сітуацыі апынулася Расія. Куды ні паглядзі — паўсюль тупік.

Таму амерыканцы і шукаюць розныя варыянты, каб яксьці выратаваць Расію. Думаю, кіраўнік ЦРУ цалкам мог перадаваць расійскаму кіраўніцтву ўсе гэтыя эканамічныя выкладкі, у тым ліку атрыманыя па лініі спецслужбаў, і тлумачыць: хлопцы, вам канец, неабходна тэрмінова заканчваць вайну.

— Што могуць зрабіць Украіна і Захад, каб узмацніць эканамічны ціск на Расію і пазбавіць Крэмль рэсурсаў для працягнення вайны?

— Зараз для Украіны галоўны прыярытэт — вывесці з ладу расійскія нафтаперапрацоўчыя заводы. Нават калі ў цябе застануцца нейкія рэсурсы, тыя ж золатавалютныя рэзервы і ўсё астатняе, што ты будзеш рабіць, калі ў краіне не будзе дызельнага паліва? Ніхто не зможа кампенсаваць табе гэты дэфіцыт.

Другое напрамак — удары па энергетыцы, да чаго Украіна цяпер рыхтуецца. У прыватнасці, ідзе гаворка пра газавую інфраструктуру. Па аб'ектах у раёне Уренгоя ўжо прылятала. Газ забяспечвае значную частку расійскай электрагенерацыі, таму праблемы з яго пастаўкамі могуць сур'ёзна ўдарыць па ўсёй эканоміцы.

Вось што Украіна можа рабіць, каб узмацніць эканамічны крызіс у Расіі. І, у прынцыпе, яна ўжо над гэтым працуе.

Але трэба разумець, што ва ўсёй гэтай гісторыі, паводле маіх ацэнак, ёсць дзве заходнія краіны, якія не зацікаўленыя ў калапсе Расіі. Гэта ў першую чаргу ЗША і Германія.

У іншых краін, напрыклад у Вялікабрытаніі, зусім іншая пазіцыя. Брытанцы актыўна дапамагаюць Украіне, бо маюць і ўласныя палітычныя інтарэсы.

Японія, з зразумелых прычын, таксама не зацікаўленая ў захаванні цяперашняга стану рэчаў. Бо Курыльскія астравы самі сябе не вернуць. А магчыма, размова можа ісці нават пра Сахалін.

Астатнія краіны ставяцца да гэтага або нейтральна, або, прынамсі, не будуць моцна перажываць, калі з Расіяй нешта здарыцца.

Для Кітая, у прынцыпе, таксама не надта важна, ці застанецца Расія ў яе цяперашнім выглядзе. Калі не будзе Масквы, ніхто не перашкодзіць яму і далей выкачваць рэсурсы, напрыклад, з Якуціі.

Пры гэтым Пуцін, пакуль знаходзіцца пры ўладзе, будзе працягваць вайну. Але эканамічная сітуацыя настолькі цяжкая, што нават калі Расія цяпер спыніць баявыя дзеянні, на што Пуцін, на маю думку, не пойдзе, гэта ўсё адно не вырашыць яе праблем.

Чаму? Бо Трамп, нягледзячы на пэўную рыторыку, з-за якой у нас многія лічаць, што ён падыгрывае Расіі, фактычна выціскае расіян адусюль, адкуль толькі магчыма.

Найперш ідзе гаворка пра Еўропу. Лічыце, што еўрапейскі рынак для Расіі страчаны назаўсёды. А Расія апошнія 300 гадоў шмат у чым жыла за кошт гандлю з Еўропай. Што да нафты, то пачынаючы з 60-х гадоў мінулага стагоддзя менавіта еўрапейскі рынак меў для яе ключавое значэнне.

Цяпер гэты рынак страчаны, і я не думаю, што амерыканцы дазволяць Расіі туды вярнуцца. Яны яго ўжо не аддадуць.

Другі фактар, які ўзмацняе ціск на Расію, — санкцыйны закон, звязаны з ініцыятывай Ліндсі Грэма і Рычарда Блюменталя. Цяпер будзе аказвацца ціск на Індыю, каб яна спыніла імпартаваць расійскую нафту. Прычым тут прысутнічаюць і ўласныя эканамічныя інтарэсы амерыканцаў.

Калі Расія страціць яшчэ і экспарт нафты ў Індыю, гэта стане для яе сапраўднай катастрофай. Бо нават Савецкі Саюз распаўся ў больш спрыяльных умовах. Яго, прынамсі, ніхто не бамбіў. У яго захоўваўся пэўны экспарт, у тым ліку ў Еўропу, і існаваў нейкі запас трываласці.

А ў цяперашняй Расіі гэтага запасу трываласці ўжо няма. Таму так, амерыканцы спрабуюць нешта прадпрымаць, але я сумняваюся, што гэта ім моцна дапаможа.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]