За кошт чаго жыве Масква?

Няроўнасць тут вымяраецца не грашыма, а стагоддзямі.

Насельніцтва Масквы складае 13 мільёнаў чалавек, хоць сама яна вырабляе вельмі мала. Горад жыве за кошт выкачвання сродкаў з рэгіёнаў з развітай здабыўной або перапрацоўчай прамысловасцю, выкарыстоўваючы механізмы калоніяльнай эксплуатацыі. Адзін з такіх механізмаў — «калоніялізм штаб-кватэр»: цэнтральныя офісы рэгіянальных кампаній рэгіструюцца ў Маскве, і сплочаныя імі падаткі цалкам абмінаюць мясцовыя бюджэты. У выніку ў найбагацейшых рэгіёнах РФ пануе жудасная беднасць, а Масква выдзяляе ім сродкі ў выглядзе субсідый, заяўляючы пры гэтым, што рэгіёны не ўмеюць зарабляць і жывуць выключна за яе кошт.

Такім чынам, сама Масква амаль нічога не вырабляе, акрамя калоніяльнай палітыкі, якая забяспечвае ёй узровень жыцця, у разы вышэйшы за ўзровень жыцця ў здабыўных, прамысловых або аграрных рэгіёнах. У Маскве жывуць калоніяльныя чыноўнікі і іх шматузроўневая абслуга — ад масажыстаў і кухараў да ўніверсітэцкіх прафесараў. Па сутнасці, гэта імперскі двор, ханская стаўка, якая задавальняе піраміду патрэбаў сталіцы.

Яна ўсё ўвозіць звонку і нічога не вывозіць вонкі, паглынае даброты і нічога не вырабляе (вялізныя аб’ёмы прамысловай вытворчасці Масквы, адлюстраваныя ў статыстыцы, — гэта насамрэч улік вытворчасці тавараў у калоніяльных рэгіёнах мясцовымі кампаніямі, зарэгістраванымі ў сталіцы). Гэта не постіндустрыяльная эканоміка паслуг, бо ўсе паслугі спажываюцца ўнутры.

У той жа час мясцовыя жыхары грэбуюць працай, якая адпавядае ніжэйшым прыступкам піраміды патрэбаў, таму сталіца прыцягвае велізарную колькасць працоўнай сілы (да 3 млн чалавек з 13, прычым значная частка — нелегалы). Масквічы ненавідзяць мігрантаў і адначасова не могуць без іх абысціся.

Калі (калі) у РФ пачнуцца цэнтрабежныя працэсы, патокі калоніяльных грошай пачнуць вычэрпвацца, і тое самае адбудзецца з таварамі. Насельніцтва будзе разбягацца з палохаючай хуткасцю (падобна да таго, як у перыяд паміж 1917 і 1920 гадамі насельніцтва Масквы скарацілася амаль удвая), накіроўваючыся туды, дзе ёсць хаця б якая ежа. Мігранты будуць вяртацца дадому або спрабаваць ствараць устойлівыя гаспадарчыя паселішчы на месцах пражывання былых гаспадароў — як гэта неаднаразова здаралася ў гісторыі пасля падзення імперскіх сталіц.

Іншымі словамі, Масква зноў «пахарашэе», а прырода ачысціцца. Не думаю, што без калоніяльнай сістэмы горад здольны ўстойліва пракарміць больш за пару мільёнаў чалавек.

Цяпер пытанне ў тым, каб мы дажылі да гэтага часу і змаглі паглядзець.

P.S. Давайце разбярэмся з ключавымі пярэчаннямі.

1. Кажуць, што ўсе сталіцы забіраюць бюджэтныя сродкі ў рэгіёнаў. Гэта не так. Напрыклад, ва Украіне да нядаўняга часу дзейнічала рэформа дэцэнтралізацыі, дзякуючы якой большая частка сродкаў заставалася ў мясцовых бюджэтах. Менавіта такія еўрапейскія стандарты, і дэцэнтралізацыя ўваходзіць у пакет еўраінтэграцыі.

2. Кажуць, што сталіцы нічога не вырабляюць. Гэта не так. Уявім, што найбуйнейшыя сусветныя сталіцы пазбавілі сталічнага статусу — то-бок перавезлі чыноўнікаў у іншае месца. Як вы думаеце, ці застанецца Парыж сусветным турыстычным цэнтрам? А Лондан — фінансавым? А Токіа? Рым? Пацярпяць толькі штучна створаныя сталіцы, кшталту Вашынгтона.

3. Кажуць, што ўсе сталіцы рэгіструюць у сябе цэнтральныя офісы. Па-першае, гэта не так нават ва Украіне: напрыклад, цэнтральны офіс і рэгістрацыя «ПрыватБанка» знаходзяцца ў Дніпры. Вялізная колькасць мясцовых кампаній зарэгістраваная па месцы свайго фактычнага знаходжання. І тым больш гэта не так у такой вялікай краіне, як ЗША. Ніводная з амерыканскіх кампаній, якія прыйдуць вам на думку, не перанесла свой офіс з месца свайго фактычнага базіравання.

3.1. Адно — калі нацыянальная сетка мае філіялы ва ўсіх гарадах, уключаючы сталіцу, і рэгіструе ў сталіцы цэнтральны офіс. І зусім іншае — калі рэгіянальная кампанія, у якой усе актывы сканцэнтраваныя ў пэўным рэгіёне, рэгіструецца ў сталіцы. А ў РФ справа менавіта такая.

4. Кажуць, што я забыў пра сучасную постіндустрыяльную эканоміку паслуг. Не, не забыў — пра гэта там сказана, хоць не ўсе дачыталі да таго месца. Але ёсць розніца. Ёсць горад, які вырабляе значны аб’ём паслуг на экспарт і на «ўнутраны экспарт», — напрыклад, Лондан або Сан-Францыска. А ёсць горад, які вырабляе паслугі пераважна для сваіх жыхароў і тут жа, унутры, іх спажывае.

4.1. Кажуць, рэгіянальныя эліты купляюць паслугі, якія вырабляюцца ў Маскве. Але ж гэта частка калоніяльнай палітыкі: рэгіянальныя чыноўнікі і прадпрымальнікі вымушаныя ездзіць у Маскву, жыць там у гасцініцах, харчавацца ў рэстаранах, каб сустракацца з чыноўнікамі імперскага двара. Калі б не сталічны статус, наўрад ці яны паехалі б паглядзець на Васіля Блажэннага.

5. Кажуць, што менавіта ў Маскве размешчаныя навуковыя арганізацыі, якія распрацоўваюць узбраенне. Абсалютна слушна. Менавіта гэты сегмент і з’яўляецца прычынай таго, што я дадаў слова «амаль» у фразу «Масква амаль нічога не вырабляе».

6. Пішуць, што грошы заўсёды акумулююцца ў сталіцы. Але тут выдатна адказаў Міхаіл Росул: тыповыя фінансавыя сталіцы капіталізуюць рынкавыя фінансы, R&D і інавацыі, што садзейнічаюць росту бізнесу, тады як імперская сталіца капіталізуе штучную прававую манаполію — не дзякуючы ўнікальнай якасці фінансавых паслуг, а ў выніку чыста адміністрацыйнага ператоку капіталу ў рамках «штаб-кватэрнага калоніялізму».

Такім чынам, калі ліквідаваць прымусовую цэнтралізацыю патокаў і абавязак абслугоўвацца ў дзяржаўных банках метраполіі, гэтыя мегаполісы імгненна страцяць свой «постіндустрыяльны» статус, бо за ім не стаіць глабальна канкурэнтаздольная база ведаў і паслуг. Іншымі словамі, давайце навучымся адрозніваць фіскальны федэралізм і імперскую экстракцыю. Дзякуй, Міхаіл.

7. Многія чытачы недаацэньваюць разрыў у ўзроўні жыцця паміж Масквой і рэгіёнамі РФ, бо ніколі не бачылі падобнага ва Украіне. Сапраўды, нам цяжка нават уявіць сабе такое. Няроўнасць тут вымяраецца нават не грашыма, а стагоддзямі.

Валерый Пекар, «Фэйсбук».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]