Вялікі пералом

Калі гэта здарыцца і ў армейскіх галовах, стане зусім цікава.

Уцякаем, уцякаем, уцякаем!

Наступяць часіны пацяжэйшыя.

Гурт «Мумій Троль»

Прызнаюся, я люблю расійскіх камерсантаў. Яны жулаватыя, хваткія, не надта абцяжараныя праблемамі маралі і этыкі — такіх ужо выгадавалі! — але вось чаго ў іх не адняць, дык гэта разумення рэчаіснасці.

Інакш не выжыць.

І вось цяпер гэтае ўменне бачыць рэальнае становішча спраў прывяло мноства ўладальнікаў капіталаў розных маштабаў да разумення, што пара, як спявае «Мумій Троль», уцякаць. Бо «ў падваротні нас чакае маньяк», і ўсе ўжо ведаюць яго па імені-бацькоўстве. Хацелася б, вядома, убачыць гэты паток у лічбах, але ЦБ загадзя адключыў нам магчымасць даведвацца, колькі грошай сыходзіць за мяжу. Але ёсць ускосныя прыкметы, і яны даволі адназначныя.

Вялікі зыход

Вось расійскія грамадзяне толькі за апошнія дзве тыдні вынеслі з банкаў наяўнымі 513 млрд рублёў, а цяпер наяўныя ўцякаюць з банкаў з хуткасцю 1 млрд рублёў у гадзіну. З пачатку ліпеня хуткасць выносу кэша падвоілася.

ЦБ тлумачыць гэта непрацуючым інтэрнэтам і сезонам адпачынкаў. Магчыма. Але вось «Сбераіндэкс», напрыклад, не назірае значнага росту спажывецкіх выдаткаў. Нават калі дапусціць, што гэта з-за таго, што ўсюды пачалі плаціць наяўнымі, цяжка паверыць, што расіяне сталі купляць удвая больш — безнаяўныя выдаткі ж і не ўпалі. Значыць, выносяць, усё ж такі, не толькі дзеля таго, каб расплаціцца за бензін па дарозе на мора. Хутчэй — каб купіць долары (попыт вырас на 11% у другім квартале) і еўра (нават на 18%), каб купіць крыпту і нават фізічнае золата. І не проста купіць.

У знаёмым пецярбургскім падпольным абменным пункце — чарга: запісваюцца, чакаюць пару-тройку дзён, валюта прадаецца з колаў.

Вось Bloomberg піша: найбагатыя расіяне, у тым ліку з асяроддзя Пуціна, сталі актыўней выводзіць грошы за мяжу, баючыся пагаршэння стану эканомікі і магчымай канфіскацыі актываў. Выводзяць праз крыпту, праз экспартныя кантракты, праз вываз фізічнага золата. Колькі — палічыць немагчыма, але ў артыкуле сцвярджаецца, што гаворка ідзе пра дзесяткі мільярдаў долараў. Ускосна адток можна ацаніць па тым, як пухнуць прыватныя інвестфонды і раскупляецца элітная нерухомасць у ААЭ, Турцыі, Саудаўскай Аравіі, на Кіпры — у самых папулярных месцах «паркоўкі» выведзеных капіталаў. Выводзяць, як правіла, праз Арменію, Казахстан і Кіргізстан крывымі, як гэта называюць, сцежкамі.

А вось зусім не Bloomberg, а просты расійскі жу… прабачце, кансультант, шырока вядомы ў вузкіх колах яшчэ з эпохі «абналу» і махінацый з ПДВ, які цяпер дапамагае атрымаць грамадзянства якой-небудзь краіны, адкуль можна будзе праскочыць у Еўропу ўжо не грамадзянінам Расіі, піша: вал запытаў. І не толькі ў яго: канкурэнты не канкуруюць, а просяць узяць частку іх плыні — не спраўляюцца.

А мне і ўвогуле не трэба чытаць ні Bloomberg, ні таго жу… кансультанта, дастаткова рускамоўных публікаў у Сербіі. Кожны дзень аб’явы: «Мы адкрыліся!», «Унікальны сэрвіс з Расіі ўжо ў Бялградзе!» — перамяжоўваюцца пытаннямі па бізнесе і прапановамі працы і супрацоўніцтва. Гэта ўжо не вялікія грошы, пра якія піша Bloomberg, і не капіталы сярэдняга памеру, што ідуць па грамадзянства, — гэта бізнес рознай ступені маласці пацягаўся прэч з краіны, дзе ён да апошняга спрабаваў зарабіць.

Добра, што дзякуючы ЦБ мы не можам ахапіць позіркам усю карціну гэтага вялікага зыходу. А то б дух захапіла ад маштабаў таго, што адбываецца.

Вялікі пералом

Ёсць і лічбы. Маскоўская біржа падае ўжо 19 тыдняў запар, а напрыканцы мінулага тыдня падзенне паскорылася. Падзенне на такіх велізарных абаротах, што поўзкам пайшлі чуткі, нібы з акцый выходзяць нейкія «кіты». Для даведкі: расійскі рынак акцый трымаецца зусім не на плячах рознічных інвестараў, а на капіталах буйных інвестыцыйных кампаній, якія кіруюць грашыма вельмі багатых людзей, і менавіта іх дзеянні вызначаюць трэнды.

Акрамя буйных «белых» інвесткампаній ёсць і ціхія, невядомыя шырокай публіцы кіравальнікі вялікімі капіталамі. Мне давялося ў гэтыя дні пагаварыць з адным з іх — яго кліенты «ў грашах» ужо з пачатку ліпеня. Уласна, адразу пасля ўдару ўкраінскіх беспілотнікаў па Маскоўскім НПЗ і пачалі выходзіць з акцый і аблігацый. «Стала зразумела, што адбыўся пералом», — скупа патлумачыў ён. «У вайне?», — пераспытала я. «У ўсім», — быў адказ.

«Пералом» — правільнае слова. Ён адбыўся і працягвае адбывацца ў галовах мноства сацыяльных груп.

Прама цяпер ён адбываецца ў галовах селераў Wildberries, якія меркавалі, што можна зарабляць грошы, нібыта нічога не здарылася, — і нават наадварот, лепш стала: ніякіх заходніх канкурэнтаў, а цэны ўдвая вышэй. Цяпер яны высветлілі, што іх прыбыткі ўключалі плату за рызыку страціць усё нажытае і атрымаць ад платформы не кампенсацыю за страчаны тавар, а толькі прапанову льготнага крэдыту. Не звярнулі ўвагі, што яшчэ 7 ліпеня платформа неяк падазрона своечасова змяніла ўмовы дагавора і цяпер не абавязана кампенсаваць страту ў выпадку атакі дронаў. «Ozon» зрабіў тое самае. Уладальнікі маркетплэйсаў — хлопцы прадбачлівыя, чаго не скажаш пра іх селераў.

Пералом проста цяпер адбываецца ў галовах тых грамадзян, якія яшчэ нядаўна сцвярджалі, што жыццё цячэ як раней і нічога страшнага ў Расіі не адбываецца, а вядомага эканаміста, што казаў непрыемныя рэчы, называлі Апакаліпсіцам. Цяпер жа, як сведчаць даныя апытання цалкам пракрамлёўскага ФОМа, рэкордная за 11 гадоў колькасць расіян — 22% — лічыць, што іх матэрыяльнае становішча пагоршыцца.

Пералом, падаецца, адбыўся і ў галовах людзей з атачэння Пуціна: арышты давераных асоб братоў Ратэнбергаў паказалі, што «блізкасць да цела» больш не гарантыя бяспекі, а арышт Іллі Трабера па мянушцы Антыквар — што не гарантыя і ўспаміны маладосці, і нават магчымы кампрамат на «першую асобу» з бурных 1990-х.

Пералом дакладна адбыўся ў галовах буйнога бізнесу: бенефіс аднаго з самых закрытых мільярдэраў Андрэя Мельнічэнкі ў Economist бачыцца мне як прапанова сепаратных перамоваў. І зусім не важна, ці было яго выступленне ўхвалена Пуціным, бо ніякага Пуціна няма ва ўсіх гэтых глыбакадумных развагах Мельнічэнкі пра неабходнасць пакінуць Расіі суверэнітэт. Капітана, здаецца, ужо спісалі з карабля, проста не знайшлі зручнай формы паведаміць яму пра гэта. А можа, ужо і паведамілі, сабраўшыся ля берагоў турэцкага Бадрума.

Вядома, нават калі ўсё так, гэта зусім не азначае, што Пуцін сыдзе. За ягонай спінай ужо сфармавалася расійская аналагія іранскага КСІР — карпарацыя сілавікоў, якім Пуцін патрэбны, але толькі як прыкрыццё іх усё больш усежручай улады. Сумняваюся, што яны сумняваюцца ў сваёй долі ў выпадку зменаў. Фраза «бабло перамагае зло» перастае быць аксіёмай і нават сцверджаннем. І зыход гэтага супрацьстаяння настолькі невядомы, што вялікія і нават не вельмі вялікія грошы аддаюць перавагу чакаць яго ў бяспечных месцах.

Бунт Прыгожына паказаў, што супраць армейскіх танкаў і ПЗРК сілавая карпарацыя аддае перавагу не выходзіць са сваімі папачкамі кампрамату і дубінкамі Расгвардыі. А ў армейскіх зараз свая туга. Мала таго, што на фронце справы не вельмі, дык яшчэ і мошчы двух святых, Матроны Маскоўскай і Аляксандра Неўскага, прызначаных патрыярхам Кірылам апекунамі расійскай арміі, разбітыя тымі ж злыми ўкраінскімі дронамі якраз у той момант, калі святыя мусілі містычным чынам забяспечыць ваюючую армію маторным палівам.

Суперак запэўненням патрыярха Кірыла, Бог відавочна не ў захапленні ад расійскай агрэсіі. Калі пералом здарыцца і ў армейскіх галовах, стане зусім цікава.

Таццяна Рыбакова, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]