Былой Набіуллінай больш няма

Кот мышам больш не патрэбны.

Інтрыга з зніклай з радараў старшынёй расійскага ЦБ Эльвірай Набіуллінай вырашаецца. Яе больш няма. Не-не, я ў курсе апошніх навінаў. Але таго вобразу «жалезнай лэдзі», якая, як лічылася, утрымлівала ўсе гэтыя гады расійскую эканоміку ад краху, няма і болей не будзе. Кот мышам больш не патрэбны.

З моманту правядзення ПМЭФ‑2026 пастаянна вылучаліся розныя версіі таго, што здарылася з Эльвірай Набіуллінай. Яна ўвайшла ў жорсткую фронду з Пуціным? Яна ўзяла бальнічны, каб, як многія робяць, сысці без адпрацоўкі датэрмінова, да заканчэння яе апошняга тэрміну ў 2027 годзе? Яна пад хатнім арыштам? Яна пад арыштам зусім не хатнім?

Эльвіры Сахіпзадаўны не было на эканамічнай сесіі ПМЭФ і ўвогуле на галоўным пуцінскім мерапрыемстве года. У якасці тлумачэння спачатку казалі, што яна хавае паплечніка і сябра Аляксея Можына, а следам — што ў яе прастуда.

Дарэчы, пахаванне адбылося значна пазней за ПМЭФ — 9 чэрвеня, і Кацярына Шульман адзначыла, што на фотаздымках з іх Набіуллінай няма. Прастуда, паводле запэўненняў прэс-службы ЦБ, ператварылася ў «вельмі сур'ёзную», і ўсе пачалі здагадвацца, што ж гэта за прастуда, якая цягнецца даўжэй за кавід: Набіуллінай не было ні на канферэнцыі НАУФОР, якую курыруе менавіта ЦБ, ні на нарадзе па эканамічных пытаннях у Пуціна. Што, і дыстанцыйна не змагла ўдзельнічаць? — пыталіся скептыкі. І будавалі новыя здагадкі, вылучалі кандыдатуры пераемнікаў і г. д.

Скептыкі пасаромлены: як паведамляе прэс-служба ЦБ, Эльвіра Набіулліна з'явіцца на традыцыйнай прэс-канферэнцыі пасля пасяджэння ЦБ па ключавой стаўцы, якое адбудзецца 19 чэрвеня. Чакаць нядоўга, дык паглядзім — ці з'явіцца, як будзе выглядаць і асабліва — якім будзе рашэнне па ключавой стаўцы і што стане казаць Эльвіра Сахіпзадаўна.

Інтрыга не знікла

Гэта асабліва цікава, бо менавіта пра тое, якой павінна быць ключавая стаўка, і загаварылі адразу пасля знікнення «жалезнай лэдзі».

Амаль адразу пасля заканчэння ПМЭФ Уладзімір Пуцін правёў нараду з урадам (на якой якраз і не было Набіуллінай) і заявіў, што інфляцыя знізіццала дастаткова, каб можна было знізіць стаўку:

Інфляцыя ж падае. Колькі яна ўжо? Пяць з нечым працэнтаў. Думаю, што мы маем права разлічваць і на зніжэнне ключавой стаўкі, і на дасягненне іншых неабходных параметраў.

Інфляцыя, праўда, як на зло, зноў пачала расці — пакуль у тыднёвым вымярэнні, але няма падстаў лічыць, што рост спыніцца: нафта можа даражэць, таннець — якая розніца, калі бензін знікае на расійскіх запраўках, а прэсінг і на бізнес, і на грамадзян урад толькі ўзмацняе праз рост падаткаў, плацяжоў, акцызаў, штрафаў, тарыфаў — ім няма ліку. Расстат, вядома, можа маляваць усё больш прыгожыя — і ўсё менш праўдападобныя — лічбы, але хлусіць можна нядоўга. Аднак што з таго? Галоўнае — што з'явілася фармальная падстава для зніжэння стаўкі ЦБ.

Асабліва смешна, што не паспеў Пуцін сказаць пра нізкую інфляцыю, як у ТАСС з'явілася апытанне ВЦИОМ: доля расіян, якія адчуваюць высокую інфляцыю, знізілася. Тут смешна нават не тое, што вымярэнне спажывецкіх чаканняў па інфляцыі ўвогуле праводзіць ЦБ, а тое, што менавіта на гэтыя чаканні Набіулліна звычайна абапіралася пры рашэнні пра стаўку. І вось «ворага» вырашылі біць яго ж зброяй — толькі не ўлічылі, што давер расіян да ВЦИОМ значна ніжэйшы, чым нават да Расстата, не кажучы ўжо пра ЦБ.

Пуціну ўзяўся запярэчыць намеснік Набіуллінай Аляксей Заботкін. Адзін з тых, дарэчы, каго прарочаць у пераемнікі Эльвірэ Сахіпзадаўне і хто таксама будзе прысутнічаць на прэс-канферэнцыі ЦБ 19 чэрвеня. Ён прывёў факт: зніжэнне інфляцыі адзін месяц нельга назваць трэндам і сігналам для змякчэння стаўкі, тым больш што ўжо ў першы тыдзень чэрвеня інфляцыя паскорылася на 0,2%.

У святле гэтых даных, пагадзіцеся, бліжэйшае пасяджэнне ЦБ выглядае знакавым незалежна ад таго, ці будзе на ім прысутнічаць Набіулліна, ці аддувацца давядзецца аднаму Заботкіну. Пакуль эксперты прадказваюць захаванне стаўкі, але хто яго ведае. А галоўнае — ужо неістотна, ці вернецца Эльвіра Сахіпзадаўна да выканання сваіх абавязкаў ці не — яе роля змянілася кардынальна.

Кот з дому — мышы ў пляс

Пасля таго як усе заўважылі адсутнасць кіраўніцы ЦБ, не толькі Пуцін паспяшыў фактычна заявіць пра новую грашова-крэдытную палітыку.

А лідар «Справядлівай Расіі» Сяргей Міронаў (Божа, яшчэ дзесяць гадоў таму яго лічылі лібералам) прапанаваў заканадаўча абавязаць ЦБ узгадняць велічыню ключавой стаўкі з Дзярждумай. Папулісцкая лухта? Не, як высветлілася: пачатак планамернага разбурэння выбудаванай Набіуллінай канструкцыі грашова-крэдытнай палітыкі.

Стрымгалоў у Дзярждуму ўваліўся закон аб бюджэце, дзе ён і быў прыняты ў рэкордна кароткі тэрмін. Цяпер, дзякуючы яму, дазволена наступнае:

урад зможа ў гэтым годзе павялічваць выдаткі федэральнага бюджэту, не ўносячы фармальных змяненняў у закон аб бюджэце і не абнародавуючы (!) лічбы, у тым ліку на ўтрыманне арміі;

абмежаванне на рост унутранага дзяржаўнага доўгу таксама часова не будзе дзейнічаць (!) — Мінфін зможа пазычаць столькі, колькі палічыць патрэбным;

рэгіёны, што сутыкнуліся з касавым разрывам, змогуць папрасіць у ўрада грошай да наступнага месяца, федэральнае казначэйства будзе выдаваць такія крэдыты пад сімвалічныя 0,1%. Рэгіёнам таксама дазволяць не вяртаць да 2030 года трэць сумы бюджэтных крэдытаў, якія яны раней узялі (дзве траціны гэтых крэдытаў ім ужо спісалі);

адмяняецца абмежаванне, паводле якога рэгіёны абавязаныя траціць на ЖКГ не менш за палову сродкаў, зэканомленых за кошт спісання і рэструктурызацыі бюджэтных крэдытаў, — усю эканомію можна будзе накіроўваць на фінансаванне СВА (!).

Карацей, урад цяпер можа пазычаць хоць без меры, рэгіёны таксама, галоўнае — каб гэтыя (і не толькі) сродкі ішлі на вайну. Астатняе — як Бог пашле. Вайна ідзе, не час думаць пра цёплыя батарэі або пра ваду ў кране, а не на столі пад дзіравым дахам. А галоўнае — ніхто больш не даведаецца, куды пайшлі грошы падаткаплацельшчыкаў. Хіба што здагадваюцца, калі чарговага высокапастаўленага злодзея і махляра возьмуць з мільярдамі ад ваенных заказаў. І не трэба падманвацца часовасцю дазволаў: няма нічога больш пастаяннага (і шкоднаснага), чым часовае.

Ужо цяпер, як падлічыў на падставе даных Мінфіна навуковы супрацоўнік Германскага Інстытута праблем міжнароднай бяспекі Яніс Клюге, 46% выдаткаў бюджэту — гэта выдаткі на вайну. А ў даходах ваенныя выдаткі складаюць беспрэцэдэнтныя 65,26%. То бок два рублі з тых, што паступілі ў бюджэт ад грамадзян і бізнесу, сыходзяць у ўкраінскія чарназёмы. Цяпер будзе сыходзіць больш — толькі ўжо ніхто не зможа падлічыць, колькі менавіта.

Гэта вакханалія вайсковых выдаткаў адбываецца на фоне ўзмацнення прэсінгу на грамадзян і бізнес.

Так, тэхналагічны збор на электроніку, які з такой пампай адклаў Пуцін на ПМЭФ, такі будзе спаганяцца з 1 снежня — яго памер невядомы, затое вядома, што ўвесь ён пойдзе ў федэральны бюджэт.

Яшчэ больш пафасная замарозка парога ПДВ для малога бізнесу мае падвох: адтэрміноўку на тры гады зніжэння парога сплаты ПДВ з 20 млн рублёў выручкі да 10 млн атрымаюць толькі тыя, хто знаходзіцца ў рэжыме УСН («спрошчанкі»). А вось для 1,5 млн прадпрымальнікаў на патэнтнай сістэме ўсё застанецца па-старому: ужо з наступнага года парог выручкі ім панізяць да 15 млн, а ў 2028 годзе — да 10 млн. Майму знаёмаму дальнабойшчыку Сашку давядзецца ўсё ж такі закрываць бізнес: ні дальнабойшчыкам, ні вясковым крамачкам — нікому, у каго выручка нерэгулярная, — «спрошчанка» не падыходзіць.

Графіня з перамененым тварам

І вось цяпер, калі справа, уласна, зробленая, Набіулліна вяртаецца? Навошта? Паўтараць, як раней, што ва ўмовах, калі ёсць выдаткі, якія не падпарадкоўваюцца эканамічнай логіцы, высокая стаўка можа толькі стрымліваць інфляцыю, але не перамагчы яе? Што фактычна бясплатныя крэдыты разбэшчваюць і дэфармуюць усю грашова-крэдытную сістэму? Ці каб стаць паслухмянай дзяўчынкай і штампаваць тое, што скажуць, прыкрываючыся спасылкамі на Расстат?

Можа, Набіулліна для таго і знікла, каб прамаўчаць наконт адбылыхся зменаў — і цяпер з нездрыганым тварам казаць, што ЦБ супраць змененага закона аб бюджэце бяссільны?

А можа, усё яшчэ прасцей: пакуль высокая стаўка ЦБ была патрэбная, каб грошы, рэсурсы і людзі перацякалі ў ваенны сектар (які мае ільготныя крэдыты, дзяржаўныя авансы і яму начхаць на стаўку ЦБ) з грамадзянскага (якому якраз вельмі баліць ад стаўкі ЦБ), а цяпер, калі перацяканне завершана і спосаб бескантрольна фінансаваць вайну знойдзены, — можна і паслабіць?

Не з міласэрнасці: проста інакш, як з грамадзянскага сектара, грошай на вайну няма дзе ўзяць. Не, надрукаваць іх можна, і друкаваць, разумеецца, будуць хоць без аглядкі, але тут трэба разумець механізм друку. А ён такі: Мінфін выпускае ОФЗ — іх купляюць банкі, якія закладаюць гэтыя ОФЗ у ЦБ (аперацыя РЭПО) — ЦБ выдае пад заклад ОФЗ грошы — банкі крэдытуюць. Зразумела, што крэдытуюць яны і ваенны, і грамадзянскі сектары, але з крэдытаў ваенному сектару Мінфін грошай не атрымае — наадварот, банкам яшчэ і даплачваць трэба за паніжаную для яго стаўку, — а вось з грамадзянскага сектара добра было б атрымаць падаткі. А то зборы падаткаў падаюць — не толькі з малога бізнесу, але і з даволі буйных прадпрыемстваў, а даходы бюджэту за першыя пяць месяцаў бягучага года толькі стабілізаваліся — і то дзякуючы аднаразоваму павышэнню ПДВ і дарагой нафце.

І вось, калі ўсе легальныя ў рынкавай прасторы механізмы былі выкарыстаныя, а Молах вайны так і не насыціўся, — настаў час адчайных мер. Так гулец не адыходзіць ад рулеткі, спусціўшы ўжо не толькі ўсе свае грошы, але і пазычаныя, анямелым позіркам сочыць за скачучым шарыкам і вар'яцка спадзяецца адгуляцца. У гэтых умовах «жалезная лэдзі» не патрэбная — і тады мы можам убачыць Эльвіру Сахіпзадаўну з перамененым тварам.

А можа, я дарэмна так дрэнна думаю пра чалавека, і Набіулліна прыйдзе на прэс-канферэнцыю пасля таго, як ЦБ захавае стаўку, і скажа ўсё, што думае, — хай і абцякальнымі фразамі; і яе не адправяць у адстаўку, і прынятыя папраўкі ў закон аб бюджэце скасуюць, і вайну скончаць… Праўда, гэта ў мяне ўжо фантазія разыгралася.

Усё гэта ўжо неістотна. Важна іншае.

Першае: расійскую эканоміку чакае рост інфляцыі, магчыма — стагфляцыя. Бо бізнесу, нават знізіўшы стаўку ЦБ, дыхаць усё роўна не дадуць, здзіраючы з яго па тры скуры на вайну. Натуральна, дэвальвацыя, барацьба з наяўнымі, рост беспрацоўя, у тым ліку ўтоенага, і іншыя «прыгажосці».

Другое: пра прычыны смеласці Набіуллінай казалі проста: «Вышэй за яе начальства няма, акрамя...», — і паказвалі пальцам угару. Не, не Бог меўся на ўвазе. Цяпер ясна: нават калі вас падтрымлівае Пуцін, нішто не перашкаджае яму загадаць вам змяніцца, калі гэта яму выгадна. І яшчэ: калі вы працуеце на Пуціна, апраўдваючы гэта тым, што ратуеце народ і краіну ад больш цяжкіх пакут, то вы ўсяго толькі паводзіцеся, як той гвалтаўнік з анекдота, які тлумачыў у судзе: «Калі не я, дык які-небудзь падлец».

Таццяна Рыбакова, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]