«Гэта ні ў якія вароты не лезе»

Эксперт ацаніў магчымaе пагадненне Тэгерана і Вашынгтона.

ЗША і Іран заявілі пра дамоўленасці, якія могуць спыніць баявыя дзеянні і адкрыць Армузскі праліў. Але ключавыя пытанні: санкцыі, ядзерная праграма Тэгерана і пазіцыя Ізраіля — застаюцца адкрытымі.

Наколькі рэальна, што ЗША і Іран падпішуць пагадненне 19 чэрвеня ў Швейцарыі? Пра гэта сайт Charter97.org пагутарыў са словацкім палітолагам і прэзідэнтам Інстытута грамадскіх праблем (IVO, Браціслава) Грыгорыем Месежнікавым:

— Я быў бы асцярожны, таму што цягам апошніх тыдняў ужо з'яўлялася інфармацыя, што рыхтуецца падпісанне. Потым гэта абвяргалася, затым былі нейкія ўцечкі з іранскага боку, якія абурылі Доналда Трампа. Таму я б усё ж такі дачакаўся да 19 чэрвеня. Паглядзім, падпішуць яны ці не.

Але ў прынцыпе тое, што цяпер абмяркоўваецца, думаю, не атрымае ўсеагульнага адабрэння ў Злучаных Штатах і Ізраілі. З таго, што мы ведаем з апублікаваных уцечак і аглядаў, відаць, што іранскаму рэжыму ўдалося ўтрымаць свае пазіцыі. Тое, як гэты рэжым падыходзіць да пагаднення аб перамір'і, паказвае, што ён хоча скарыстацца гэтым дакументам, каб узмацніць свае пазіцыі ўнутры дзяржавы, ды і ў рэгіёне таксама.

Калі тэкст пагаднення будзе вядомы дакладней, тады можна будзе ацаніць яго наступствы. Але пакуль хутчэй чуваць скептычныя галасы. Думаю, што гэтае пагадненне, з пункту гледжання ЗША і Ізраіля, будзе сустрэта крытыкай.

— Што ўжо можна сказаць пра тэкст пагаднення? Ці сапраўды Іран гатовы адмовіцца ад ядзернай зброі ў абмен на саступкі ЗША па санкцыях?

— Мне гэта цяжка ўвогуле ўявіць. Думаю, што гэта ўсё ж нейкі блеф. Справа ў тым, што іранскі рэжым з тэмы магчымaга валодання ядзернай зброяй зрабіў адно з галоўных напрамкаў сваёй знешняй палітыкі і, па сутнасці, трымаў у напружанні ўвесь рэгіён. Зразумела, што стаўленне гэтага рэжыму да Ізраіля цалкам відавочнае, як і стаўленне да ЗША, якія кіраўніцтва гэтай краіны лічыць «вялікім д'яблам».

Думаю, што экспансіянізм гэтага рэжыму нікуды не знік, ён застаўся. Мне цяжка ўявіць, што яны проста возьмуць і адмовяцца ад ядзернай зброі, хоць Дональд Трамп сцвярджае, што менавіта гэта стане вынікам усіх гэтых перамоваў.

Ёсць яшчэ такая тэхнічная дэталь. Дональд Трамп спрабаваў па часе прывязаць падпісанне гэтага пагаднення да святкавання свайго 80-годдзя. І гэта, вядома, выглядала даволі дзіўна. Магчыма, ён выказваў свой аптымістычны пункт погляду, зыходзячы з таго, што яму вельмі хацелася звязаць гэта з урачыстасцямі, са святкаваннем. Але не атрымалася. Таму, можа, цяпер яго энтузіязм крыху зменшыцца.

Зноў вяртаюся да пытання аб адмове Ірана ад ядзернай зброі. Справа ў тым, што ёсць досвед зносін дэмакратычнага свету з такімі ізгоямі, як Іран і Паўночная Карэя. Расія, па сутнасці, таксама ўжо далучылася да гэтай катэгорыі дзяржаў. З імі дамовіцца было вельмі складана, а з некаторымі краінамі наогул немагчыма.

Тое, што ў свой час пасля перамоваў былі падпісаныя дамовы Злучаных Штатаў і Савецкага Саюза аб абмежаванні стратэгічных узбраенняў, было, вядома, вялікім поспехам. Але Савецкі Саюз усё ж такі быў у гэтым сэнсе больш прагназуемым гульцом, чым цяперашняя Расія. Таму нават з Расіяй цяжка ўявіць падпісанне такога дакумента. Гэта бачна цяпер па стаўленні Расіі да вайны, да яе агрэсіі супраць Украіны. А Іран, як кажуць, яшчэ больш аддалены і радыкальны рэжым. Таму мне вельмі цяжка ўявіць, што яны адкрыта пагодзяцца на такую здзелку.

— Калі можа быць адкрыты Армузскі праліў? Як гэта паўплывае на кошты на нафту і сусветную эканоміку?

— Гэта цяпер, напэўна, асноўнае пытанне. Тое, што адбываецца ў Армузскім праліве, сапраўды вельмі напружвае сусветную эканоміку. Мяркуючы па ўсім, для Трампа гэта таксама самае важнае. Па-першае, яму важна дамагчыся гэтага выніку, каб увесь свет зразумеў: толькі Злучаныя Штаты здольныя такім чынам вырашыць гэтую праблему. Гэта бачна па публікацыях Трампа ў сацыяльных сетках. Па-другое, Трамп хоча прадухіліць істотнае павышэнне коштаў на паліва на амерыканскіх запраўках.

Магчыма, нават і атрымаецца нейкім чынам вырашыць пытанне. Але, зноў жа, мяркуючы па тым, як да гэтага падыходзяць ЗША і Іран, гэта павінна быць увязана з усімі астатнімі пунктамі. Проста дамовіцца аб адкрыцці Армузскага праліву і не ўлічыць усе астатнія пункты будзе складана.

Калі з пагаднення знікнуць самыя важныя пункты, перадусім пытанні ядзернай зброі і балістычных ракет, а адкрыццё Армузскага праліву будзе прадстаўлена як галоўная перамога, а ўсё астатняе адыдзе на другі план або ўвогуле будзе выключана з парадку дня, то ў такім выпадку гэта, хутчэй, можна будзе разглядаць як паразу ЗША. Для Ізраіля гэта экзістэнцыйнае пытанне, пытанне самога існавання дзяржавы. Таму такая сітуацыя выглядала б вельмі дзіўна.

Але, зноў-такі, мы ўсе знаходзімся ў сферы здагадкаў, нейкіх спекуляцый. Гэта нават не рухомая мэта, якую вы бачыце. Яна дзесьці рухаецца ў цемры, і наогул незразумела, што там адбываецца, як ідуць перамовы. Трамп сцвярджае, што перамовы прамыя. Пры гэтым мы ведаем, што Пакістан прымае ўдзел як нейкі пасярэднік. Таму шмат такога туману, які не дазваляе дастаткова дакладна ацаніць тое, што адбываецца, а галоўнае — наступствы падпісання гэтага пагаднення.

— Як Ізраіль паставіцца да пагаднення ЗША і Ірана? Ці спыніць ён аперацыю ў Ліване?

— Я сачу за ізраільскімі СМІ, і мне здаецца, што ў Ізраілі стаўленне да гэтага пагаднення вельмі неадназначнае. Увогуле прывязку таго, што адбываецца ў Ліване, да таго, што адбываецца вакол канфлікту з Іранам, Ізраілю, думаю, будзе цяжка прыняць. Там свая ўласная дынаміка. Прычым гэта дазваляе Ірану выстаўляць нагоду для свайго стаўлення і да гэтага чаканага пагаднення, і да самога канфлікту.

«Хізбала» — такі кішэнны гулец Ірана. То-бок у любой сітуацыі, калі Ірану трэба будзе вырашаць нейкія свае, у двукоссі, геапалітычныя пытанні, нагнятаць напружанасць, дастаткова проста папрасіць «Хізбалу» або загадаць ёй пачаць абстрэльваць Ізраіль. Ізраіль не можа заставацца бездзеянным.

Ён, вядома, будзе адказваць. Ізраіль, дарэчы, пра гэта пастаянна казаў: калі вы не перастанеце абстрэльваць нашы паўночныя тэрыторыі, мы пачнём абстрэльваць Бейрут. Менавіта Бейрут, а не нейкія асобныя злучэнні «Хізбалы», адкуль яны вядуць агонь. Але, бачыце, гэта ім не перашкодзіла зноў абстраляць Ізраіль. Пры гэтым яны выдатна ведалі, што Бейрут будзе абстраляны.

І пры ўсім гэтым Трамп падверг Ізраіль крытыцы. Ізраіль не можа прыняць такое ўраўненне. Я так лічу, хоць, вядома, магу памыляцца. Зразумела, што ў Біньяміна Нетаньяху адносіны з Трампам цяпер ускладнены. Але ў цэлым ён добра разумее, што для яго асабіста, для ўрада і для Ізраіля рэспубліканская адміністрацыя, вядома, значна больш важны партнёр, чым, напрыклад, дэмакратычная адміністрацыя, і што яна ўсё ж такі ўлічвае пазіцыю Ізраіля.

Таму Ізраіль, думаю, не пойдзе на такое пагадненне, незалежна ад таго, будзе ўключаны ў дакумент пункт пра тое, што Ізраіль, па сутнасці, становіцца бокам пагаднення, якое ён не падпісваў, ці не. То-бок гаворка ідзе нават не пра адносіны паміж Ліванам і Ізраілем. Кажуць «Ліван і Ізраіль», а насамрэч маецца на ўвазе «Хізбала». Фактычна гэта пагадненне з «Хізбалай», якое Ізраіль не абмяркоўваў, не падпісваў і наогул ніякага дачынення да гэтага перагаворнага працэсу не меў.

І цяпер адносіны паміж гэтымі двума гульцамі, нармальнай паўнавартаснай дзяржавай і, па сутнасці, тэрарыстычнай арганізацыяй, будуць прывязаныя да гэтага пагаднення. На ім жа будуць завязаныя і амерыкана-іранскія адносіны. Я б сказаў, што з пункту гледжання Ізраіля гэта ні ў якія вароты не лезе.

Таму думаю, што нават калі такое пагадненне будзе падпісана, Ізраіль будзе зыходзіць перадусім са сваіх інтарэсаў бяспекі і будзе адказваць на любую правакацыю «Хізбалы» незалежна ад таго, якім чынам на гэта будуць глядзець у Вашынгтоне.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]