Наталля Радзіна: Такой сітуацыі ў Лукашэнкі яшчэ не было
6- 16.11.2026, 11:00
- 12,206
Ёсць сур'ёзныя сігналы, што ў Крамля і яго саюзніка вялікія праблемы.
Беларусь пасля сыходу Лукашэнкі хутка стане дэмакратычнай краінай і пачне рух у бок Еўрапейскага саюза і НАТА, а канцэпцыі «фінляндызацыі» і нейтралітэту для нашай краіны, якія прапануюць некаторыя палітычныя дзеячы, — гэта геапалітычнае варварства.
Аб гэтым і не толькі ў інтэрв'ю ўкраінскаму YouTube-каналу «Аналізуй» заявіла галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна.
Ключавая роля Еўропы
На пачатку размовы з украінскай вядучай Аляксандрай Бабенка Наталля Радзіна выразна адзначыла, што без дэмакратычных змен у Беларусі немагчыма гаварыць пра якую-небудзь архітэктуру бяспекі ў Еўропе — «любая дамоўленасць рухне, як картачны дамок»:
«Расіі трэба ставіць вельмі жорсткія ўмовы: неадкладна спыніць вайну ва Украіне, вызваліць усе незаконна акупаваныя тэрыторыі, пакінуць у спакоі Беларусь і дазволіць беларускаму народу самастойна выбіраць уладу. Лукашэнка ж сёння ўтрымлівае яе сілай, ён нелегітымны і не з'яўляецца рэальным прэзідэнтам Беларусі», — пракаментавала перамовы з Расіяй беларуская журналістка.
Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org падкрэсліла ключавую ролю Еўропы ў тым, што Украіна працягвае барацьбу з Расіяй, а ціск на рэжым Лукашэнкі не слабея.
«Украіна трымаецца ў гэтай вайне, безумоўна, дзякуючы ўкраінскай арміі і беспрэцэдэнтнай мужнасці саміх украінцаў. Але мы павінны аддаваць сабе справаздачу, што Еўропа вельмі сур'ёзна дапамагае ўзбраеннямі і фінансамі, і без гэтай дапамогі Украіна наўрад ці ўстояла б, нягледзячы на ўсю мужнасць. Важна цаніць той уклад, які Еўропа ўносіць у ўкраінскую перамогу: калі вас пакінулі амерыканцы, на дапамогу прыйшлі еўрапейцы.
Калі казаць пра Беларусь, мяне радуе, што ЕС захоўвае прынцыповасць у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі і адмаўляецца здымаць з яго эканамічныя санкцыі, нягледзячы на ціск, які ўжо некалькі гадоў аказвае адміністрацыя прэзідэнта ЗША Дональда Трампа. Цяпер гэта адкрытая інфармацыя — амерыканцы ціснуць на Літву, каб яна адкрыла порт у Клайпедзе для беларускага калію, на які ЗША ўжо знялі санкцыі, таму што гэта самы кароткі і зручны шлях для яго транспарціроўкі ў Амерыку. Літоўцы на гэта не ідуць, і гонар ім і хвала за гэта. Я вельмі спадзяюся, што параза Трампа на прамежкавых выбарах не дазволіць амерыканцам і далей аказваць гэты каласальны ціск на еўрапейцаў з мэтай зняцця санкцый з рэжыму Лукашэнкі.
Я думала пра гэта: 28 лютага 2027 года, калі санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі трэба будзе зноў падаўжаць, літоўцы цалкам маглі б здацца. Цяпер ёсць надзея, што гэтага не адбудзецца, улічваючы, што Трамп сам сёння «кульгавая качка» і ўсім зразумела, што яго пазіцыі ў Амерыцы моцна аслаблі.
Вядома, хацелася б большага. Хацелася б, каб Еўропа блакавала сёння Балтыйскае мора, жорстка адказвала на гібрыдныя атакі і ваенныя пагрозы, што зыходзяць з тэрыторыі Расіі і Беларусі. Хацелася б, каб яна ўжо ўступіла ў гэтую вайну, таму што пяты артыкул НАТА за гэтыя гады парушаўся не раз. Але гэтага не адбываецца, бо еўрапейцы сапраўды не хочуць ваяваць. Гэта нармальнае жаданне любых мірных дзяржаў: у вайну ўступаюць у самы крайні момант. Тым не менш яны робяць дастаткова шмат, і гэта трэба цаніць».
Змена ўлады ў Беларусі
Аляксандра Бабенка адзначыла, што ва Украіне вельмі часта гавораць пра будучыню Расіі пасля Пуціна, але мала ўвагі надаюць Беларусі. Што чакае нашу краіну пасля змены рэжыму? Хто можа стаць новым прэзідэнтам? Наталля Радзіна выказала ўпэўненасць, што беларусы абяруць еўрапейскі шлях пасля сыходу Лукашэнкі:
«Хаосу ў Беларусі не будзе, таму што гэта адносна кампактная еўрапейская краіна з адукаваным, законапаслухмяным насельніцтвам, еўрапейская па ментальнасці і гісторыі. Змена ўлады ў Беларусі, на мой погляд, можа адбыцца ў любы момант, і да гэтага проста трэба быць гатовымі.
Краіна геаграфічна моцна залежыць ад знешніх гульцоў, ад суседзяў. Хочаш не хочаш, Беларусі давядзецца выбудоўваць нармальныя адносіны з еўрапейскімі краінамі, з якімі ў яе больш агульных межаў, чым з Расіяй: з Літвой, Латвіяй, Польшчай і Украінай, якая для мяне таксама еўрапейская краіна. Беларусі давядзецца стаць на дэмакратычныя рэйкі, будаваць рыначную эканоміку і станавіцца сапраўднай еўрапейскай дзяржавай. Калі казаць пра стратэгію, то ісці трэба ў Еўрапейскі саюз і НАТА, заяўляць пра гэта з самага пачатку. Гэта адзіны спосаб захаваць суверэнітэт.
Да таго ж у нас ёсць свае эліты. Вядома, многія людзі сёння вымушаныя знаходзіцца ў эміграцыі, але я перакананая, што большасць з іх вернецца. Нават сярод сённяшняй наменклатуры дастаткова шмат арыентаваных на Еўропу, адукаваных людзей, якія змогуць працягваць працаваць ва ўладзе, калі не здзяйснялі злачынстваў супраць чалавечнасці і не парушалі правы грамадзян. Таму змена ўлады адбудзецца, і кандыдатаў у прэзідэнты на першых свабодных выбарах у Беларусі, паверце мне, будзе вельмі шмат, як і кандыдатаў у дэпутаты парламента і мясцовых органаў улады.
Такога ў Расіі яшчэ не было
Кажучы пра будучыню Расіі, беларуская журналістка адзначыла беспрэцэдэнтныя працэсы, якія запусціла вайна ўнутры РФ:
«Мы бачым, наколькі цяжкая сітуацыя сёння ў Расіі, і ўсё гэта рыкашэтам б'е па рэжыме Лукашэнкі.
Паводле апошняй статыстыкі, дзве траціны насельніцтва Расіі не могуць зводзіць канцы з канцамі — не жывуць на сваю заработную плату. Дзве траціны насельніцтва. Што ўжо казаць пра Беларусь, дзе людзі вымушаныя выжываць на мізэрныя пенсіі і жабрацкія заробкі пры вельмі высокім росце коштаў і інфляцыі?
Унутры Расіі перасталі выплачваць заработныя платы вайскоўцам. Такога ніколі не было ў РФ! Так, «аркі» на фронце яшчэ атрымліваюць нейкія грошы, а армія ўнутры краіны перад Новым годам застанецца без заработнай платы. Можаце сабе ўявіць, якія там настроі, якая сітуацыя ў эканоміцы?!
Мне здаецца, што параза Расіі ў гэтай вайне непазбежная, як бы ні развівалася сітуацыя цяпер, і яна сур'ёзна паўплывае на светапогляд расіян. Я не веру, што людзі непапраўныя. Проста павінны быць створаныя абставіны, якія падштурхнуць іх змяніць погляд на свет, на суседзяў, на іншых людзей, на саміх сябе. Таму я лічу, што сёння трэба зрабіць усё магчымае, каб Украіна змагла перамагчы ў гэтай вайне, адстаяць свае тэрыторыі, а Беларусь вызвалілася ад гэтага татальнага расійскага ўплыву, які мы назіраем апошнія 30 гадоў, і каб расіяне пачулі на ўласнай скуры, што значыць перайсці мяжу і пазарыцца на чужое. Яны павінны адчуць гэта ў поўнай меры. Яны ўжо пачынаюць гэта адчуваць, бо тэндэнцыі даволі трывожныя для Крамля, і мы бачым, што эканоміка Расіі развальваецца.
Нягледзячы на рост коштаў на нафту, гэта ніяк не адбіваецца ні на становішчы расіян, ні на эканоміцы краіны, таму што ўкраінцы працягваюць (і слава Украіне) біць па нафтаперапрацоўчых прадпрыемствах. Даходы, якія, можа быць, і выраслі, ідуць на тое, каб рамантаваць НПЗ, нафта- і газасховішчы, якія працягваюць знішчацца.
Далей сітуацыя будзе для Крамля толькі горшая, я ў гэтым перакананая. Еўропа, думаю, не будзе здымаць санкцыі з Расіі. Пазіцыі Трампа ў ЗША сур'ёзна пахіснуліся, значыць, мы можам чакаць большай прынцыповасці ў дачыненні да Расіі ў наступныя гады, у тым ліку з боку амерыканцаў. Залежнасці еўрапейскай эканомікі ад расійскіх нафты і газу больш не будзе, таму што ў Еўропе вельмі добра разумеюць, што гэта іх патэнцыйны вораг. Пагрозы з боку Расіі тут адчуваюцца, і ўсе выдатна разумеюць, што яны нікуды не зніклі і не знікнуць, пакуль ва ўладзе знаходзяцца Пуцін і яму падобныя. Таму, як я бачу, Расію чакае дэградацыя, а магчыма, і распад. З-за гэтага будзе змяняцца і іх светапогляд. Мне здаецца, гэта непазбежны працэс».
Беларусь увайдзе ў НАТА і ЕС
Наталля Радзіна жорстка адказала прыхільнікам «фінляндызацыі» і «нейтралітэту» Беларусі:
«Мы разам з Украінай будзем будаваць сваю еўрапейскую будучыню. У нас адзін шлях: ісці ў Еўрапейскі саюз і ў НАТА, безумоўна. Іншага спосабу выжыць нашым дзяржавам побач з Расіяй я проста не бачу. Мяне вельмі не падабаюцца размовы пра нейкі нейтралітэт, пра тое, што Беларусь павінна быць «мостам паміж Расіяй і Еўропай», пра нейкую «фінляндызацыю». Гэта абсалютная дурнота і геапалітычнае варварства. Зусім відавочна, і гісторыя незалежнай Беларусі гэта пацвярджае, што немагчыма захаваць суверэнітэт побач з Расіяй, калі ты не частка іншага, больш магутнага саюза. Такім саюзам з'яўляецца ЕС, пабудаваны на дэмакратычных прынцыпах, дзе будуць паважацца беларускі суверэнітэт, культура і гісторыя. Гэта дапаможа нам пабудаваць і ўмацаваць дэмакратычныя інстытуты, таму што дыктатуры ў Еўрапейскім саюзе быць не можа. Досвед Венгрыі паказвае: нават калі нейкія тэндэнцыі з'яўляюцца, краіна не ператвараецца ў дыктатуру і ўрэшце скідвае гэта ярмо.
Таму ў нас няма іншага шляху. І тут вельмі важна, каб украінцы таксама зразумелі: беларускі народ — не рэжым Лукашэнкі, ваш галоўны саюзнік і партнёр на гэтым шляху. Не атрымаецца ў Украіны пайсці ў Еўропу і пакінуць Беларусь Расіі ў якасці суцяшальнага прыза.
Калі мы гаворым пра бяспеку, з тэрыторыі Беларусі трэба цалкам вывесці расійскіх вайскоўцаў і закрыць расійскія вайсковыя базы. Беларусь павінна разарваць усе ваенныя дамовы, падпісаныя з Расіяй, і перастаць быць часткай рэгіянальнай групоўкі войскаў. Сёння беларуская армія, па сутнасці, — частка расійскай і кіруецца з Масквы. Гэта сур'ёзныя пытанні, якія неабходна абмяркоўваць, калі мы гаворым пра якую-небудзь бяспеку з тэрыторыі Беларусі».
Вялікія змены ў ЗША
Украінская журналістка звярнулася да кнігі амерыканскага гісторыка Юрыя Фельштынскага «Беларусь Наталлі Радзінай». У ёй згадваецца сустрэча галоўнай рэдактаркі сайта Charter97.org з экс-раднікам прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы Збігневым Бжэзінскім. Наталля Радзіна спытала, чаму ў яго кнізе «Вялікая шахматная дошка» няма нічога пра Беларусь. Бжэзінскі адказаў, што «не звярнуў увагі на нашу краіну». Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org распавяла, што чытала «Вялікую шахматную дошку» некалькі разоў:
«Гэта кніга пра нацыянальныя інтарэсы ЗША ў свеце. Думаю, яе вельмі ўважліва чыталі і ў Крамлі: там бачылі, па якіх месцах трэба біць, каб выбіць глебу з-пад ног амерыканцаў, якіх яны лютасцю ненавідзяць. Дзесьці гэта кніга, на мой погляд, нават занадта адкрытая.
Калі прыйшоў Трамп, я ўжо дакладна разумела, што ў ЗША заўсёды на першым месцы нацыянальныя інтарэсы. Мы, беларуская апазіцыя, як і ўсе народы, што жывуць пад дыктатурамі або ў стане вайны, як Украіна, апелявалі да Захаду, да еўрапейцаў, да амерыканцаў, заклікалі да салідарнасці, калі гаварылі пра тое, што адбываецца ў Беларусі. У нас заўсёды ёсць надзея, што нам дапамогуць і нас пачуюць. Беларусаў часта не чулі. Я заўсёды бачыла, што перамагае практыцызм — дэкларуюцца, як правіла, адны мэты, а насамрэч працягваўся гандаль з рэжымам Лукашэнкі, закрываліся вочы на парушэнні правоў чалавека і на абсалютна нахабныя, адкрытыя фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў, якія Лукашэнка фальсіфікаваў з 2001 года.
Тое, што Трамп спрабуе зрабіць цяпер з Лукашэнкам, — гэта працяг ягоных здзелак, як правіла, правальных, якія ён заключае ўсе гэтыя два гады ва ўладзе. Гэтая здзелка таксама праваліцца, як праваліліся яго здзелкі з Пуціным, хоць ён ужо колькі разоў абяцаў скончыць вайну ва Украіне. Адзіны плюс — гэта вызваленне палітвязняў. Частка людзей ужо выйшла з турмы, гэта некалькі сотняў чалавек, і я рада, што яны на свабодзе і жывыя, хоць прайшлі праз пекла: амаль шэсць гадоў зняволення сур'ёзна на іх паўплывалі.
Частка беларускай апазіцыі сёння спадзяецца, што Трамп і далей будзе вызваляць палітвязняў, і лічыць, што дзеля гэтага варта ахвяраваць санкцыямі, іх неабходна здымаць. Некаторыя прадстаўнікі апазіцыі, такія як Віктар Бабарыка і Марыя Калеснікава, наўпрост заклікаюць Еўропу ўдзельнічаць у гэтых перамовах і здымаць санкцыі з Лукашэнкі ў абмен на вызваленне людзей. Я праціўніца такой палітыкі, таму што, у адрозненне ад гэтых людзей, знаходжуся ў апазіцыі да рэжыму Лукашэнкі не апошнія гады, а з 1996 года, і ведаю, што гэта нічым не заканчваецца. Так, частку людзей вызваляць, але возьмуць новых закладнікаў, і сістэма не зменіцца. Яна застанецца такой жа жорсткай і рэпрэсіўнай і будзе працягваць перамалываць чалавечыя жыцці.»
Аднак галоўная рэдактарка сайта Charter97.org заклікае не скідаць з рахункаў ЗША, бо там адбыліся вялікія змены:
«Безумоўна, мы цяпер знаходзімся ў перыядзе гегеманісцкіх войнаў, і наяўнасць аднаго гегемона непазбежная. Хто ім будзе? Зразумела, што не Расія, а Кітай, Еўропа або ЗША. Але лепш было б вярнуцца да еўраатлантычнага саюзу, каб ЗША заставаліся разам з Еўразвязам такім гегемонам. Я вельмі спадзяюся, што перамога дэмакратаў на прамежкавых парламенцкіх выбарах зменіць расклад сіл у ЗША і ў выніку праз два гады да ўлады прыйдзе чалавек, які ўсведамляе ўсю адказнасць перад дэмакратычным светам. Калі ж гэтага не адбудзецца, будзе еўраатлантычнае супрацоўніцтва не з ЗША, а з Канадаю.
У любым выпадку неабходна, каб гегемонам заставаўся дэмакратычны свет. Менавіта ў гэтым гарантыя выжывання нашых дзяржаў».
У канцы размовы Наталля Радзіна звярнула ўвагу на цікавы парадокс: сёння Расія, паводле інфармацыі нямецкай газеты BILD, патрабуе федэралізацыі ад Малдовы, каб з цягам часу дамагчыся выхаду са яе складу Прыднястроўя і Гагаузіі. Аднак менавіта такі сцэнар можа чакаць Расію:
«Мне здаецца, распад Расіі непазбежны. Калісьці на адной з канферэнцый Міхаіл Хадаркоўскі сказаў, што дэмакратычная Расія не можа быць адзінай: рэспублікі, што ўваходзяць у склад РФ, калі ў краіне адбудуцца змены, непазбежна заявяць пра права на самавызначэнне і могуць правесці рэферэндумы аб незалежнасці».
Федэралізм ударыць па Расіі ў пэўны момант. Імперыя нежыццяздольная, тым больш такая, якая ўтрымлівае людзей і тэрыторыі сілавым шляхам.