«Кастусь навучыў нас быць моцнымі пры любых абставінах»

Вялікі рэпартаж з развітання з журналістам «Хартыі’97» Кастусём Івановым.

«Кастусь умеў аб’ядноўваць», — адзначылі прысутныя, бо ў пахавальным бюро Dom Pogrzebowy Koperski 29 кастрычніка сабраліся зусім розныя людзі: былыя актывісты моладзевых рухаў «Зубр» і «Малады Фронт», апазіцыйныя палітыкі, журналісты.

Журналіста «Хартыі’97» Кастуся Іванова не стала 24 кастрычніка пасля цяжкай хваробы. Яму было 40 гадоў. Да апошніх хвілін жыцця, як не раз адзначалі на развітанні ягоныя калегі, Кастусь працягваў працаваць на сайце Charter97.org.

Паніхіду правёў душпастыр беларусаў у польскай сталіцы, ксёндз Вячаслаў Борок. На развітанні выступілі галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна, лідар грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Андрэй Саннікаў, каардынатар «Еўрапейскай Беларусі» Дзмітрый Бандарэнка, сябры і блізкія Кастуся.

Развітанне пачалося з гімна «Багародзіца» — яго на дудзе, старажытным беларускім інструменце, выканаў сябар Кастуся Пётр Марчанка.

Ксёндз Вячаслаў Борок адзначыў вернасць журналіста «Хартыі’97» сваім прынцыпам і ідэалам:

— Я бачыў, у якім стане ён працягваў працаваць. Яму было вельмі цяжка, але ён разумеў, што трэба працягваць працаваць на карысць нашай Айчыны, на карысць Беларусі. Ён быў сапраўдным змагарам, — сказаў святар.

— Гучаў гімн «Багародзіца». Гэтая песня ўзнікла ў Сярэднявеччы. Яе спявалі нашы продкі-воіны, калі змагаліся з нашэсцем крыжакоў. Кастусь таксама разумеў, з якімі нашэсцямі зла яму даводзіцца змагацца. І ён быў паслядоўны ў сваёй працы і дзейнасці.

Беларусы па-ранейшаму прагнуць вызвалення, у Беларусі ўсё яшчэ няма справядлівасці, пераследуецца праўда і прыніжаецца чалавек. Але я спадзяюся і веру, што Гасподзь цяпер дасць Кастусю Нябесную Айчыну за тую зямную, дзеля якой ён змагаўся ў гэтым свеце. Працуючы на карысць зямной Айчыны, ён заслужыў Айчыну Нябесную.

Галоўная рэдактарка Charter97.org Наталля Радзіна эмацыйна прызналася, што «не ўмее хаваць калег». Журналістка, якая многія гады працавала з Кастусём у адной рэдакцыі, нагадала, што ён яшчэ студэнтам удзельнічаў у апазіцыйных акцыях, быў актывістам «Зубра» і «Еўрапейскай Беларусі». Пасля выбараў 2010 года рэпрэсіі прымусілі яго эміграваць у Польшчу, і ён пачаў працаваць у «Хартыі’97».

— У працы Кастусь быў вельмі надзейным і адказным. Не было справы, за якую б ён не ўзяўся. Калі трэба было тэрмінова выканаць працу, ён адгукаўся ў любы час і заўжды падстаўляў плячо.

Больш за год Кастусь пражыў у каталіцкім хоспісе Caritas Варшаўскай архідыяцэзіі. Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org падзякавала яго супрацоўнікам за клопат і сказала, што многія з іх пасля смерці Кастуся падыходзілі да яе і казалі, што вельмі яго палюбілі:

— Ён працягваў працаваць нават у хоспісе. Сам казаў, што праца яго падтрымлівае і ён не хоча спыняцца. У апошнія дні, калі ўжо нават не пазнаваў людзей, ён пытаўся: «А што з працай? Можа быць, я магу нешта зрабіць?»

Нібыта неверагодна, але ў хоспісе Кастусь вучыў англійскую, вывучаў мовы праграмавання, па магчымасці займаўся фізічнымі практыкаваннямі і ёгай. Ён збіраўся пісаць кнігу. Мы з ім нават абмяркоўвалі яе структуру. Прыдумалі назву — «Нататкі з хоспіса». Кожны дзень ён нешта пісаў для гэтай кнігі.

Кастусь любіў Беларусь. Нават у апошнія дні, калі пачаліся праблемы з памяццю і пазнаваннем людзей, на словы «Жыве Беларусь!» ён нязменна адказваў: «Жыве вечна!»

Кастусь ніколі не падаў духам. Я пыталася: «Як табе гэта ўдаецца?» Ён адказваў: «А які сэнс у пакутах і перажываннях?»

Яго жыццёвым дэвізам былі словы, якія Кастусь кожны дзень пісаў у сваіх нататках. Кожную з іх ён заканчваў словамі: «Заўтра будзе лепш!»

Наталля Радзіна пераказала дзве кранальныя гісторыі з дзяцінства Кастуся, якія пачула ад яго маці, Валянціны Міхайлаўны:

— Яшчэ ў малодшых класах разам з Кастусём вучыўся вельмі слабы і хваравіты хлопчык. Ніхто не хацеў з ім сябраваць, дзеці бываюць вельмі жорсткія. Але Кастусь сябраваў з гэтым хлопчыкам і казаў: «Ён жа такі адзінокі. Хто ж будзе з ім сябраваць, калі не я?» Другая гісторыя — пра 1 верасня. Валянціна Міхайлаўна адправіла Кастуся з вялікім букетам. Калі ён вярнуўся, маці спытала: «Каму ты падарыў свае кветкі?» А ён адказаў: «Я пачакаў, паглядзеў, у каго з усіх настаўнікаў меней, і аддаў свой букет».

Сёння я хачу сказаць Кастусю дзякуй за тое, што ты быў у нашым жыцці. Нам, вядома, вельмі горка і балюча, але шчасце, што мы сустрэлі такога чалавека.

Дарогаю на развітанне я яшчэ раз зразумела, чаму нас вучыць жыццё Кастуся: быць моцнымі пры любых абставінах. Нам павінна быць сорамна падаць духам і нічога не рабіць, калі ён не падаў духам і працягваў дзейнічаць у такіх абставінах.

Лідар кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Андрэй Саннікаў распавёў, што блізкія ведалі пра цяжкую хваробу, але прыняць тое, што здарылася, было ўсё роўна вельмі цяжка:

— Пасля смерці Кастуся Наталля Радзіна напісала: «У нас бяда». І гэта сапраўды так. Я не думаю, што хтосьці можа сказаць пра яго дрэннае слова. Ён быў добрым, шчырым і адкрытым чалавекам, адданым калегам, адданым Беларусі і сваёй справе. Ён жыў Беларуссю і жыў дзеля Беларусі.

Апазіцыйны лідар распавёў, што быў узрушаны, даведаўшыся, што за дзень да смерці Кастусь хацеў працягваць працаваць:

— Якая сіла волі патрэбна чалавеку, каб у такім стане, за дзень да смерці, усё роўна думаць пра працу. Ён больш за ўсіх радаваўся жыццю. Ніколі не забуду яго вочы — такія дзіцячыя, шчырыя, адкрытыя свету і ў той жа час дзівосна мудрыя. Светлая памяць табе, Кастусь, сын Беларусі.

Блізкі сябар Кастуся Сяргей Гумінскі сказаў, што прысутнасць столькіх людзей — знак таго, што Кастусь пакінуў у кожным з іх след:

— Мы з Кастусём размаўлялі пра смерць. Гэта было гадоў пяць ці шэсць таму. Ніхто і падумаць не мог, што Кастусь ужо тады быў хворы. Ён хаваў гэта, быў неверагодным канспіратарам. Пра адыход з жыцця ён казаў, што не трэба сядзець і сумваць. Трэба радавацца таму, што ён быў з намі і што ён з намі застаецца.

Сяргей вельмі кранальна распавёў пра сяброўства з Кастусём:

— Мы былі знаёмыя 17 гадоў. Я паспрабаваў успомніць, ці можна сказаць пра Кастуся штосьці дрэннае. Не скажу, што ён заўсёды меў рацыю, але гэта неверагодна: за ўсю гісторыю нашых адносінаў, за столькі гадоў, сапраўды няма чаго сказаць дрэннага. З ім усё было цікава: і шахматы, і падарожжы, і праграмаванне. Мы паламалі неверагодную колькасць геймпадаў. Гэта быў цудоўны час, і такім ён застанецца ў нашай памяці. Нават у хоспісе мы працягвалі з ім гуляць. Як ужо казала Наталля, у яго былі планы. Мы з ім размаўлялі, ён распавядаў пра іх. Гэтыя планы нікуды не зніклі. Думаю, мы працягнем увасабляць хоць бы частку яго планаў і задумаў. Магчыма, ажыццявім задуму з тымі самымі «Нататкамі з хоспіса» і захаваем вялікую памяць пра яго.

У сваім выступе Сяргей Гумінскі падзякаваў рэдакцыі «Хартыі’97»:

— Я ведаю, што яны былі для яго не проста працадаўцамі. Гэта была сям’я. Ён працаваў не таму, што быў абавязаны, а таму, што гэта дапамагала яму атрымліваць станоўчыя эмоцыі. І табе, Кастусь: ты застаешся, брат. Я адчуваю цябе, іншыя цябе адчуваюць. Дзякуй табе за ўсё.

Былы актывіст «Зубра» і «Еўрапейскай Беларусі» Павел Кур’яновіч пазнаёміўся з «Кузём», як многія сябры называлі Кастуся, у 2007 годзе ў Віцебску:

— Я прыехаў па справах, але варыянт з начлегам сарваўся. Хтосьці з хлопцаў, што былі са мной, сказаў, што цяпер усё вырашыць. І вырашылі. Так я пазнаёміўся з «Кузём», які прыюціў мяне, хоць бачыў упершыню і ўвогуле нічога пра мяне не ведаў. З таго дня ўсё і закруцілася. За гэтыя амаль 20 гадоў складана палічыць, колькі разоў я прыязджаў да яго, колькі разоў ён прыязджаў да мяне і колькі разоў мы разам куды-небудзь зрываліся.

Сам я жыў на ўскрайку Мінска, недалёка ад трасы на Віцебск. Даволі часта бывала, што па дарозе дадому я мог спыніцца, проста набраць «Кузю» і замест дому паехаць да яго. Ён заўсёды без лішніх пытанняў казаў: «Прыязджай». А прыязджаць хацелася. Магчыма, сакрэт быў у нейкай унікальнай энергетыцы, якая прыцягвала людзей.

Павел распавёў, што з Кастусём вітаўся амаль кожны другі, і патлумачыў чаму:

— Ён не быў мяккатэлы. Ён умеў адстойваць свой пункт гледжання і рабіў гэта з упартасцю, але без злосці. Я спрабаваў успомніць, ці баяўся «Кузя» чаго-небудзь, і не змог. Нават калі мы знаходзіліся ў КДБ і яму пагражалі прыкаваць кайданкамі да батарэі і расстраляць, «Кузя» ўсё роўна не губляўся і не тушаваўся. З такім чалавекам не тое што ў разведку можна пайсці — можна яе ўзначаліць.

Былы актывіст «Зубра» Павел Мікуловіч распавёў, што ведаў Кастуся больш за 20 гадоў:

— Спачатку мне падалося, што ў нас розныя погляды. Але ён быў сапраўдным патрыётам і заўсёды проста выказваў сваё меркаванне. Падчас размовы ён мог падацца занудам. «Душніла», — казаў я яму. Нават калі яму было цяжка, я пытаўся: «Ну што там у цябе?» Ён адказваў: «У мяне тут усё нармальна».

Нават калі было відаць, што ўсё ненармальна, ён трымаўся. Трымаўся вельмі моцна — на жаль, ужо не целам, а духам. Ён ніколі не здраджваў ні сабе, ні прысязе «Зубра». Я спадзяюся, што там у цябе ўжо ёсць цэлая калекцыя кубікаў Рубіка, што ты гуляеш з імі і «душніш» сваімі фактамі ўсіх навокал.

Апошнім выступіў каардынатар «Еўрапейскай Беларусі» Дзмітрый Бандарэнка. Ён распавёў, што Кастусь дапамагаў яму пісаць дыпломную працу па геапалітыцы:

— Кастусь вельмі добра і хутка набіраў тэксты, а акрамя таго, у пэўнай ступені быў яе першым рэдактарам. Ён быў адукаваным чалавекам і, у адрозненне ад многіх прафесійных палітолагаў, ведаў, хто такія Хаўсхофер, Маккіндэр і Мачульскі. Чытаў кнігі Бжэзінскага.

Ён успомніў, як казаў сябру: «Кастусь, а хто ўзначаліць Віцебшчыну, калі не ты?» Той у адказ смяяўся.

— Магчыма, менавіта таму, што Кастусь не стаў адным з лідараў сваёй малой радзімы, у гэтай дыктатарскай краіне пастаянна ўзнікаюць праблемы з Віцебшчынай, — распавёў каардынатар «Еўрапейскай Беларусі».

У канцы выступлення Дзмітрый Бандарэнка звярнуўся да тых, хто прыйшоў на развітанне:

— Я рады сёння бачыць тут людзей з «Зубра», «Маладога фронту» і іншых нашых арганізацый. Вы — адэкватныя людзі, вы не прачнуліся толькі ў 2020 годзе. Кожны з вас дзесяцігоддзямі змагаўся за Беларусь і служыў ёй. Вялікі дзякуй за тое, што вы ў гэты дзень з намі.

У завяршэнні прагучаў нацыянальны гімн «Магутны Божа» ў выкананні дудара Пятра Марчанкі. Кастуся праводзілі пад бел-чырвона-белым сцягам і сцягам еўрапейскай Беларусі — менавіта за такую краіну ён змагаўся і да апошняга верыў, што «заўтра будзе лепш».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]