19 лiстапада 2026, Чацвер, 17:21
Падтрымайце
сайт
Сім сім,
Хартыя 97!
Рубрыкі

У Кітаі памятаюць усё

13
У Кітаі памятаюць усё

А вяртаць давядзецца!

Нядаўна я набыў у краме «Half Price Books» некалькі кніг з серыі «Се гэй артунды Чжунго лішы» (Cie gei ertong de Zhonnguo lishi — «Гісторыя Кітая, напісаная для дзяцей»), пекінскае выдавецтва New World Press. Кнігі, відаць, надрукаваныя пасля 2020 года. У кнігах гэтай серыі падаюцца толькі найважнейшыя падзеі кітайскай гісторыі. Судзячы па слоўнікавым запасе гэтых кніг (ужываюцца ўсе 3000 з лішнім іерогліфаў «абавязковага спісу» і дзясяткі тысяч іхніх камбінацый), кнігі прызначаюцца для «дзетак», якія ўжо скончылі 9 класаў (пачатковая школа і першая ступень сярэдняй школы), то-бок ва ўзросце 15 гадоў і старэй. Адважуся сказаць: гэта ўнікальны матэрыял!

Я прывяду цытату з Тома 12, с. 52–56, дзе апісаны («на дзіцячым узроўні») канфлікт Расіі (Маскоўскага царства) і Кітая (маньчжурскай дынастыі Цын) на Далёкім Усходзе ў перыяд з 1644 па 1689 год. Пераважна апісаны перыяд кіравання «Вялікага імператара Кансі», які заняў Трон Дракона ў Пекіне ў 1661 годзе і кіраваў каля 60 гадоў (настолькі каротка, наколькі магчыма):

Кансі быў такім імператарам, якія рэдка сустракаюцца ў гісторыі. Але рускія, паўночныя суседзі (Кітая), пра гэта не ведалі.

Пасля звяржэння мангольскага панавання рускія адчайна шукалі незамярзаючыя марскія парты і з гэтай мэтай прасоўваліся на поўдзень і на ўсход. Яны «прыглядзелі» землі Паўночна-Усходняга Кітая (Дунбэй) і смела рушылі туды.

Сярод (гэтых рускіх) было шмат ад’яўленых галаварэзаў. Яны рэгулярна грабавалі мясцовае насельніцтва рэгіёна Дунбэй і не саромеліся іх забіваць. Бывалі выпадкі, калі (рускія) лавілі мясцовых людзей, зажарвалі іх і з’ядалі.

Мясцовыя людзі прызвычаіліся называць рускіх «лоча». «Лоча», паводле старажытнай легенды, былі дэманамі, што елі чалавечае мяса і пілі чалавечую кроў.

Рускія пабудавалі ў рэгіёне Дунбэй горад «Якесань» (згодна з прыведзенай картай, с. 55, ён знаходзіўся ў самай паўночнай кропцы плыні Амура, прыкладна на месцы райцэнтра Джалінда ў Амурскай вобласці), але былі выбіты адтуль войскамі дынастыі Цын. Пасля гэтага рускія паціху, крадком вярнуліся назад і зноў пачалі прыгнятаць мясцовае насельніцтва.

Імператар Кансі паслаў ліст расійскаму імператару (цару Аляксею Міхайлавічу) у надзеі на мірнае вырашэнне канфлікту, але адказу не атрымаў. Тады Кансі накіраваў войскі для ўдару (па рускіх). Рускія не вытрымалі ўдару (адступілі) і пагадзіліся на перамовы. Перамовы пачаліся ў гарадку Нерчынск.

Дынастыя Цын не мела перакладчыкаў з рускай мовы, але двое заходніх прапаведнікаў (езуітаў) пагадзіліся дапамагчы з перакладам. Гэтыя перакладчыкі на словах стараліся для дынастыі Цын. Але яны таемна дамовіліся з рускімі і паведамілі пра «слабкія месцы» дынастыі Цын. Узамен яны разлічвалі атрымаць права прапаведаваць у праваслаўнай Расіі. (Вядома, Масква іх падманула).

Прапаведнікі паведамілі рускім, што імператар Кансі цяпер вымушаны кінуць большую частку сваёй арміі ў Джунгарыю (Сіньцзян), дзе мясцовыя князі ўзнялі мяцеж. Рускія павялічылі свае патрабаванні, а прадстаўнікі дынастыі Цын пайшлі на саступкі. Праз некалькі дзён, у (верасні) 1689 года, быў падпісаны Нерчынскі дагавор. Рускія сышлі з горада Якесань і іншых абласцей і адмовіліся ад прэтэнзій на Дунбэй (Паўночны Усход Кітая). Пасля гэтага Кітай і Расія падтрымлівалі мір больш за 150 гадоў. (канец кароткага перакладу)

Цяпер невялікі каментар.

У кнізе «Гісторыя Кітая» (Чжунго лішы) вельмі коратка апісваюцца падзеі з 1643 па 1989 год. Але, можа быць, аўтары зманілі?

Цяпер зцытую кнігу Усевалада Іванава «Чорныя людзі» (Леніздат, 1988 год), сс. 259–262:

«(У 1643 годзе) якуцкі ваявода Галоўін паслаў свайго пісьменнага галаву (начканц) Васіля Паяркова даведацца пра Амур дакладна, каб самому яму, Галоўіну, падвесці Даурыю (Забайкальскі край або Чыцінскую вобласць) пад высокую царскую руку.

Тры гады (1643–1646) плаваў па моры і рэках Паяркоў (перасек з поўначы на поўдзень Станавы хрыбет), навылёт прайшоў па Амуру да самага вусця, выйшаў у Ламскае (Ахоцкае) мора, па рацэ Удэ, ды па Мае, ды па Алдане выйшаў у Лену, вярнуўся ў Якуцк. Ішоў прарывам, без ашчаджэння; сваіх, а асабліва мясцовых людзей, ён не шкадаваў, збіраў з іх ясак няшчадна, а тыя падымаліся, не міраліся. Павёў ён з сабой сто дваццаць служылых людзей, прывёў (назад у Якуцк) сорак — гінулі людзі ад голаду, ад бою, ад цынгі.

Паяркоў толькі кусаў бараду: маленькі, бледны, а ўпорысты ды злы. «Не дарогія ў нас служывыя людзі! — буркнуў ён яксьці на папрокі ў жорсткасці. — Дзесятнік — пятачок, служывы — два грошы. І ўсё...». Жорсткай нуждай людзі Паяркова дайшлі да людзежэрства. Даносіў жа пра гэта сам Паяркоў з ракі Зеі, з вусця Умлякома (прыблізна 200 км на поўнач ад сённяшняга Благаўяшчанска)... Страшныя чуткі пра гэта прабеглі па ўсёй Даурыі».

Тадышняе насельніцтва цяперашніх Амурскай вобласці і Хабараўскага краю, ды і паўночнай часткі правінцыі Хэйлунцзян, «уволю» спазнала на сабе людзежэрскую лютасць «землепраходца» Паяркова і яго падначаленых. І памяць пра гэта трымаецца ў Кітаі ўжо больш за 380 гадоў.

Услед за Паярковым на Шылку, Аргунь і Амур прыйшоў Ярафей Хабараў з «ахвочымі людзьмі» («казакамі»). Ён дзейнічаў прыкладна з такой жа лютасцю.

Але годны адпор расійскія «землепраходцы» атрымалі толькі пасля прыходу да ўлады імператара Кансі ў 1661 годзе. У любым выпадку, Маскоўскае царства пасля 46 гадоў вайны (1643–1689) замацавала за сабой велізарную тэрыторыю на захад ад Байкала — тэрыторыі, што цяпер адпавядаюць Бурацыі і Забайкальскаму краю.

Навошта я пра гэта распавядаю? Каб чытачы зразумелі: народ Кітая нічога гэтага не забыў, не забудзе і не даруе. Кітайскім дзецям пра гэта пастаянна нагадваюць у папулярных кнігах і ў школе. Вядома, калі падвернецца зручная нагода, з задавальненнем верне ўсё страчанае ў гэтай «46-гадовай вайне».

І Пекін старанна рыхтуе цяпер гэты «зручны выпадак», дакладней, набліжэнне распаду Расіі. Нядзіўна, што кітайцы стварылі цэлы шэраг «каланій» (чайнатаунаў) на ўсходнім, ды і на заходнім беразе Байкала, з многімі тысячамі жыхароў. Больш за тое, некалькі дзясяткаў тысяч кітайцаў пражываюць у «кітайскіх кварталах» Іркуцка.

А як наконт аднаго мільёна квадратных кіламетраў, страчаных Кітаем на Далёкім Усходзе паводле рабаўнічых дамоваў 1857 і 1861 гадоў? Як наконт захопніцкіх дзеянняў Расіі ў Сіньцзяне? Гэтаму амаль цалкам прысвечаны 13-ы том «Гісторыі Кітая для дзяцей». Вядома, гэты том распавядае не толькі пра расійскія анексіі, але і пра бандыцкія дзеянні Вялікабрытаніі, Францыі і Японіі ў 1839–1900 гадах.

Ды і ў 14-м томе «Гісторыі Кітая для дзяцей» (з 1900 года па сучаснасць, уключна з разгромам Пекіна «васьмю дзяржавамі» ў 1900 годзе) гэтай тэме прысвечана нямала. Але пра гэта ў свой час. Зараз скажу толькі, што крыўда Кітая ў сувязі з дзеяннямі Расіі ў 1855–1917 гадах у дзесяць, дваццаць, трыццаць разоў большая, чым крыўда з нагоды «вайны 1643–1689 гадоў» і яе вынікаў.

З Францыяй, Вялікабрытаніяй, Германіяй, Японіяй Кітай у асноўным разлічыўся (памяць пра мільёны каштоўных «артэфактаў», украдзеных і вывезеных з Кітая заходняй цывілізацыяй, не знікла). Але цяперашняя Расія — афіцыйная правапераемніца царскай Расіі — пакуль нічога Кітаю не вярнула (калі не лічыць «астраўной драбязы» на Амуры). А вяртаць давядзецца!

Аляксандр Немец, kasparovru.com

Напісаць каментар 13

Таксама сачыце за акаўнтамі Charter97.org у сацыяльных сетках

▲