Урокі для недарасля

Орбан дрэннага не параіць.

Віктар Орбан, вядома, парадаваў у мінулыя выхадныя. Прызнаў паразу, павіншаваў пераможцу яшчэ а 21:11, калі да абвяшчэння афіцыйных вынікаў выбараў у Венгрыі заставалася дастаткова часу, і, вядома, паабяцаў і далей працаваць на дабро роднай краіны. Парадаваў не толькі тым, што сышоў без «сініх пальцаў», але і ўрокам, які выпадкова, не здагадваючыся, паднёс тым дыктатарам, што засталіся. Нашаму — у першую чаргу.

Наш дыктатар увогуле з пачатку года знаходзіцца ў становішчы перастарка-другогодніка (прабачце, трыццацідвухгодніка, калі быць дакладнымі), якому звар'яцелыя ад яго вечнай прысутнасці за партай педагогі вырашылі выкласці школьную праграму паскорана і сцісла. На пачатку года ён убачыў, як сябар Мадура, акружаны ўзброенай да зубоў аховай, за адзін дзень апынаецца ў турме іншай краіны, а ахоўнікі потым не могуць зразумець, што на іх найшло: ні супрацівіцца ворагу, ні рукою варухнуць не змаглі, быццам нейкае наважанне. Потым высвятляецца, што наглуха схаваны ў бункеры аятала, да якога ніякім «тэрмінатарам» не дабрацца, раптам за імгненне ператвараецца ў мёртвага і бясслоўнага. І хоць ты сто гадоў сядзі за партай з-за недахопу кагнітыўнага патэнцыялу, пры такім наглядным выкладанні матэрыялу ўжо павінен зразумець, што для поўнага знішчэння ўсіх бункераў разам з іх насельнікамі ў Беларусі, якая ў восем разоў меншая за Іран, хопіць прыблізна аднаго вылету. Суровы, але неабходны ўрок. А цяпер вось — Орбан, які прадэманстраваў, што сістэма, якую ён выбудоўваў выключна «пад сябе» шаснаццаць гадоў, знішчыла яго самога.

Орбан перакроіў выбарчую сістэму так, што з 199 дэпутатаў парламента большасць — 103 — абіраюцца ў аднамандатных акругах. А тыя, у сваю чаргу, «нарэзаныя» такім чынам, што найбольш мандатаў прыпадае на сельскія акругі, якія традыцыйна падтрымлівалі партыю «Фідэс». То-бок калі ў апазіцыйным Будапешце патрэбна сто тысяч галасоў для аднаго мандата (лічбы ўмоўныя, выключна для тлумачэння прынцыпу), то ў сельскай акрузе спатрэбіцца значна менш. І ўсе вынікі такім чынам былі першапачаткова крыху сфальсіфікаваныя. Калі Орбан набіраў менш за палову, на выхадзе ён усё адно атрымліваў 52–53 працэнты. І цяпер, калі маятнік хіснуўся ў другі бок, тая ж сістэма абярнулася супраць яго, прынёсшы паразу. Гэта першы венгерскі ўрок для Лукашэнкі: сістэма, створаная табой, калісьці ўдарыць і па табе. Зрабіў стаўку на сілавікоў — чакай, што хтосьці з іх абвесціць сябе Прыгожыным і пойдзе на рэзідэнцыю.

Аднак, можна і без сілавікоў абысціся — гэта ўжо другі венгерскі ўрок. Трэба проста ўспомніць, хто такі Петер Мад’яр. А гэта, паміж іншым, плоть ад плоці Орбана. Ён уступіў у партыю «Фідэс» яшчэ ў 2002 годзе, але ні партыйную, ні дзяржаўную кар'еру не мог выбудаваць на працягу двух дзесяцігоддзяў. Затое, будучы верным прыхільнікам Орбана і мужам паспяховай жонкі — міністра юстыцыі, — час ад часу змяняў нязначныя, але даволі спакойныя пасады ў розных дзяржаўных структурах, то-бок быў сыты і ўпэўнены ў заўтрашнім дні. А калі грянуў скандал з таемнымі памілаваннямі, і жонка Мад’яра (з якой ён, дарэчы, разважліва паспеў развесціся незадоўга да скандалу) пайшла ў адстаўку, ён своечасова зарыентаваўся і, як нядаўні муж вялікай начальніцы і ўдзельніцы карупцыйнага скандалу, пайшоў па эфірах і ютуб-каналах з разаблачэннямі сістэмы знутры — з сужэнскага будуара. Гэтага хапіла.

Узлёт Мад’яра літаральна за некалькі месяцаў — ілюстрацыя таго, што любы дробны чыноўнік з умоўных Мікашэвічаў або Касцюковічаў можа стаць народным героем і нацыянальным лідарам, калі ў патрэбны момант раскрые рот і пачне агучваць разаблачэнні. Ды хоць муж Качанавай, ей-богу. Недарэмна ж у 2020 годзе беларусы казалі, што на гэтых выбарах можа перамагчы нават конская задніца, настолькі Лукашэнка ўсіх задалбаў. Вось і Орбан — проста задалбаў за 16 гадоў.

І, нарэшце, апошні венгерскі ўрок. Саюзнік у выглядзе Расіі, які застаўся апошняй надзеяй Лукашэнкі (астатнія саюзнікі пасыпаліся, як пераспелыя плады з дрэва), — абсалютна ілюзорны. Яшчэ і сутак не прайшло пасля венгерскіх выбараў, а пуцінскі прэс-сакратар Пяскоў ужо паспяшыў заявіць, што Віктар Орбан ніколі не быў саюзнікам Расіі, і наогул гэта быў дыялог, а не сяброўства. Проста Пуцін выдатна разумее мову сілы і пры найменшай рызыцы страты саюзніка забываецца на прысягі ў вечным сяброўстве і бяжыць заключаць саюз з пераможцам. Так было і ў Венесуэле, і ў Іране, і ў Сірыі, і ў Венгрыі. (Домік у Растове былому сябру, што ўцёк, ён, вядома, з барскага пляча можа падарыць. Але дапамагчы — не, ні за што.) Схема не спрацавала толькі з Украінай, бо яе новая ўлада не была моцнай і выглядала амаль карэкатурна. Пуціну здавалася, што яе можна «сіламі аднаго паветрана-дэсантнага палка» сцерці са стала і завалодаць тэрыторыяй.

Але ў Беларусі нават у 2020 годзе, калі Лукашэнка трымаўся «на соплях», дапамога Крамля вылілася толькі ў накіраванне ў Мінск некалькіх трэцяразрадных прапагандыстаў, якім не ставала на пахмелле. І нічога, акрамя слова «ябацька», яны не прыдумалі. Дзякуй за дапамогу, гэта было забаўна. Дык што і ў будучыні на Маскву разлічваць не варта: як толькі Лукашэнка зваліцца са стула, у Крамлі развядуць рукамі і пойдуць дамаўляцца з новай уладай, а яго, паваленнага, абвесцяць калгаснікам, які нават трактарам кіраваць не ўмее.

А ён жа і сапраўды нават трактарам не ўмее кіраваць.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]