«Калі першы раз пайшоў снег, мы ўначы выбеглі на вуліцу»

Ланкіец шчыра распавёў пра жыццё ў Беларусі.

Што мы ведаем пра Шры-Ланку — найпрыгажэйшы востраў, які раней называлі Цэйлонам? Былая брытанская калонія. Краіна, эканоміка якой трымаецца на турызме і каштоўных камянях: сапфірах і рубінах. Напэўна, у галаве беларуса адразу паўстаюць чайныя плантацыі, сланы і пляжы з пальмамі. Калі шэф-кухар Валаваге Сумуду Прыянта вырашыў пераехаць у Мінск з сонечнага Каломба, ён ведаў пра Беларусь яшчэ менш, піша «Онлайнер».

«У нейкім сэнсе гэта было «люксавае» жыццё»

Пазнаёмцеся: Сумуду. Усмешлівы, сціплы, зусім не зорны, хоць мог бы: у Тайландзе ён паспеў папрацаваць у мішленаўскім рэстаране, а ў Беларусі двойчы станавіўся лепшым шэф-кухарам года.

— Я вырас у простай сям'і ў Каломба, фактычнай сталіцы Шры-Ланкі, — кажа Сумуду. — Мой бацька быў дзяржаўным інспектарам, працаваў у камісіі па супрацьдзеянні карупцыі. Мы задавольваліся нямногім, але ў нейкім сэнсе гэта было «люксавае» жыццё: штодня свежыя крэветкі, манга, папая і рамбутан, акіян і пляж у дзесяці хвілінах хады ад дому… Еўрапейцы трацяць шмат грошай, каб уладкаваць сабе такое жыццё на адпачынку.

Пасля школы я пяць гадоў вучыўся ў Ceylon Hotel School of Culinary Art — гэта самая крутая кулінарная школа на Шры-Ланцы. Пачынаў з самага нізу: працаваў памочнікам кухара ў гатэлі ў Унаватуне — папулярным турыстычным горадзе. Чысціў, прыбіраў, мыў, не грэбаваў цяжкай працай. Потым змог прайсці сумоўе ў Hilton Colombo — вось там я ўбачыў жыццё пастаяльцаў, сапраўднае люксавае жыццё.

Сумуду не было і трыццаці, а ён ужо зрабіў даволі нядрэнную кар'еру на Шры-Ланцы. Што далей? Пара было шукаць сябе ў Еўропе.

— Шчыра кажучы, я не ведаў пра Беларусь, не меў уяўлення, што такое Мінск. Проста хацеў у Еўропу. У Каломба тады прыляцелі рэкламныя агенты, якія прасоўвалі БДУ. Яны казалі, што Беларусь — гэта цэнтр Еўропы і можна будзе ездзіць на цягніках усюды без віз, — усміхаецца наш герой.

«Калі ўпершыню пайшоў снег, мы ўначы выбеглі на вуліцу»

Так у 29 гадоў Сумуду апынуўся ў Мінску, каб паступіць на турызм-менеджмент у БДУ. На двары стаяў 2008 год.

— Мяне шакаваў снег. Такога ў жыцці не бачыў! Памятаю, калі ўпершыню пайшоў снег, мы, студэнты са Шры-Ланкі, у другую гадзіну ночы выбеглі на вуліцу з інтэрната і кідаліся снежкамі. Ваў!.. На Шры-Ланцы круглы год +35, толькі ў сезон дажджоў тэмпература можа апусціцца да +25. У Мінску інакш. Змена сезонаў, да якой вы прывыклі, была для мяне дзівоснай. Гэта вельмі прыгожа: лісце жоўкне, потым ападае, затым першы снег — і ўсё гэта саступае месца вясне і аксамітным пупышкам…

Вялікай нечаканасцю для мяне было тое, што замежны студэнт БДУ са Шры-Ланкі не меў права працаваць на поўную стаўку. Цяпер правілы змяніліся, але тады гэта было непрыемным адкрыццём. У любым выпадку я не прывык сядзець без справы! Неўзабаве я ўжо гатаваў азіяцкую ежу ў News Cafe па вечарах. Я вельмі дрэнна ведаў рускую мову, але стараўся вывучыць хаця б назвы прадуктаў. Кіраўніцтву спадабалася, як я гатую, і праз год я стаў су-шефам. Я застаў эпоху, калі ў Мінску адкрываліся Grand Café, Tapas Bar, Bistro de Luxe — найлепшыя рэстараны таго часу. Мяне нават адправілі вучыцца тайскай кухні ў Бангкок у Blue Elephant — гэта вельмі прэстыжная кулінарная школа, — каб потым вярнуцца ў Мінск і адкрыць Mai Thai.

У 2020 годзе я пачаў свой маленькі рэстаранны бізнес — спачатку пад назвай «Кокос», а цяпер Thai Express. У мяне дзве кропкі: у «Конкорсе» і ТЦ «Замак». У меню ёсць і аўтэнтычная ланкійская кухня, напрыклад смажаны рыс карры з ялавічнай вырэзкай, а ёсць і сапраўдны том-ям паводле тайскага рэцэпту. Вельмі рэдкія ўстановы ў Мінску робяць яго правільна, менавіта так, як гэта прынята ў Тайландзе… У планах у мяне адкрыць яшчэ дзве-тры кропкі. Паглядзім, як пойдзе.

«Чамусьці беларусы не п'юць чай з малаком»

За амаль 18 гадоў у нашай краіне Сумуду максімальна «абеларусіўся». Дзе яшчэ вы сустрэнеце ланкійца, які з задавальненнем распавядае, як збірае грыбы ў Рагачоўскім раёне? Вядома, у гэтым вялікая заслуга Настассі, жонкі Сумуду. Іх дачцэ Алівіі ўжо споўнілася 7. Яна, як і Сумуду, дома размаўляе па-руску, а па-ланкійску дзяўчынка ведае толькі «як справы» і «прывет».

— Я разумею, што вам важная оптыка замежніка. Якімі вы, беларусы, выглядаеце ў чужых вачах? Шчыра кажучы, я ўжо да ўсяго прызвычаіўся, хіба што вельмі моцны холад, −25, — гэта сапраўды цяжка.

Калі шукаць адрозненні, то, па-першае, гэта ўзровень заробкаў. У Беларусі ён значна вышэйшы, чым на Шры-Ланцы. Па маіх адчуваннях, медыянны заробак на Шры-Ланцы — каля $300, а ў Беларусі — больш за $770 у эквіваленце. Цэны на куплю і арэнду нерухомасці таксама розняцца. Напрыклад, звычайнае жыллё на суткі можна знайсці на востраве за $25—30. А вось жыць на першай берагавой лініі на Шры-Ланцы заўсёды вельмі дорага. Гэта, лічы, люксавае месца: адна ноч у пяцізоркавым гатэлі абыдзецца ў $300—400. Але высокія цэны будуць і ў Мінску ў якім-небудзь Hilton. За $500—600 на Шры-Ланцы можна зняць вельмі добры дом на месяц — у Мінску, вядома, будзе даражэй.

Па-другое, у Беларусі хутчэйшы інтэрнэт і няма праблем з электраэнергіяй. На Шры-Ланцы дагэтуль здараюцца блэкаўты, знікае электрычнасць — усё праз тое, што 70% інфраструктуры арыентавана на гідраэлектрастанцыі, а ў засушлівыя сезоны ўзровень вады падае, ім не хапае магутнасці. Цяпер будуюць новыя, дызельныя электрастанцыі, але гэта дорага, бо на Шры-Ланцы няма радовішчаў нафты.

Па-трэцяе, ежа. У Беларусі амаль немагчыма знайсці нармальныя садавіна, морапрадукты і чай. Да гэтага цяжка прызвычаіцца. Кожны сакавік, на дзень нараджэння жонкі, мы ўсёй сям'ёй, уключаючы цесця і свякроў, лятаем на Шры-Ланку. Стараемся наесціся садавінай і морапрадуктамі на год наперад. Калі вяртаемся назад, адзін чамадан набіваем чаем, а другі — папаяй з манга. Калі вярнуся ў Мінск без свежай папаі, сябры не зразумеюць, — смяецца Сумуду. — Па цэйлонскім чорным чаі, свежым, сабраным проста з плантацыі, я вельмі сумую! У нас прынята піць яго з малаком, па-англійску — чамусьці беларусы рэдка так робяць.

Так, у Мінску няма нармальнай папаі, але затое летам у вёсцы ў маёй цешчы расце ўсё: клубніцы, вішні, галубіка, яблыкі, грушы, балгарскі перац, баклажаны… А бабуля жонкі нават вырошчвае вельмі вострыя маленькія перчыкі чылі — яны патрэбныя нам у Thai Express.

І яшчэ ў Беларусі не такая развітая культура сняданкаў, як на Шры-Ланцы. Зайдзіце ў любы рэстаранчык у Мінску — што вам прапануюць зранку? Ну, сырнікі, блінчыкі, дранікі, нейкі «вялікі англійскі сняданак» — і ўсё. А на Шры-Ланцы ёсць 15 відаў сняданкаў — ад string hoppers (тонкая рысная локшына, выкладзеная «гнёздамі») да нуту з какосавым самбалам (соус са свежанатёртага какоса, перцу чылі, чырвонай цыбулі і соку лайма). Раніцай прынята піць «суп»: 10—15 відаў рознай зеляніны кладуць у блендар, дадаюць крыху рысу, какосавага малака і трысняговага цукру. Гэта называецца kola kanda.

Па-чацвёртае, медыцына. На Шры-Ланцы яна дэ-факта платная. Так, бясплатная дзяржаўная таксама існуе, але трэба год чакаць у чарзе. Пры гэтым на востраве ёсць высокія тэхналогіі, можна зрабіць, напрыклад, перасадку сэрца ў Apollo Hospital, але гэта вельмі дорага. У Беларусі ў мяне від на жыхарства, і ўжо двойчы даводзілася звяртацца ў бальніцу, выклікаць хуткую — усё хутка і бясплатна.

Па-пятае, у Беларусі строга рэгулюецца рух транспарту. Аўтобусы, цягнікі — усё прыязджае дакладна па хвілінах, як напісана ў раскладзе. На Шры-Ланцы няма такой дарожнай сістэмы. Напрыклад, маршруткі ў нас называюць «крэзі-басамі», «вар'яцкімі аўтобусамі», бо яны ездзяць хаатычна, імчацца па дарогах, вельмі гучна сігналяць, бяруць колькі заўгодна пасажыраў, спыняюцца проста пасярод трасы — і неважна, ёсць там прыпынак ці не. Гэта небяспечна. Цягнікі могуць спакойна спазняцца на гадзіну. Часам бачыш, як едзе стары-стары цягнік, ламаецца — і робіцца насамрэч сорамна. Я вельмі люблю Шры-Ланку — і пры гэтым бачу, як за апошнія 18 гадоў Беларусь у гэтым плане развіваецца, а Шры-Ланка нібыта застыла на месцы з гэтымі старымі цягнікамі, якія рабілі яшчэ англічане.

Slavic faces

З іншага боку, менавіта гэтая ўласцівасць Шры-Ланкі дазволіла яе жыхарам захаваць у сабе больш першароднага, прыроднага, натуральнага, лічыць Сумуду, — а беларусы «крыху сапсаваныя цывілізацыяй».

— На Шры-Ланцы джунглі ахоўваюцца законам, людзі туды не ходзяць. Вы можаце лёгка натрапіць на сланоў, гепардаў, кракадзілаў, маленькіх чорных мядзведзяў… Напрыклад, у мінулым сакавіку мы з сям'ёй спыняліся ў горадзе Хамбантота. З аднаго боку — пяцізоркавы гатэль Shangri-La, уласнае поле для гольфа, некалькі басейнаў, выдатная ежа. А з другога боку нас адразу папярэдзілі, што ў суседняй рацэ, за рысавым полем, жывуць кракадзілы. Мы там плавалі, скакалі ў ваду з тарзанкі — і яны нас не чапалі.

Сюды ж — адсутнасць акіяна ў Беларусі. Я па ім вельмі сумую. Хаця высокая вільготнасць і салёнае паветра на Шры-Ланцы прыводзяць да цікавых «спецэфектаў»: калі вы жывяце на першай берагавой лініі, то праз нейкі час тэхніка можа іржавець і прыходзіць у непрыгоднасць — і макбук, і тэлевізар, і нават машына.

Мы заканчваем размову, разбіраючы вядомы стэрэатып: ці праўда, што беларусы — змрочныя і суровыя стварэнні са сваімі slavic faces?

— Так, у параўнанні з усмешлівымі і дабразычлівымі ланкійцамі беларусы сапраўды хмурыя. Калі я толькі прыехаў у Беларусь, то стараўся ўсміхацца кожнаму, але потым зразумеў, што тут так не прынята. Можа, беларусам не хапае сонца і вітаміну D?.. На Шры-Ланцы сонца ўставала а шостай раніцы, мы ўсміхаліся і пілі чай, жылі і радаваліся, хоць грошай было няшмат, у дзяцінстве я не мог пайсці ў краму і купіць усё, што хачу. А тут грошы ёсць, але людзям усё роўна чагосьці не стае. Чаму? У мяне няма адказу.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]