НАТА чакаюць кардынальныя змены

Што гэта азначае для Украіны?

Гнеўныя заявы Трампа на адрас еўрапейскіх партнёраў ЗША па НАТА і НАТА ў цэлым выклікаюць вялікую трывогу адносна будучыні Паўночнаатлантычнага альянсу. Актыўна абмяркоўваецца верагоднасць выхаду ЗША з НАТА. Але часам гучаць і парадаксальна аптымістычныя каментары.

Былы спецпрадстаўнік Прэзідэнта ЗША ва Украіне генерал Кіт Келлог заявіў, што можа ўзнікнуць неабходнасць стварэння альтэрнатыўных НАТА ваенных саюзаў. І што Украіна можа далучыцца да такога альтэрнатыўнага ваеннага саюза.

Пасол Украіны пры НАТА Алена Гетманчук у каментары для выдання Politico заявіла, што замест распаду НАТА варта чакаць яго пераасэнсавання і адраджэння. На яе думку, цяперашнія праблемы ў НАТА могуць адкрыць больш магчымасцяў для інтэграцыі Украіны ў Альянс. І гэта дапаможа НАТА стаць «значна больш эфектыўным, смертаносным, інавацыйным і здольным супрацьстаяць расійскай пагрозе».

І чаго тады чакаць далей? Як глядзець на будучыню НАТА — з аптымізмам ці з непакоем?

Па-першае, адзначу, што Прэзідэнт ЗША не можа сваім аднаасобным рашэннем вывесці Злучаныя Штаты з НАТА. Напрыканцы 2023 года Кангрэс ЗША прыняў закон (у межах закона аб абаронным бюджэце NDAA 2024), які наўпрост забараняе Прэзідэнту Злучаных Штатаў аднабакова выходзіць з НАТА. Яшчэ тады, відаць, кангрэсмены баяліся вяртання Трампа на пасаду Прэзідэнта ЗША і на ўсялякі выпадак падрыхтавалі заканадаўчую абарону сяброўства ЗША ў НАТА. Іронія палітычнага лёсу ў тым, што адным з аўтараў гэтага закона быў Марк Рубіо, цяперашні дзяржаўны сакратар ЗША, які цяпер таксама гаворыць пра магчымасць перагляду адносін паміж ЗША і НАТА.

Згодна з гэтым законам, каб ЗША выйшлі з НАТА, Прэзідэнт ЗША павінен атрымаць згоду або дзвюх трацін сенатараў (67 са 100), або згоду абедзвюх палат Кангрэса ЗША. Абодва гэтыя сцэнары выглядаюць малаімавернымі. Хоць рэспубліканцы цяпер маюць сваю большасць (але з невялікай перавагай) у абедзвюх палатах Кангрэса ЗША, аднак частка сенатараў і кангрэсменаў ад Рэспубліканскай партыі (якія прадстаўляюць класічнае, рэйганаўскае крыло гэтай партыі) не падтрымае выхад ЗША з НАТА. А пасля прамежкавых выбараў у Кангрэс ЗША ў лістападзе бягучага года сітуацыя ўвогуле можа змяніцца на карысць Дэмакратычнай партыі.

Аднак відавочна, што НАТА перажывае найглыбейшы крызіс за ўвесь час свайго існавання. Трамп заўсёды ставіўся да НАТА скептычна і думаў пра выхад ЗША з Паўночнаатлантычнага альянсу яшчэ падчас першага прэзідэнцтва. Але і тады, і летась яго пераканалі не прымаць паспешлівых і супярэчлівых рашэнняў. Тым не менш, цяперашняя адміністрацыя ЗША настроеная на змяненне ролі і функцый ЗША ў НАТА. У лютым бягучага года на міністэрскай канферэнцыі НАТА намеснік кіраўніка Пентагона Элбрыдж Колбі, які з'яўляецца галоўным стратэгам Адміністрацыі Трампа па пытаннях нацыянальнай бяспекі, прадставіў канцэпцыю НАТА 3.0. Згодна з гэтай канцэпцыяй, еўрапейскія саюзнікі павінны ўзяць на сябе асноўную адказнасць за ўласную звычайную абарону. Гэтая стратэгія накіраваная на пераход ад мадэлі залежнасці да партнёрства, пры якім ЗША скарачаюць сваю вайсковую прысутнасць у Еўропе, захоўваючы пры гэтым «ядзерны парасон» над Альянсам. Прасцей кажучы, калі Расія нападзе на якую-небудзь еўрапейскую краіну НАТА, і гэта будзе звычайная вайна (без выкарыстання ядзернай зброі), то ЗША могуць у ёй не ўдзельнічаць, заявіўшы, што гэта не наша вайна, і няхай еўрапейцы самі вырашаюць гэтую праблему. Звярніце асаблівую ўвагу, што такая пазіцыя была агучаная яшчэ да пачатку вайны ЗША і Ізраіля супраць Ірана.

Іранская вайна стала магутным каталізатарам рэзкага пагаршэння стаўлення Трампа і яго адміністрацыі да НАТА. Сваё раздражненне і абурэнне на адрас еўрапейскіх партнёраў НАТА Трамп выказвае публічна і рэгулярна. І для гэтага, на жаль, ёсць пэўныя падставы, у прыватнасці, забарона некаторых краін НАТА (Іспаніі і Італіі) на выкарыстанне сваіх вайсковых баз для перакідкі амерыканскіх вайсковых рэсурсаў у раён вайны на Блізкім Усходзе. Менавіта гэта стала падставай для высноваў пра крызіс у НАТА і намеры Трампа вывесці ЗША з НАТА.

Трамп наўрад ці зможа вывесці ЗША з НАТА (хоць можа паспрабаваць гэта зрабіць). Але амаль напэўна ён падыме пытанне пра змяненне адносін унутры НАТА і пра рэзкае скарачэнне абавязацельстваў ЗША ўнутры НАТА. І калі гэта адбудзецца, то гэта будзе ўжо іншае і больш слабое НАТА, а не тая арганізацыя, у якую мы так страсна імкнуліся ўступіць.

Выхадзячы з гэтага, я неадназначна стаўлюся да тэзы, што выхад ЗША з НАТА можа павялічыць шанцы ўступлення Украіны ў Альянс. Я б паставіў пытанне інакш: а ці трэба нам уступаць у аслаблены Паўночнаатлантычны альянс, у якім не будзе ЗША, або ўзровень удзелу ЗША будзе чыста фармальным? Гэта як у вядомым анекдоце: вам шашачкі ці ехаць? Бо нам патрэбна не проста фармальнае сяброўства («шашачкі») у НАТА, а пяты артыкул дагавора аб НАТА, які дазволіць нам атрымаць «ядзерны парасон» НАТА (а насамрэч — ядзерны парасон ад ЗША) і гатоўнасць НАТА абараніць нас ад новага нападу Расіі. Слабое і паўразваленае НАТА наўрад ці будзе надзейнай гарантыяй бяспекі для Украіны. Але калі абноўленае НАТА (з ЗША або без ЗША) ці новы ваенна-палітычны альянс, які ўзнікне на руінах НАТА, насамрэч будзе гатовы абараняць усіх сваіх удзельнікаў і адчыніць свае дзверы для Украіны, то ў такі саюз нам дакладна трэба ўступаць.

А пакуль у НАТА будуць прымаць рашэнні такія дзяржаўныя лідары, як Трамп, Орбан, Фіцо і падобныя да іх, дзверы НАТА для Украіны будуць зачыненыя, і наогул будуць вялікія сумневы ў гатоўнасці такога НАТА рэальна абараніць усе краіны, што ўваходзяць у яго склад.

Далейшы лёс НАТА будзе вырашацца (хутчэй за ўсё, яшчэ не канчаткова) на саміце НАТА, які адбудзецца 7 і 8 ліпеня 2026 года ў сталіцы Турцыі — Анкары. Генеральны сакратар НАТА Марк Рютэ будзе адчайна ратаваць арганізацыю, якую ён узначальвае. Аднак зрабіць гэта цяпер будзе значна цяжэй, чым годам раней. НАТА ўжо змяняецца і, падаецца, Альянс чакаюць яшчэ больш кардынальныя змены, у тым ліку і структурныя. Улічваючы цяперашнія настроі Трампа і паглыбленне супярэчнасцяў паміж ЗША і еўрапейскімі краінамі НАТА, наўрад ці гэтыя змены будуць пазітыўнымі для Альянсу, хаця і не стануць для яго прысудам.

У любым выпадку Украіне трэба захоўваць партнёрскія адносіны з НАТА, у прыватнасці для рэалізацыі праграмы PURL, паводле якой мы закупляем зброю ў ЗША. І адначасова трэба ўмацоўваць ваенна-палітычнае супрацоўніцтва з тымі краінамі, якія дапамагаюць нам цяпер і могуць быць надзейнымі саюзнікамі Украіны пасля заканчэння расійска-ўкраінскай вайны.

Уладзімір Фесенка, «Фэйсбук»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]