Салдат свабоднай Беларусі

Выбар Статкевіча.

19 лютага, калі Мікалай Статкевіч апынуўся дома — з інсультам, пасля пяці з паловай гадоў у турме, перажыўшы там некалькі кавідаў, пнеўманію, інфаркт і спробу выкінуць яго з краіны, — я вырашыла: усё, цяпер ён з блізкімі, на волі і ў Беларусі. Цяпер можна пра яго і не пісаць — трэба ж нагадваць пра тых палітвязняў, якія застаюцца за кратамі. Але у сераду Мікалай адзначыў 70-годдзе, і не напісаць пра яго зноў проста немагчыма.

Рэжым спадзяваўся, што да гэтага юбілею Статкевіч не дажыве. Інсульт аказаўся вельмі дарэчы (дарэчы, што гэтаму інсульту папярэднічала, нам яшчэ толькі давядзецца даведацца ў падрабязнасцях): можна было адправіць чалавека дадому паміраць — жыццё яму ўратавалі, а маўлення пазбавілі, дык няхай адпраўляецца дажываць. А здзелка з амерыканцамі застаецца ў сіле: абяцалі выпусціць — вось і выпусцілі. І нават не вывезлі з краіны. Але рэжым так і не зразумеў, які Статкевіч. У яго такі індэкс выжывання, што ўсе зялёныя, блакітныя, крапавыя і шэра-бура-малінавыя берэты могуць хіба што адсунуцца ўбок і прысесці на краёчак.

Не, Статкевіч не лічыць сябе несмяротным і ўсемагутным. Усе гэтыя гады (а ў агульнай складанасці Мікалай правёў за кратамі больш за 12 гадоў) ён выдатна разумеў, што яго могуць проста забіць у турме. Ён ведаў, што яго жыццём Лукашэнка можа распарадзіцца на сваё меркаванне, але выбарам, сумленнем, каштоўнасцямі — ніколі. А галоўная каштоўнасць для Статкевіча — гэта Беларусь. Менавіта ёй ён прысвяціў жыццё. Менавіта з ёй ён падзяліў пакуты. Менавіта дзеля яе вярнуўся ў турму, калі свабода была ў некалькіх метрах — толькі прайдзі.

Памятаю, некалькі гадоў таму, калі я пісала гісторыю двух аднакласнікаў у Мінскім сувораўскім вучылішчы, якія загінулі на вайне Расіі з Украінай па розныя бакі фронту, я размаўляла з многімі былымі афіцэрамі, якія на пачатку дзевяностых апынуліся на зломе: СССР, якому яны прысягалі, рухнуў, а што далей — незразумела. Тады ўсе новыя незалежныя дзяржавы пачалі фармаваць уласныя арміі. І тым, хто хацеў працягваць службу, трэба было выбіраць, куды ехаць і якой краіне прысягаць нанова. І многія ўкраінскія і беларускія вайскоўцы паехалі служыць у Расію — там у арміі было сыцей, чым у зусім убогіх беларускіх і ўкраінскіх арміях. Расійскія вайскоўцы жылі лепш. Гэта і абумовіла выбар.

Мікалай Статкевіч таксама мог так зрабіць. Тым больш што ён паспеў некалькі гадоў адслужыць на Поўначы, у Мурманскай вобласці. Сувязяў і знаёмстваў было дастаткова. Вопытны афіцэр, ды яшчэ і кандыдат навук — адарвалі б з рукамі. Але ён спачатку — адзіны сярод беларускіх вайскоўцаў — асудзіў жнівеньскі путч у жніўні 1991 года і абвясціў пра стварэнне «Беларускага згуртавання вайскоўцаў». Потым стаў адным з першых, хто прысягнуў на вернасць Беларусі ў гадавіну Аршанскай бітвы ў 1992 годзе, — гэта прысяга была ініцыятывай саміх афіцэраў, што надзвычай не спадабалася вышэйшаму камандаванню. У былой савецкай арміі без загаду старэйшага па званні нават дрэва восенню не аблятала, а тут нейкія бунтары-афіцэры вырашылі самі прысягнуць роднай краіне, калі іх ніхто пра гэта не прасіў. Было зразумела, што на гэтым вайсковая кар’ера Статкевіча скончыцца. Так і скончылася ў 1993 годзе, яшчэ да Лукашэнкі. Аднак Мікалай Статкевіч застаўся салдатам. Салдатам свабоднай Беларусі.

І ўсё, што рабіў Статкевіч потым, — ствараў партыю, выводзіў людзей на вуліцы, забяспечваў ахову страйкоўцам, вылучаўся ў прэзідэнты, ішоў наперадзе любой калоны, зноў ішоў у турму, — ён рабіў, як сапраўдны ваенны, па загаду камандзіра. Яго камандзір — свабода. Яго акоп — паўсюль, дзе ёсць пагроза незалежнасці яго краіны. Яго армія — тыя, хто гатовы стаць побач. Яго каханне — Марына. Яго жыццё — Беларусь.

Я спадзяюся, мы ўсе разам калісьці адзначым дзень нараджэння Мікалая Статкевіча ў свабоднай Беларусі. І няхай гэта будзе не наступны юбілей, а значна раней. Будзьце здаровы, салдат!

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]