«Пуцін ужо гуляе ва-банк»

Юрый Фельштынскі заклікае не мець ілюзій адносна расіян.

На тле падзення рэйтынгаў улады Крэмль зняў з выбараў партыю «Яблоко», што выступала супраць вайны, а сама гэта гісторыя выклікала прыкметнае ажыўленне антываенных настрояў. Ці можа незадаволенасць у Расіі перарасці ў масавыя пратэсты? Такое пытанне сайт Charter97.org задаў вядомаму гісторыку і публіцысту Юрыю Фельштынскаму:

— Пачнём з лозунгаў. Я жыў у Савецкім Саюзе, і ў СССР было некалькі асноўных лозунгаў: «Мы за мір» і «Мы супраць вайны». І пры гэтым Савецкі Саюз быў найбольш агрэсіўнай дзяржавай ва ўсім свеце. Як палітычная праграма «Яблока», калі вайна ў Еўропе ўжо ідзе, гэта, канечне, недастаткова. Гэта недастаткова радыкальная пазіцыя на пятым годзе вайны. Акрамя таго, як мы ведаем, у Крэмля была б магчымасць, калі б ён дапусціў партыю «Яблоко» да выбараў, паказаць ёй нейкі нізкі працэнт і ўсё адно не прапусціць у Думу. Насамрэч расійскае кіраўніцтва ў гэтым сэнсе ўжо гуляе ва-банк. Іх не хвалюе грамадская думка. Будзем шчырымі: свабоды слова ў Расіі няма, свабоды выбараў няма, а выбарамі лёгка маніпуляваць праз дыстанцыйнае галасаванне. Закон пра яго быў прыняты некалькі гадоў таму. Ён дазваляе людзям галасаваць дыстанцыйна і ўкідваць у камп'ютар любую колькасць галасоў за кошт тых, хто не прыйшоў на ўчасткі, робячы выгляд, што гэта дыстанцыйнае галасаванне. Тут ні ў каго з нас ілюзій няма.

Тое, што «Яблоко» вырашылі менавіта зняць з выбараў, з аднаго боку, паказвае, што хтосьці вырашыў выслужыцца перад Пуціным. Я цалкам перакананы, што, безумоўна, рашэнне аб зняцці прымаў асабіста Пуцін, улічваючы, што ён шмат гадоў асабіста быў знаёмы з Грыгорым Яўлінскім. Але я не думаю, што ўсё гэта падарве веру выбаршчыкаў у што-небудзь і нават адаб'ецца на рэйтынгу Пуціна.

Тым больш я абсалютна ўпэўнены, што Пуціна не хвалюе ягоны рэйтынг. Ён усё ж такі абапіраецца не на волю выбаршчыкаў і не на меркаванне народа, а на дзяржаўную бяспеку, якая прывяла яго да ўлады і трымае яго пры ўладзе. То-бок ён так ці інакш абапіраецца на сілу зброі, а зусім не на грамадскую думку, якая падтрымлівае яго ў тым ці іншым працэнце. І мы да канца нават не ведаем, які працэнт насельніцтва насамрэч падтрымлівае Пуціна. Ды гэта і не мае значэння, як не мела значэння, які працэнт насельніцтва сапраўды падтрымліваў Сталіна і сапраўды падтрымліваў Брэжнева. Сістэма ўлады была пабудавана так, што гэта не мела вагі. Да таго ж Расія сёння існуе без смяротнага пакарання і з адкрытымі межамі, а гэта азначае, што любое сур'ёзнае незадаволенне насельніцтва, хутчэй за ўсё, выяўляецца ў тым, што незадаволеныя з'язджаюць, а не ў тым, што яны выходзяць пратэставаць. То-бок мы ўбачылі пэўную колькасць смельчакоў, якія прыйшлі абараняць «Яблоко». Але трэба паспрабаваць зразумець, што з гэтымі смельчакамі будзе далей. Увогуле, гэта недастаткова высокі ўзровень пратэсту.

Падчас пратэстаў на Балацнай плошчы Дзмітрыю Мядзведзеву сказалі, што выйшаў мільён чалавек. Ён адказаў: «Ну, пачакайце. У Маскве жыве 10 мільёнаў чалавек. Ну, 10% выйшлі пратэставаць. Маюць права, у нас дэмакратычная дзяржава, але гэта ўсяго толькі 10%». Разумееце, ніводзін пратэстны рух у працэнтах ніколі не набірае такіх значэнняў, каб можна было сказаць, што большасць насельніцтва супраць. Нават у самыя «ўраджайныя» пратэстныя месяцы гэты працэнт не гучаў як працэнт большасці насельніцтва. Гэта заўсёды не так. Проста таму, што насельніцтва, уключаючы немаўлят, не можа выходзіць на пратэстныя дэманстрацыі.

Думаю, што Пуціна ўсё гэта не надта хвалюе. Будзем шчырымі: ён у гэта наогул не верыць. Пуцін ужо пры ўладзе больш за чвэрць стагоддзя, ён стварыў стабільны рэжым, ніхто нічога рэальна не можа з ім зрабіць. Вось ён вядзе ўжо няўдалыя войны. Кампанія 2014 года, калі не лічыць захопу Крыму, была няўдалай. І кампанія 2022 года, што працягваецца да гэтага часу, насамрэч абсалютна няўдалая кампанія. Нельга сказаць, што ён прайграе гэтыя войны на дадзены момант, але ён іх дакладна ўжо не выйграе. Тым не менш рэжым існуе, краіна існуе, бачнай апазіцыі няма. Але ўсё гэта часткова таму, што сітуацыю вызначае толькі Масква. А калі вы гаворыце з масквічамі, то яны да нядаўняга ўдару па НПЗ і чаргаў за бензінам наогул не адчувалі вайны. А насамрэч жырэлі на вайне, бо ўсе дзяржаўныя заказы — гэта сур'ёзныя грошы, і ўсе гэтыя грошы сканцэнтраваныя ў Маскве. Усе бізнесы ў Маскве, уся дзелавая актыўнасць у сталіцы РФ, усё кіраўніцтва, усе рахункі — усё ў Маскве. І сталіца, як у мірны час жырэла на нягодах правінцыі, так і цяпер, а можа нават асабліва цяпер, у ваенны час, жырэе на гэтым.

Таму, пакуль гэты маскоўскі спакой і росквіт на фоне вайны ва Украіне і ў астатняй Расіі не будуць парушаныя, я не думаю, што можна будзе дабіцца нейкага пералому ў тым, што адбываецца ў дзяржаве пад назвай «Расія», а насамрэч у дзяржаве пад назвай «Масква».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]