Цана нядобрасумленнасці

Wildberries і «Яндэкс» вырашылі плаціць чужымі грашыма.

Пры першых ударах па складах маркетплэйса Wildberries многія яму спачувалі і нават выказвалі канспіралагічныя здагадкі, што гэта Узброеныя сілы Украіны выконваюць заказ канкурэнтаў. Пры першых жа ўдарах па «Яндэксу», які калісьці карыстаўся такой гарачай любоўю грамадзян, пра якую маркетплэйсам і марыць не даводзіцца, рэакцыя была якой заўгодна — толькі не спачувальнай. І «Яндэкс» тут ні пры чым: проста да гэтага моманту ўжо было зразумела, за чый кошт будуць ліквідаваць наступствы.

Wildberries больш не самы вялікі маркетплэйс у Расіі: паводле дадзеных MPSTATS Data, доля кампаніі з студзеня па жнівень скарацілася з 57,5% да 41,2%, а ў галоўнага канкурэнта, Ozon, вырасла з 42,5% да 58,3%. А паводле дадзеных Mafia Agency, доля продажаў дробных і сярэдніх сэлераў на Ozon складае 55–59%, у той час як на Wildberries — 41%.

Вам трэба — вы і плаціце

Аналітыкі тлумачаць гэта тым, што ў Wildberries пацярпела больш складаў: страты кампаніі ацэньваюцца ў 147–280 млрд рублёў супраць прыкладна 100 млрд у Ozon. Гэты фактар, безумоўна, дзейнічае: сэлерам не падабаецца, калі па складах, дзе знаходзяцца іх тавары, б’юць дроны — хоць, дзеля праўды, у Wildberries складскіх плошчаў значна больш, таму страты Ozon для яго не менш балючыя.

Але варта адзначыць, што і сама Wildberries многае зрабіла, каб адбіць у сэлераў ахвоту.

Па-першае, кампанія ўжыла жорсткія меры па пэсімізацыі тавараў, што знаходзяцца далёка ад пакупніка, — а паколькі асноўныя ўдары па складах прыпалі на еўрапейскую, найбольш плацежаздольную частку краіны, упалі і даходы сэлераў.

Па-другое, нягледзячы на ўсе абяцанні, пацярпелым выплацілі або капейкавыя кампенсацыі, або не выплацілі наогул. Тут, вядома, буйныя сэлеры пацярпелі мацней, але ў дробных і фінансавых рэсурсаў куды менш. Тым больш што на аплату падаткаў далі толькі растэрміноўку на год, а крэдытныя канікулы могуць атрымаць толькі пазычальнікі фінансавых структур самой Wildberries.

Па-трэцяе, у пагадненні з’явіліся змены, паводле якіх атакі дронаў лічацца форс-мажорам — іх прынялі ўсе маркетплэйсы, акрамя «М. Видео» (яны ўвялі квазістрахоўку), але першым тут быў Wildberries, на яго і пасыпалася больш за ўсё папрокаў. З 1 кастрычніка, згодна з законам аб платформеннай эканоміцы, платформы абавязаныя загадзя паведамляць сэлерам пра ўсе змены аферты і тарыфаў — відаць, абурэнне было моцным, раз дакумент паскорана прынялі і ўвялі ў дзеянне.

Ну, а галоўнае — кампанія дагэтуль затрымлівае выплаты сэлерам за прададзеныя тавары і адкрыта тлумачыць гэта тым, што патраціла грошы на абарону ад дронаў. Прасцей кажучы, прадаўцы не толькі не атрымалі абароны сваіх тавараў, але і аплацілі сваімі грашыма тое, што маркетплэйс павінен рабіць сам, каб іх тавары не пацярпелі, — ужо не будзем успамінаць пра адказнасць дзяржавы, дзеянні якой, уласна, і прывялі да атак дронаў.

Можа, у кампаніі зусім кепска з грашыма? Але тут пад’ехала выдатная навіна: аэрапорт Шарамецьева вядзе перамовы аб продажы найбуйнейшага тураператара Расіі — кампаніі «Библио-глобус». Патэнцыйны пакупнік… звязаная з Wildberries кампанія. Спрачацца няма пра што: актыў выдатны, цудоўнае дапаўненне да тураператара WB Travel (былы TUI Расія) — але купляць у той момант, калі забіраеш чужыя грошы на абсталяванне ўласных складаў?

Ініцыятыва пайшла ў народ

Не паспеўшы надзівавацца такім цудоўным кунштучкам, высветлілася, што пачын Wildberries знайшоў гарачы водгук у таго, хто яшчэ зусім нядаўна, не пабаюся сказаць, быў гонарам усіх расійскіх грамадзян, — у кампаніі «Яндэкс». Высветлілася, што пасля атак на дата-цэнтры «Яндэкса» таксісты і кур’еры, якія працуюць у яго «экасістэме», сутыкнуліся з затрымкай вываду грошай з прыкладання «Яндэкс. Про». Зразумела, збоі, інжынерам кампаніі было не да таксістаў і кур’ераў. Але паспрабуйце стаць на месца таго хлопца, які адпрацаваў тыдзень без выходных па 12–14 гадзін, каб заплаціць за арэнду кватэры, а сваіх грошай не атрымаў.

І калі б гаворка ішла толькі пра кампаніі, што пацярпелі ад атак, або пра платформенную эканоміку. Навіны адусюль: бізнес урэзае выдаткі. Скарачаюць усё, што можна і нельга, — замяняюць работнікаў ШІ (тут ведаю проста дзіўныя прыклады), скарачаюць выплаты, затрымліваюць заробкі. Так, падатковая нагрузка расце, вайсковыя рызыкі ўжо не штосьці тэарэтычнае, попыт падае, наперадзе цяжкія часы — усё гэта зразумела. Урэшце рэшт, у Амерыцы робяць тое самае (ну, апроч затрымак зарплат і выплат). Але Расія — не Амерыка. Калі гавораць пра патэрналізм расійскага грамадства, яксьці забываюцца, што ён працуе ў абодва бакі: са старэйшымі (начальнікамі) не спрачаюцца — але і ад тых чакаюць падтрымкі ў цяжкія часы. А калі гэта працуе толькі ў адзін бок, зверху ўніз, то гэта ўжо называецца не патэрналізм, а простым рускім словам, слабым падабеннем якога з’яўляецца слова «лукаўства».

Пакуль ствараецца ўражанне, што бізнес у сённяшніх умовах вырашыў зрабіць апошні хапок — узяць усё, што можна, а там хоць трава не расці. Логіка ў гэтым, трэба прызнаць, ёсць. Не, бізнес, вядома, не знікне з-за вайны. Але прыклад краін былой Югаславіі паказвае, што ад былой яго велічы можа і следу не застацца. І расіянам надоўга давядзецца забыць пра кругласутачную дастаўку, даступны каршэрынг і тавары дадому з усяго свету (праз Кітай). А можа, і не.

У другім выпадку рэпутацыя кампаніі можа адыграць нямалую, а то і вырашальную ролю ў яе выжыванні.

Незамянімыя і жывыя

А кампаніі, што замянілі супрацоўнікаў ШІ, сёння сутыкаюцца з тым, што не могуць іх вярнуць, — а кошт токенаў ШІ аказаўся значна вышэйшы за чалавечыя заробкі, гэта мы ведаем і па ЗША. Нешта мне падказвае, што Расію чакае той жа «ШІ-бумеранг», як назвалі гэтую тэндэнцыю. Вось толькі памятаю, як некалькі буйных заходніх кампаній, якія некрасіва звольнілі ў дэфолт 1998 года расійскіх супрацоўнікаў, сышлі з расійскага рынку: не з-за страт, а таму, што пасля нармалізацыі сітуацыі людзі да іх не пайшлі.

І дзе тады расійскія кампаніі, якія занадта паверылі ў ШІ, знойдуць новых супрацоўнікаў? Дзе тыя, хто сёння месяцамі не плаціць заробкі, возьмуць персанал, калі справы пойдуць на лад? Дзе «Яндэкс» возьме кур’ераў і таксістаў, калі не будзе плаціць цяперашнім? Дзе Wildberries возьме ахвотных прадаваць на яе пляцоўцы, калі цяпер забірае грошы сваіх сэлераў? Мігрантаў наймаць не выйдзе — яны з’едуць з абяднелай краіны, — а сваіх яксьці малавата, ды і пазабівала многіх на фронце.

Святое месца, вядома, пустым не бывае, а прыбытковае — тым больш. Цяперашні пераход сэлераў на платформу Ozon нібыта намякае на магчымы ход падзей: людзі пойдуць — як спажыўцы або як супрацоўнікі ці партнёры, — у тыя кампаніі, якія захаваюць рэпутацыю адказных. Памяць бывае доўгай, ведаеце.

Зараз Узброеныя сілы Украіны якраз атакуюць склады Ozon, таму пакуль невядома, як надалей павядзе сябе яго топ-менеджмент. Але і на пляцоўкі «М. Видео» — небачаны наплыў прадаўцоў… Нядобрасумленнасць, аказваецца, мае сваю цану.

Тацяна Рыбакова, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]