Урокі для недарасля

Орбан дрэннага не параіць.

Віктар Орбан, вядома, парадаваў на мінулых выходных. Прызнаў паразу, павіншаваў пераможцу яшчэ ў 21.11, калі да абвяшчэння афіцыйных вынікаў выбараў у Венгрыі заставалася дастаткова часу, і, вядома, паабяцаў і далей працаваць на карысць роднай краіны. Парадаваў не толькі тым, што сышоў без «сініх пальцаў», але і ўрокам, які выпадкова, не падазраючы таго, паднёс астатнім дыктатарам. Нашаму — найперш.

Наш дыктатар увогуле з пачатку года знаходзіцца ў становішчы перастарка-другагодніка (прабачце, трыццацідвухгадніка, калі быць дакладнымі), якому адурэлыя ад яго вечнай прысутнасці за партай педагогі вырашылі даць школьную праграму паскорана і сцісла. На пачатку года ён убачыў, як сябар Мадура, акружаны ўзброенай да зубоў аховай, за адзін дзень аказваецца ў турме іншай краіны, а ахоўнікі потым не разумеюць, што на іх найшло — не маглі супрацьстаяць ворагу, не маглі і пальцам крануць, быццам наважванне якое. Потым высвятляецца, што наглуха схаваны ў бункеры аятала, да якога ніякім «тэрмінатарам» не дабрацца, раптам за секунду ператвараецца ў мёртвага і безгалосага. І хоць ты сто гадоў сядзі за партай з-за недахопу кагнітыўнага патэнцыялу, пры такім наглядным выкладанні вучэбнага матэрыялу ўжо павінен зразумець, што для поўнага знішчэння ўсіх бункераў разам з іх абітальнікамі ў Беларусі, якая ў восем разоў меншая за Іран, хопіць прыблізна аднаго вылету. Жорсткі, але неабходны ўрок. А цяпер вось — Орбан, які прадэманстраваў, што сістэма, якую ён выбудоўваў выключна «пад сябе» шаснаццаць гадоў, знішчыла яго самога.

Орбан перакроіў выбарчую сістэму так, што з 199 дэпутатаў парламента большасць — 103 — абіраюцца ў аднамандатных акругах. А яны, у сваю чаргу, «нарэзаныя» такім чынам, што найбольш мандатаў размеркоўваецца па сельскіх акругах, якія традыцыйна падтрымлівалі партыю «Фідэс». То бок, калі ў апазіцыйным Будапешце патрэбна сто тысяч галасоў для аднаго мандата (лічбы ўмоўныя, выключна дзеля тлумачэння прынцыпу), то ў сельскай акрузе спатрэбіцца значна менш. І ўсе вынікі такім чынам спачатку былі крыху сфальсіфікаваныя. Калі Орбан набіраў менш за палову, на выхадзе ён усё роўна атрымліваў 52–53 працэнты. І цяпер, калі маятнік хіснуўся ў другі бок, тая ж сістэма абярнулася супраць яго і прынесла яму паразу. Гэта першы венгерскі ўрок для Лукашэнкі: сістэма, створаная табою, калі-небудзь ударыць па табе. Зрабіў стаўку на сілавікоў — чакай, што хтосьці з іх абвесціць сябе Прыгожыным і пойдзе на рэзідэнцыю.

Праўда, можна і без сілавікоў абысціся — гэта ўжо другі венгерскі ўрок. Трэба проста ўспомніць, хто такі Пэтэр Мадзяр. А гэта, на хвілінку, плоць ад плоці Орбана. Ён уступіў у партыю «Фідэс» яшчэ ў 2002 годзе, але ні партыйную, ні дзяржаўную кар’еру выбудаваць не мог на працягу двух дзесяцігоддзяў. Затое, будучы верным орбанаўцам і мужам паспяховай жонкі — міністра юстыцыі, — час ад часу змяняў нязначныя, але даволі спакойныя пасады ў розных дзяржаўных структурах, то бок быў сыты і ўпэўнены ў заўтрашнім дні. А калі грянуў скандал з таемнымі памілаваннямі, і жонка Мадзяра (з якой ён, праўда, разважліва паспеў развесціся незадоўга да скандалу) пайшла ў адстаўку, ён своечасова зарыентаваўся і як нядаўні муж вялікай начальніцы і ўдзельніцы карупцыйнага скандалу пайшоў па эфірах і ютуб-каналамі з разаблачэннямі сістэмы знутры — са шлюбнага будуара. Гэта аказалася дастаткова.

Узлёт Мадзяра літаральна за некалькі месяцаў — ілюстрацыя таго, што любы дробны чыноўнік з умоўных Мікашэвічаў або Касцюковічаў можа стаць народным героем і нацыянальным лідарам, калі ў патрэбны момант раскрые рот і пачне сыпаць разаблачэнні. Ды хоць муж Качанавай, ей-богу. Недарма ж у 2020 годзе беларусы казалі, што на гэтых выбарах можа перамагчы нават конская дупа, настолькі Лукашэнка ўсіх задзяўбаў. Вось і Орбан — проста задзяўбаў за 16 гадоў.

І, нарэшце, апошні венгерскі ўрок. Саюзнік у выглядзе Расіі, які застаўся апошняй надзеяй Лукашэнкі (астатнія саюзнікі пасыпаліся, як пераспелыя плады з дрэва), — абсалютна ілюзорны. Яшчэ і сутак не мінула пасля венгерскіх выбараў, а пуцінскі прэс-сакратар Пяскоў ужо паспяшаўся заявіць, што Віктар Орбан ніколі не быў саюзнікам Расіі, і ўвогуле гэта быў дыялог, а не сяброўства. Проста Пуцін цудоўна разумее мову сілы і пры найменшай рызыцы страты саюзніка забывае пра клятвы ў вечным сяброўстве і бяжыць заключаць альянс з пераможцам. Так было і ў Венесуэле, і ў Іране, і ў Сірыі, і ў Венгрыі. (Домік у Растове ўцекачу, былому сябру, ён, вядома, з барскага пляча падараваць можа. Але дапамагчы — не, ні за што.) Схема не спрацавала толькі з Украінай, таму што яе новая ўлада не была моцнай і выглядала амаль карэкатурна. Пуціну здавалася, што яе можна «сіламі аднаго паветрана-дэсантнага палка» змахнуць са стала і завалодаць тэрыторыяй.

Але ў Беларусі нават у 2020 годзе, калі Лукашэнка трымаўся «на соплях», дапамога Крамля вылілася толькі ў накіраванне ў Мінск некалькіх трэцяразрадных прапагандыстаў, якім не хапала на пахмелле. І нічога, акрамя слова «ябатька», яны не прыдумалі. Дзякуй за дапамогу, гэта было забаўна. Дык што і ў будучыні на Маскву разлічваць не варта: як толькі Лукашэнка зваліцца са стула, у Крэмлі развядуць рукамі і пойдуць дамаўляцца з новай уладай, а яго, упалага, абвесцяць калгаснікам, які нават трактарам кіраваць не можа.

А ён жа насамрэч нават трактарам — і тое не можа.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]