«Ішоў па 20 рублёў, а трапіў на восем тысяч»

Гісторыя адной падпрацоўкі.

Ілля ўспамінае падрабязнасці таго злашчаснага дня, пасля якога ён застаўся вінны буйную суму: «Спачатку я адмовіўся везці фарбу, жонка таксама адгаворвала. Але я падумаў: трэба дапамагчы чалавеку, ды і 20 рублёў лішнімі не будуць». Хлопец кажа, што да таго моманту ён ужо знайшоў іншую працу, але ўсё ж такі пагадзіўся на паездку. У той дзень груз апынуўся на дарозе, а далей пачалася гісторыя з дакументамі, судамі і доўгам амаль у 8 тыс. рублёў, піша «Онлайнер».

«Піраміда з фарбы так і паехала»

Гэтая гісторыя здарылася яшчэ ўлетку 2024 года, але разборы зацягнуліся надоўга. Пачалося ўсё з таго, што Ілля адслужыў у войску, вярнуўся ў свой горад і пачаў шукаць працу. У маі ён пачаў супрацоўнічаць з адным з ІП (Ілля называе гэта працай без афіцыйнага афармлення, прадпрымальнік жа падаў у суд іншую версію — пра яе раскажам ніжэй).

Хлопец кажа, што займаўся для ІП грузаперавозкамі, зборкай мэблі і разгрузкай, але да канца жніўня ўжо знайшоў іншую працу са стабільным даходам і афіцыйным афармленнем і збіраўся сыходзіць. Ён разумеў, што працуе неафіцыйна, але ў той момант не надаў гэтаму вялікай увагі — як высветлілася, дарэмна.

Пазней для суда важным стаў пытанне аб тым, калі менавіта Ілля пачаў працаваць у ІП афіцыйна. Сам хлопец настойваў: калі 21 жніўня ў яго ўжо было накіраванне на медкамісію для новага наймальніка (копію дакумента ён прадставіў рэдакцыі), а 3 верасня ён сапраўды выйшаў туды на працу (гэта было ўказана і ў матэрыялах суда), то ўладкоўвацца да ІП на пастаянную працу 28 жніўня для яго не мела ніякага сэнсу. Паводле яго версіі, заяву аб прыёме на працу, датаваную 28 жніўня, ён падпісаў ужо пасля гісторыі з фарбай, пры гэтым нават медагляд перад працай вадзіцелем у ІП ён не праходзіў.

Але вернемся ў той дзень, калі адбылося НС. 29 жніўня Ілля праходзіў медагляд у паліклініцы, яму патэлефанаваў ІП і папрасіў адвезці фарбу на вытворчасць у Бабруйску.

— Я спачатку адмовіўся везці фарбу, жонка таксама адгаворвала. Але я падумаў: трэба дапамагчы чалавеку, ды і 20 рублёў лішнімі не будуць. Я пагрузіўся і паехаў.

Ілля ўспамінае, што ў дарозе затармажыў, фарба ссунулася наперад, а частка грузу ўпала.

— Быў паддон з гарой фарбы, дзясяткі вёдраў. Машына затармазіла — і вось гэтая піраміда з фарбы так і паехала.

Хлопец вырашыў не спыняцца проста на праезнай частцы, таму што гэта была адна з самых загружаных вуліц, а лакафарбавы матэрыял мог загарэцца. Пазней стане вядома: пасля тармажэння былі пашкоджаны чатыры ёмістасці, з-за гэтага фарба заліла каля 2 кіламетраў дарогі.

На вытворчасці разгрузілі фарбу, і там з Іллём гутарылі супрацоўнікі ДАІ: сказалі, што фарбу трэба прыбраць з дарогі, і праверылі, што машына зарэгістравана на ІП, а сам хлопец спрабаваў ліквідаваць наступствы гэтага НС.

Толькі пасля інцыдэнту, паводле слоў Іллі, прадпрымальнік прапанаваў аформіць дакументы.

— Ён кажа: «Паехалі, трэба пару дакументаў падпісаць». Я тады ўвогуле быў у шоку. Не памятаю дакладна, было гэта ў дзень аварыі ці на наступны, але я пад дыктоўку пісаў заяву аб прыёме на працу.

У заяве аб прыёме на працу ён указаў дату 28 жніўня, хаця інцыдэнт з фарбай адбыўся 29-га чысла.

— У мяне рукі дрыжалі, я ўвогуле не ведаў, што рабіць. Малады хлопец, першы раз у жыцці трапіў у такую сітуацыю. Проста быў у шоку.

Пазней у судзе высветлілася, што подпіс Іллі стаяў і ў дагаворы аб поўнай матэрыяльнай адказнасці — экспертыза пацвердзіла яе сапраўднасць, хоць хлопец не мог успомніць, як ён пакідаў яе там.

Згодна з дакументамі, 2 верасня Ілля звольніўся, афіцыйна адпрацаваўшы ўсяго некалькі дзён. Але гісторыя на гэтым не скончылася.

Хто павінен плаціць за фарбу: Ілля ці ІП?

Як высветлілася пазней, дарожныя службы Бабруйска аднавілі асфальт і выставілі рахунак ІП, а пазней ён кампенсаваў ім 6264 рублі. Акрамя таго, прадпрымальніку прыйшла прэтэнзія ад кампаніі-дылера, фарбу якой ён павінен быў перавезці і частка якой апынулася на дарозе, — у выніку іпэшнік заплаціў яшчэ 1649 рублёў. У выніку прадпрымальнік прасіў суд, каб Ілля кампенсаваў амаль 7,5 тыс. рублёў. А ў гэты час Ілля сустрэчным іскам спрабаваў прызнаць дагавор аб поўнай матэрыяльнай адказнасці несапраўдным.

Суд указаў, што ІП не заключаў з Іллём працоўны дагавор, пры гэтым версію самога хлопца аб тым, што ён фактычна не працаваў у прадпрымальніка, не прыняў. Ілля таксама спрабаваў даказаць, што не павінен адказваць за шкоду з-за неналежнага афармлення, і сцвярджаў, што дакументы аб яго прыёме з’явіліся толькі пасля 29 жніўня. Але пераканаць суд у гэтым не атрымалася, ён палічыў, што шкода прычыненая работнікам і той павінен яе кампенсаваць.

У выніку суд вызначыў суму выплаты за шкоду — 6 тыс., яшчэ амаль 3,3 тыс. трэба было заплаціць за выдаткі на адваката.

Ілля з гэтым рашэннем не пагадзіўся. Высветлілася, што і раённая пракуратура падала апеляцыйны пратэст. Суд палічыў даказаным, што Ілля быў работнікам ІП, таму на іх адносіны распаўсюджваюцца нормы працоўнага заканадаўства, а пракуратура з гэтым не пагадзілася.

Паводле матэрыялаў справы, пісьмовага працоўнага дагавора паміж імі не было, а прадстаўнік ІП у судзе заяўляў, што той працаваў адзін. Акрамя таго, у арганізацыі не знайшлі лакальных нарматыўных актаў, часопісаў прыходу і сыходу або дакументаў аб налічэнні зарплаты, якія пацвярджалі б існаванне найманых работнікаў.

Пракуратура ўказала, што Ілля яшчэ ў судзе казаў: заяву аб прыёме на працу ён напісаў ужо на наступны дзень пасля здарэння. Суд, на думку пракуратуры, гэты довад не разгледзеў і ацэнкі яму не даў. У выніку, калі працоўных адносін паміж бакамі не было, ужываць да Іллі нормы Працоўнага кодэкса аб матэрыяльнай адказнасці работніка нельга.

«Я павінен велізарную суму, а ІП — 2 базавыя»

Пракуратура прасіла адмяніць рашэнне ў частцы спагнання шкоды, але судовая калегія з гэтым не пагадзілася. Яна прыйшла да высновы, што Ілля фактычна пачаў працаваць вадзіцелем яшчэ да таго, як яго належным чынам аформілі. Само па сабе тое, што дакументы аб прыёме на працу аформілі пазней або неналежным чынам, не азначае, што працоўных адносін не было.

У вызначэнні суда асобна адзначана: «Фактычны допуск упаўнаважанай службовай асобай наймальніка работніка да працы з’яўляецца пачаткам дзеяння працоўнага дагавора незалежна ад таго, ці быў прыём на працу належным чынам аформлены».

Таму довады Іллі і пракуратуры не сталі для суда падставай адмяняць рашэнне. Апеляцыя змяніла толькі частку, звязаную з судовымі выдаткамі: суму, якую павінен быў выплаціць Ілля, пералічылі і знізілі да 2244,2 рубля, яшчэ 300 рублёў спагналі ў якасці выдаткаў па дзяржпошліне.

Ілля паспрабаваў абскардзіць рашэнне далей, але справу не перадалi на разгляд у касацыйную інстанцыю. Адсутнасць працоўнага дагавора, парушэнні пры прыёме на працу, адсутнасць стажыроўкі — усё гэта не палічылі безумоўнай прычынай, каб вызваліць хлопца ад матэрыяльнай адказнасці. Таксама Ілля не змог даказаць, што ён не быў работнікам ІП.

Ён звяртаўся ў абласную пракуратуру, але там не знайшлі абгрунтаванняў, каб аспрэчыць рашэнні судоў.

Пры гэтым суды адзначылі парушэнні і з боку ІП — у прыватнасці, пры афармленні Іллі на працу. Паводле слоў хлопца, ён звяртаўся са скаргамі ў дзяржаўныя органы і даведаўся, што прадпрымальніка аштрафавалі. Праўда, сума штрафу, па яго словах, была невялікая.

— Аказваецца, я павінен велізарную суму, а ІП далі ўсяго 2 базавыя велічыні.

Цяпер гэтая гісторыя для Іллі фактычна скончана: выканаўчы ліст прыйшоў на працу, і грошы пачалі ўтрымліваць з зарплаты. Выплаты працягваліся каля пяці месяцаў, цяпер засталося прыкладна 1 тыс. рублёў. Тым не менш Ілля яшчэ раз сабраў усе довады і адправіў наглядавую скаргу ў Вярхоўны суд.

— Да гэтай гісторыі з фарбай я месяц працаваў без выходных, ездзіў туды, куды накіроўваў мяне ІП, працаваў грузчыкам, мэблю збіраў. Працаваў за капейкі, у выніку яшчэ і спіну сабе загубіў.

Цяпер Ілля кажа, што сёння паступіў бы інакш і не стаў бы падпісваць дакументы аб працаўладкаванні. Але ў той момант ён проста не разумеў, што адбываецца.

— Тады мяне ўсяго трасло, велізарны стрэс: разлітая фарба, трэба гэтую лужыну прыбіраць. І ён спачатку кажа «Усё нармальна, усё добра», спрабуе падбадзёрыць. А потым — «Паехалі, трэба пару дакументаў падпісаць».

Цяпер бы абавязкова раіўся з блізкімі і не падпісваў ніякіх папер.

Я быў малады, дурны, зялёны. Шукаў працу, дзе нармальна плацяць, хацеў, каб усё было больш-менш, каб устаць на ногі. Проста не разумеў, што такая сітуацыя можа здарыцца.

Калі работнік абавязаны кампенсаваць шкоду

Як тлумачыць юрыстка Таццяна Рэвінская, далёка не заўсёды пашкоджанне маёмасці наймальніка аўтаматычна азначае, што работнік абавязаны кампенсаваць прычыненую шкоду.

Згодна з часткай 1 артыкула 400 ПК, работніка можна прыцягнуць да матэрыяльнай адказнасці толькі пры адначасовай наяўнасці чатырох умоў:

Рэальная шкода. Маёмасць наймальніка павінна быць пашкоджаная або страчаная менавіта ў працэсе выканання работнікам яго працоўных абавязкаў.

Правапарушальныя паводзіны. Дзеянні або бяздзеянне работніка павінны парушаць устаноўленыя правілы (заканадаўства, правілы ўнутранага працоўнага распарадку, службовыя інструкцыі або працоўны дагавор).

Віна работніка. Павінна быць даказана, што шкода прычыненая наўмысна альбо па неасцярожнасці і нядбаннасці работніка.

Прычынная сувязь. Наймальніку трэба пацвердзіць, што маёмасць пацярпела менавіта з-за канкрэтных правапарушальных паводзін дадзенага работніка, а не па старонніх прычынах.

Хто абавязаны даказваць віну?

Па агульным правіле (частка 4 артыкула 400 ПК), абавязак даказваць віну канкрэтнага работніка ўскладзены на наймальніка. Наймальнік павінен правесці праверку і сабраць адпаведныя доказы самастойна.

— Аднак з гэтага правіла ёсць выключэнні. Цягар даказвання перакладаецца на самога работніка, калі з ім заключаны дагавор аб поўнай матэрыяльнай адказнасці (індывідуальнай або калектыўнай); таксама работнік нясе поўную матэрыяльную адказнасць па іншых падставах, прадугледжаных артыкулам 404 ПК (напрыклад, атрымаў каштоўнасці па разавай даверанасці; шкода прычыненая недахопам, наўмысным знішчэннем або наўмыснай псутай прадукцыі (тавара, грузу), выдадзенай работніку), — тлумачыць Таццяна Рэвінская.

У адпаведнасці з часткай 1 артыкула 401 ПК, работнік, які прызнае сваю віну, мае права кампенсаваць шкоду поўнасцю або часткова ў добраахвотным парадку. Гэта дазваляе пазбегнуць судовых выдаткаў.

Калі дамовіцца не ўдалося, наймальнік можа спагнаць шкоду прымусова: ўтрымаць яе суму з зарплаты работніка. Аднак закон усталёўвае абмежаванні:

Ліміт сумы: кіраўнік мае права сваім рашэннем абавязаць работніка выплаціць шкоду, толькі калі яе памер не перавышае 3 сярэднемесячных зарабкаў гэтага работніка (частка 1 артыкула 408 ПК).

Ліміт пры выплатах: пры кожнай выдачы грошай на рукі памер ўтрымання (а калі ёсць і іншыя ўтрыманні, напрыклад аліменты або выканаўчыя лісты, то іх агульная сума) не можа перавышаць 50% ад належнай да выплаты зарплаты (пункт 3 часткі 2 артыкула 107, частка 2 артыкула 108 ПК). Калі сума доўгу вялікая, наймальнік павінен ўтрымліваць яе часткамі на працягу некалькіх месяцаў.

Законам устаноўлены строгі алгарытм і тэрміны для наймальніка (часткі 2 і 3 артыкула 408 ПК):

Запатрабаваць тлумачэнне: да выдачы загаду аб ўтрыманні ў работніка ў абавязковым парадку бяруць пісьмовае тлумачэнне.

Распараджэнне (загад) павінна быць зроблена не пазней чым праз 2 тыдні з дня выяўлення шкоды. Прапуск гэтага тэрміну пазбаўляе наймальніка права на бесспрэчнае ўтрыманне.

Перадаць загад у бухгалтэрыю можна не раней чым праз 10 дзён пасля таго, як работнік азнаёміўся з ім пад роспіс.

Спагнанне шкоды пераносіцца выключна ў судовы парадак у двух выпадках: наймальнік прапусціў двухтыднёвы тэрмін для выдачы загаду аб ўтрыманні або сума прычыненай шкоды перавышае 3 сярэднемесячныя зарабкі работніка.

Калі работнік катэгарычна не згодны з самім фактам ўтрымання або яго памерам, ён мае права аспрэчыць распараджэнне наймальніка ў парадку, прадугледжаным заканадаўствам (частка 4 артыкула 408 ПК).

Калі наймальнік праігнараваў правілы і спісаў грошы з парушэннем устаноўленага парадку (напрыклад, без тлумачальнай, без загаду або задняй датай), работніку варта звярнуцца ў орган па разглядзе працоўных спрэчак — камісію па працоўных спрэчках (КПС) або суд. Па скарзе работніка дадзены орган прымае рашэнне аб неадкладным вяртанні ўсёй незаконна ўтрыманай сумы.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]