Дайце Пуціну мыш!

Лепш бы гуляў у «Цывілізацыю».

Можна перамагчы, развіваючы навуку, культуру і дыпламатыю, а можна — заваёўваючы чужыя сталіцы. Другі шлях значна даражэйшы і вядзе да гіганцкіх разбурэнняў і пакут. Такая альтэрнатыва ў знакамітай гульні «Цывілізацыя». У нашай рэальнасці палі пад украінскім Добрапіллем усеяныя целамі расійскіх салдат, і здаецца: наколькі лепшым быў бы сёння свет, калі б Пуцін задавальняў імперскія амбіцыі мышшу ў руцэ.

Я вельмі люблю гульню «Цывілізацыя», асабліва яе пятую частку. Нядаўна ў асабістым кабінеце ў Steam я пабачыў, што ўсяго за гульнёй «у цыўку» я правёў з 2010 года 3218 гадзін. І гэта не дзіўна. Для мяне «Цывілізацыя» — не толькі спосаб адпачыць: падчас гульні я адначасова і расслабляюся, і думаю — фармулюю будучыя тэксты, абмяркоўваю сам з сабой нейкія ідэі. «Цывілізацыя» — гульня інтэлектуальная і ў пэўным сэнсе зразумела, чаму менавіта яна дапамагае з разважаннямі: такія сабе прасунутыя шахматы.

Калі вы раптам не ведаеце, то «Цывілізацыю» ў 1991 годзе прыдумаў амерыканскі гейм-дызайнер па імені Сід Маер. Гульня стала культавай, нядаўна выйшла сёмая частка. Усяго за 35 гадоў было прададзена 77 мільёнаў копій — для стратэгічнай гульні гэта каласальны вынік.

Сюжэт гульні вельмі просты. Вы выбіраеце сабе краіну і гістарычнага лідара і праходзіце з ёй шлях ад каменнага веку да пакарэння космасу. Ад вашага выбару залежыць, якой менавіта стане дзяржава. Вы вырашаеце, што развіваць: навуку, гандаль, дыпламатыю ці культуру. Вы вырашаеце, ці будзеце вы агрэсіўна пашырацца, вядучы войны з суседзямі, ці ж паспрабуеце дажыць да XXI стагоддзя і баявых чалавекападобных робатаў выключна мірным чынам.

Перамагчы можна рознымі спосабамі:

можна перамагчы на галасаванні ў ААН і атрымаць дыпламатычную перамогу;

можна стварыць культуру, якая ўплывае на ўсе канкурэнтныя цывілізацыі, і атрымаць культурную перамогу;

можна здабыць навуковую перамогу, запусціўшы касмічны апарат да Альфы Цэнтаўра;

можна, урэшце, проста сілай арміі і ядзернай зброі захапіць усе сталіцы канкурэнтаў. Гэта будзе вайсковая перамога.

І вось колькі я ні гуляю, заўсёды да фіналу ў мяне або навуковая, або дыпламатычная перамога. Бо развіваць навуку і багацець значна цікавей, чым ваяваць. Але што самае важнае: вайна — справа жудасна дарагая, даводзіцца трымаць усю сваю цывілізацыю ў стане пастаяннага напружання, перакладаць эканоміку на ваенныя рэйкі, ахвяраваць навукай і культурай дзеля ваенных мэтаў. Мутарна і не вельмі эфектыўна, нават калі памер арміі дазваляе. Куды весялей перамагаць у касмічнай гонцы.

Гуляць у мяне атрымліваецца не надта часта, а вось пра гульню «Цывілізацыя» я ўспамінаю літаральна штодня, чытаючы хронікі вайны, якую Расія пяты год вядзе ва Украіне.

У чым сувязь? Зразумець нескладана.

Нядаўна ўкраінскія тэлеграм-каналы апублікавалі знятае з дрона відэа палёў смерці дзесьці пад Добрапіллем. У дадзеным выпадку словы «палі смерці» — гэта не мастацкае перабольшанне. Дрон сочыць за сцяжынкай, уздоўж якой ляжаць целы загінулых расійскіх вайскоўцаў. Вельмі шмат целаў. У нейкі момант нават можна збіцца з ліку, наколькі іх шмат.

Затым падобнае відэа апублікаваў ужо z-канал — адзін з найбуйнейшых, «Два майора», з больш чым 1,17 млн падпісчыкаў. Месца дзеяння тое ж, толькі знята не з паветра, а з зямлі. Нейкім безыменным вайскоўцам, які ідзе сцежкай смерці міма целаў сваіх таварышаў.

«Целы загінулых, раскіданыя рэчы, стрэляныя гільзы, кінуты рыштунак. Тут няма нічога пастаноўчага. Гэта і ёсць сапраўднае, непрыбранае аблічча вайны. Побач з адным з загінулых ляжаць гільзы. Магчыма, да апошніх хвілін ён спрабаваў адстрэльвацца, спадзеючыся выжыць. Крыху далей паўадкрыты заплечнік з радыёстанцыяй. Калісьці яе рыхтавалі да працы, збіраліся выкарыстоўваць на пазіцыі, будавалі планы на наступныя дні. А побач яшчэ адно цела, перацягнутае турнікетамі. Чалавек, напэўна, ведаў, як аказваць сабе першую дапамогу, вучыўся спыняць крывацёк. Але далёка не заўсёды нават гэтыя веды здольныя захаваць жыццё», — напісаў аўтар канала «Два майора».

Такіх страшных відэа за вайну я бачыў сотні. І гэта не кажучы пра куды больш душараздзіральныя відэа, якія штодня здымаюць у ўкраінскіх гарадах пасля прыляту расійскіх ракет або беспілотнікаў. Відэа з разборам завалаў, з целамі загінулых мірных людзей, з пахаваннямі дзяцей.

Але ўсё ж менавіта відэа з загінулымі расійскімі вайскоўцамі прымушае мяне ўспомніць пра «Цывілізацыю». Асабліва тое, што знята зверху і на якім яны так падобныя да юнітаў у камп'ютарнай гульні.

А яны не юніты, яны былі людзьмі. Так, салдатамі акупацыйнай арміі на злачыннай вайне, але тым не менш — людзьмі.

Аўтары z-каналаў, якія я чытаю і аналізую, таксама гэта відэа, вядома, паглядзелі. Так жа, як і сотні, калі не тысячы іншых падобных відэа. Вось толькі выснову з яго яны робяць супрацьлеглую: не «спыніць бессэнсоўную бойню», а «паставіць талковых камандзіраў, якія не будуць бессэнсоўна расходаваць асабовы склад». То бок не скончыць вайну, а зрабіць яе больш эфектыўнай. Працягваць забойствы.

І ў такія хвіліны проста немагчыма не падумаць пра свет, у якім бы Пуціна хтосьці навучыў гуляць у «Цывілізацыю». І ён замест вытворчасці бясконцых трупаў на палях бітваў і ператварэння ў друз мірных гарадоў сядзеў бы сабе ў Крамлі з ноўтбукам, мышшу і бутэлькай кефіру і задавальняў бы свае імперскія амбіцыі з дапамогай гульні.

Наколькі б лепшым быў свет пры такім сцэнарыі!

А тое, як яно ўладкавана: розныя палітыкі часта і гучна кажуць, што камп'ютарныя гульні правакаюць гвалт. Насамрэч самую страшную вайну ў Еўропе за апошнія дзесяцігоддзі пачалі людзі, якія нават камп'ютар уключыць самастойна не ўмеюць.

Лепш бы ўмелі. Лепш бы гулялі.

Іван Філіпаў, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]