«Парасон» у Лукашэнкі працякае

У Мінску больш няма ніякіх манеўраў.

Расія і Украіна ідуць шляхам ваеннай эскалацыі. Гэтая сітуацыя вельмі некамфортная для афіцыйнага Мінска, бо ваеннае абвастрэнне можа закрануць Беларусь. Аднак у цяперашняга рэжыму няма стратэгіі, якая дазволіла б дыстанцыявацца, і ён разлічвае «на збег абставінаў», піша палітычны аглядальнік Валерый Карбалевіч у артыкуле для «Радыё Свабода».

Год таму Крэмль маг бы «прадаць» гэту перамогу

У ноч з 18 на 19 ліпеня адбыўся найбуйнейшы ракетны ўдар па Кіеве. Са свайго боку, украінскія вайскоўцы, выкарыстоўваючы беспілотнікі, наносяць новыя ўдары па стратэгічных мэтах у Расіі. Вайна Расійскай Федэрацыі супраць Украіны эскалуецца з нарастаючай інтэнсіўнасцю, прычым абодва бакі яе ўзмацняюць. І з кожным новым ударам перспектывы міру звужаюцца.

Праблема ў тым, што ні Масква, ні Кіеў не могуць пайсці на кампраміс з палітычных матываў. У гэтым сэнсе сітуацыя горшая, чым год таму, калі прэзідэнт ЗША Дональд Трамп спрабаваў пасадзіць канфліктуючыя бакі за стол перамоваў.

У прынцыпе, тады Уладзімір Пуцін маг бы пайсці насустрач заклікам ЗША і спыніць баявыя дзеянні на тагачаснай лініі фронту. Крэмль мог бы «прадаць» прамежкавыя вынікі як сваю перамогу. Маўляў, мы захапілі і анексавалі новыя тэрыторыі з рускамоўным насельніцтвам, адкрылі сухапутны калідор у Крым, а НАТА не здолелі нас спыніць. Дык вось, мы перамаглі.

Сёння для Пуціна мір з Украінай — як параза

Але цяпер сітуацыя рэзка змянілася. За апошнія паўгода Расія сутыкнулася з сур'ёзнымі праблемамі. На полі бою пануе апатыя, праблемы з наборам у войска і вялікі дэфіцыт дзяржаўнага бюджэту. Аднак галоўная праблема ў іншым. Вайна цалкам увайшла ў Расію, гэта паўплывала на лад жыцця людзей і стала часткай свядомасці сярэднестатыстычнага грамадзяніна. Яе ўжо нельга было схаваць за маскай «СВА».

Спачатку ўзніклі праблемы з інтэрнэтам, якія самі ўлады звязалі з ваеннымі аперацыямі. Украінскія беспілотнікі пачалі лятаць па ўсёй еўрапейскай частцы Расійскай Федэрацыі, залятаючы ў Маскву і Санкт-Пецярбург. Удары па нафтаперапрацоўчых заводах выклікалі востры паліўны крызіс, узнік дэфіцыт бензіну і чэргі на аўтазаправачных станцыях.

Вакол Крыму разгортваецца асаблівая драма. Паўвостраў фактычна знаходзіцца ў паўблакадзе, паліўны крызіс вядзе да дэфіцыту электраэнергіі, харчавання і г.д. Для Расіі Крым — гэта не проста тэрыторыя, анэксаваная сілай. Гэта палітычны сімвал.

Захоп Крыму ў 2014 годзе азнаменаваў пачатак палітычнага бранзаліварства пуцінскага рэжыму. Сумна вядомы «крымскі кансэнсус» стаў ідэалагічным фундаментам расійскай імперскай велічы, на якім цяпер трымаецца падтрымка вайны расійскім насельніцтвам.

І вось цяпер аказваецца, што гэта набыццё сімвала гонару ператвараецца на нашых вачах у «ахілесаву пяту». І ў такой сітуацыі Пуцін не можа абвясціць пра перамогу. Цяпер канец вайны, заключэнне міру будуць успрымацца як грамадствам, так і элітай як параза.

У той час, калі па ўсёй краіне ўтвараюцца чэргі па бензін, а людзі бягуць з Крыму, кампраміс, прымірэнне будуць успрымацца як прымус Расіі да спынення вайны. І ніякая прапаганда не зможа змяніць гэтае ўражанне. Пуцін гэта добра разумее. Для яго спыненне вайны цяпер стала б палітычнай катастрофай. Таму ў крэмлёўскага дыктатара няма іншага выбару, як працягваць вайну і чакаць больш спрыяльнага моманту.

Украіна дзейнічае з пазіцыі сілы

З іншага боку, Украіна адчула сваю сілу, гэтага не хавае і спрабуе скарыстацца новымі абставінамі. Кіеў стаў смялейшым на міжнароднай арэне. Пра гэта сведчаць канфлікты з Венгрыяй (пры ўладзе Віктара Орбана), Славакіяй, Польшчай, псіхалагічная атака на Беларусь, адкрыты тролінг Пуціна з боку Уладзіміра Зяленскага. Нават Дональд Трамп фактычна прызнаў, што ва Украіны ёсць «карты», і пачаў надаваць больш увагі пазіцыі Кіева.

Прэзідэнт Украіны быў настолькі ўпэўнены ў сабе, што, паводле палітолага Уладзіміра Пастухова, гатовы правесці выбары восенню, каб скарыстацца «дывідэндамі адноснай перамогі». Магчыма, гэта звязана са зменай урада ў краіне. У такой сітуацыі ў Кіева няма прычын ісці на ўступкі, шукаць кампрамісы. Такім чынам, пазіцыя абодвух бакоў падштурхоўвае іх да ваеннай эскалацыі.

«Дзірявы парасон»

Як гэта паўплывае на Беларусь? Гэтая сітуацыя надзвычай непрыемная для афіцыйнага Мінска, нават складанейшая, чым у пачатку вайны, па шэрагу прычын. Перш за ўсё, у адносінах з Расіяй узнікае мноства праблем. Для Аляксандра Лукашэнкі саюз з Крэмлём быў аптымальным шляхам палітычнага выжывання. Вядома, велізарная залежнасць ад Расіі мае свае недахопы. Масква выкарыстала тэрыторыю Беларусі ў 2022 годзе для нападу на Украіну, асабліва не зважаючы на інтарэсы самой Беларусі і дзеючага там рэжыму.

Але, з другога боку, Расія адкрыла ваенны парасон над Беларуссю. Было абвешчана пра размяшчэнне там расійскай ядзернай зброі, ракет «Арэшнік». Лукашэнка расцаніў гэта як гарантыю сваёй бяспекі. Як ён калісьці сказаў: «Краіну з ядзернай зброяй не будуць бамбіць».

І вось цяпер высвятляецца, што расійскі парасон працякае, Расія не можа ўратавацца, не ў стане абараніць сваю тэрыторыю ад украінскіх беспілотнікаў. Сёння з ваеннага пункту гледжання Расійская Федэрацыя для Беларусі — не столькі гарантыя бяспекі, колькі праблема.

Эскалацыя канфлікту праз Беларусь?

Другі момант. Каб выйсці з сітуацыі, у якой апынуўся Крэмль, Пуцін будзе імкнуцца эскалаваць вайну рознымі спосабамі. Як адзначыў беларускі аналітык Сяргей Чалы ў інтэрв'ю DW. Belarus, «любы сцэнар эскалацыі прадугледжвае ўдзел Беларусі: гэта альбо прымяненне тактычнай ядзернай зброі, альбо вайна жывой сілай і тэхнікай, альбо гібрыдная вайна з краінамі НАТА».

Можна спрачацца, наколькі апраўданы такі панічны падыход, але пагроза больш актыўнага выкарыстання Беларусі ў ваенных мэтах Расіі застаецца высокай. Аднак гэта зусім не адпавядае інтарэсам Лукашэнкі. Урэшце, улазіць у вайну, якая відавочна не адпавядае інтарэсам Расіі, калі сам пуцінскі рэжым можа быць на мяжы крызісу, было б палітычным самагубствам для цяперашняга беларускага рэжыму.

Нарэшце, Украіна цяпер дзейнічае з пазіцыі сілы. Напад на яе з беларускай тэрыторыі ў 2022 годзе застаўся для цяперашняга рэжыму без пакарання, але гэтага больш не паўторыцца. Сам Лукашэнка прызнаў, што беларуская тэрыторыя цяпер уразлівая для ўкраінскіх беспілотнікаў.

Тактыка Лукашэнкі

Ці ўсведамляе Лукашэнка гэтыя пагрозы, ці ён разумее, што за апошні год сітуацыя істотна змянілася ў стратэгічным сэнсе і не на яго карысць? Падобна, што так. Іншая рэч у тым, што ён не бачыць выхаду. Мірная рыторыка, якая апошнім часам гучыць часцей, верагодна, накіраваная толькі на ўнутраную аўдыторыю. Нядаўнія закрытыя перамовы Лукашэнкі і Пуціна ў Валдаі, як можна меркаваць, сведчаць пра нарастанне напружанасці паміж саюзнікамі.

Ці выратуе яе Кітай, лідар якога Сі Цзіньпін заявіў пра сваю падтрымку суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі? Пекін наўрад ці гатовы ваяваць з суседзямі Беларусі, каб абараніць рэжым Лукашэнкі. Успомнім, як асцярожна паводзіў сябе Кітай падчас беларуска-польскага памежнага канфлікту 1–2 гады таму.

І ў Мінску больш няма ніякіх манеўраў. Раней Лукашэнка, трапляючы ў складанае становішча, пачынаў вызваляць палітвязняў і казаць пра шматвектарную палітыку. Але цяпер такая тактыка для яго не варыянт. Бо лібералізацыя ўяўляе для рэжыму не меншую пагрозу, чым эскалацыя вайны. Таму ўся логіка выжывання трымаецца на надзеі: а раптам усё перастане? Можа, яно неяк само сабой рассмокчацца?

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]