Наталля Радзіна: Лукашэнка — пракладка для Трампа і Пуціна

Што стаіць за перамовамі ЗША і беларускага рэжыму.

Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна дала вялікае інтэрв'ю YouTube-каналу вядомага ўкраінскага журналіста Віталя Портнікава.

Сярод галоўных тэмаў размовы — новая палітыка ЗША ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі. Чаму ў Беларусь рэгулярна прыязджае спецпасланнік прэзідэнта ЗША Джон Коул, а Вашынгтон паступова здымае санкцыі з Мінска ў абмен на вызваленне палітвязняў?

Наталля Радзіна лічыць, што гэта вынік дамоўленасцяў паміж прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам і Пуцінам:

— У мяне такое адчуванне, што або падчас сустрэчы на Алясцы, або падчас іх шматлікіх тэлефонных перамоваў была дасягнутая дамоўленасць пра паступовае зняцце санкцый з Расіі. Аднак паколькі Пуцін не мог адмовіцца ад удзелу ў вайне супраць Украіны, ён прапанаваў варыянт паступовага зняцця абмежавальных мераў з Беларусі. У дадзеным выпадку Лукашэнку ёсць што прапанаваць ЗША, у прыватнасці — гэта можа быць вызваленне палітвязняў.

На вызваленне людзей у Беларусі Пуціну абсалютна напляваць. Гэта ж не яго палітвязні. Думаю, ён сказаў Лукашэнку, што пара ўжо вызваляць вязняў, якіх катавалі ў турмах на працягу пяці гадоў. Бо толькі такім чынам ЗША змогуць зняць з беларускага рэжыму санкцыі, а ў далейшым іх можа здымаць і Еўразвяз.

Тым больш, што цяпер для Лукашэнкі вызваленне вязняў сумлення практычна нічым не пагражае. Мы бачым, як гэта адбываецца: многіх пры вызваленні дэпартуюць з Беларусі, і ЗША з гэтым згаджаюцца, хоць гэта абсалютна незаконная практыка. Тыя ж, хто застаюцца ў краіне, знаходзяцца пад татальным кантролем.

У выніку атрымліваецца, што Лукашэнка нічым не рызыкуе, санкцыі здымаюцца, і гэта надзвычай выгадна для Расіі. Зняцце санкцый з «Белавія» прывяло да таго, што запасныя часткі для «Боінгаў» у вялікай колькасці праз Беларусь ідуць у Расію. Гэта відаць па статыстыцы, бо столькі запасных частак не трэба беларускім парку самалётаў, дзе вельмі абмежаваная колькасць гэтых амерыканскіх самалётаў. Як мы бачым, Расіі ўжо выгаднае зняцце абмежавальных мераў з Беларусі.

Таксама ЗША аказваюць ціск на Еўразвяз, каб былі знятыя санкцыі з беларускага калію. Калі Літва паддасца і адкрые порт у Клайпедзе для калійных і азотных угнаенняў з Беларусі, гэта пацягне аўтаматычнае зняцце іншых санкцый ЕС з беларускага рэжыму.

Віталь Портнікаў выказаў здагадку, што зняцце санкцый з беларускага калію можа быць таксама звязана з вайной ЗША супраць Ірана і блакіроўкай Армузскага праліва, дзе затрымаліся караблі з угнаеннямі, што можа прывесці да сур'ёзных наступстваў для сусветнай сельскай гаспадаркі. Наталля Радзіна лічыць, што ў Вашынгтона іншыя матывы:

— Цяпер ідзе гаворка пра закупкі ЗША беларускіх калійных угнаенняў на фоне складаных адносінаў з Канадай, бо асноўныя пастаўшчыкі калійных угнаенняў у свеце — Канада, Беларусь і Расія. І ў ЗША, вядома, большая частка ўгнаенняў — з Канады. Называюцца лічбы 85–90%. Зараз, напярэдадні пасяўной, сітуацыя на гэтым рынку ў Амерыцы даволі напружаная. Думаю, што ЗША, вядома, выгадна атрымаць гэтыя ўгнаенні з Беларусі. Тым больш, што відавочна была дамоўленасць пра пастаўкі па зніжаных цэнах. Іншая справа, што зараз яны могуць ісці толькі праз расійскія парты ў Балтыйскім моры. Аднак тая ж Усць-Луга выйшла з ладу пасля атак украінскіх дронаў, порт гарыць ужо тыдзень. Яшчэ ёсць парты ў Санкт-Пецярбургу і Прыморску, але не факт, што заўтра туды не паляцяць украінскія дроны.

Таму застаецца або Клайпеда, або, дарэчы, Украіна. І тут у мяне ёсць пытанні, бо прайшла навіна, што былі знятыя амерыканскія санкцыі з украінскай «дачкі» «Беларуськалія». Ці не ціснуць цяпер амерыканцы на ўкраінскія ўлады, каб яны прапускалі беларускія калійныя ўгнаенні ў Адэсу? Бо гэта другі кароткі, больш танны шлях марскога транспартавання гэтых угнаенняў.

Віталь Портнікаў лічыць, што калі б Кіеў пайшоў на такі крок на просьбу ЗША, гэта была б непаслядоўная палітыка, бо сёння Украіна блакуе пастаўкі расійскай нафты ў Венгрыю і Славакію, нягледзячы на тое, што гэтымі краінамі кіруюць сябры Трампа — Віктар Орбан і Роберт Фіцо. Наталля Радзіна таксама звяртае ўвагу на ваенную небяспеку падобных перавозак:

— Чаму Літва прынцыповая ў гэтым пытанні і не паддаецца амерыканскаму ціску? Яны цвёрда кажуць, што не будуць здымаць санкцыі, не будуць адкрываць порт у Клайпедзе. Бо разам з гэтымі калійнымі ўгнаеннямі ў Літву па чыгунцы можа ісці зброя, могуць ехаць дыверсанты, можа быць што заўгодна. Тым больш у Літве добра разумеюць, што калі будзе створаны такі прэцэдэнт, значыць санкцыі будуць знятыя ўсім Еўразвязам. І гэта вельмі сур'ёзная пагроза ў сённяшніх умовах, калі мы бачым, што ўсё часцей гучаць асцярогі, што з тэрыторыі Беларусі магчымы напад расійскай арміі на краіны Балтыі.

Віталь Портнікаў задаў пытанне пра мэты адміністрацыі Трампа ў кантактах з рэжымам Лукашэнкі. Ці могуць ЗША праз пастаўкі калійных угнаенняў паспрабаваць адарваць беларускага дыктатара ад Пуціна, аслабіўшы эканамічны ўплыў Масквы? Наталля Радзіна задала сустрэчнае пытанне: як Трамп ставіцца да Пуціна:

— З вялікай павагай, лічыць яго адным з партнёраў па перадзеле свету. Пуцін — у тройцы лідараў, якіх Трамп успрымае як моцных. Ён, Пуцін і Сі Цзіньпін, — адказаў Портнікаў.

— А навошта тады Трампу адрываць Лукашэнку ад такога любімага і паважанага Пуціна? — спытала Наталля Радзіна.

— А навошта тады Трампу адрываць Пуціна ад такога паважанага Сі Цзіньпіна? У Трампа стаўленне да людзей цалкам спажывецкае. Ён можа лічыць іх вялікімі лідарамі і адначасова канкурыраваць з імі. Гэта ж абсалютна нармальна для забудоўшчыка. Ты маеш добрыя адносіны з калегамі, але калі ёсць магчымасць забраць у іх выгадны кантракт, ты з вялікім задавальненнем забярыш яго, нават калі будзеш ведаць, што гэты забудоўшчык у выніку збанкрутуе, яму не будзе чым заўтра карміць сям'ю. Гэта цалкам нармальны падыход да справы, — лічыць Віталь Портнікаў.

Наталля Радзіна лічыць, што ў стаўленні Трампа да расійскага дыктатара і кіраўніка Кітая ёсць істотная розніца:

— Сі Цзіньпін для яго — сур'ёзны канкурэнт, Пуцін для Трампа — не.

Кітай — сапраўды моцны гулец, які можа стаць сусветным гегемонам замест ЗША. Таму адрываць ад яго саюзнікаў — гэта асноўная задача, якую ставіць перад сабой прэзідэнт ЗША. А Пуцін яму сябар, Пуцін яму не вораг.

Таму я не веру ў размовы, што ЗША хочуць чарговы раз нібыта адарваць Лукашэнку ад Пуціна. Асабліва пры Трампе. Іншыя амерыканскія прэзідэнты таксама рабілі абсалютную дурноту, спрабуючы адцягнуць беларускага дыктатара ад Пуціна. Скончылася гэта нічым, толькі новымі рэпрэсіямі супраць апазіцыі і паўнамаштабным наступам з тэрыторыі Беларусі на Украіну ў 2022 годзе. Бо менавіта пад гэтую палітыку адцягвання Лукашэнкі ад Расіі здымалі санкцыі з беларускага рэжыму, яму ўсё даравалі.

Віталь Портнікаў спытаў пра стаўленне беларускай апазіцыі да кантактаў ЗША і рэжыму Лукашэнкі. Наталля Радзіна падкрэсліла, што самае галоўнае — ратаванне чалавечых жыццяў:

— Сітуацыя дваістая, але мы вітаем, што людзей вызваляюць. Калі б не нейкія выгоды ад супрацоўніцтва ЗША з Пуціным, з Лукашэнкам, палітвязні б і не выйшлі на волю.

Мы бачым, што ціск, які аказваўся на рэжым Лукашэнкі з 2020 года, быў або недастатковы, або пакуль не аказаў патрэбнага ўплыву, бо санкцыі пачынаюць працаваць не з першага дня іх увядзення. У той жа час умовы ўтрымання ў беларускіх турмах — жудасныя. За гэтыя гады нямала людзей загінула. Так, мы ўсе цудоўна разумеем, што гэта пакуль працягвае ўладу Лукашэнкі. Так, гэта пакуль ніяк не змяняе сутнасць рэжыму ў Беларусі. Наўрад ці можна чакаць нейкага змякчэння палітычнай сітуацыі ў Беларусі. Але самае галоўнае, што людзі жывыя. Шмат каго з іх дэпартавалі з Беларусі, частка застаецца ў турмах, і трэба дамагацца іх далейшага вызвалення.

Магчымасці апазіцыі абмежаваныя. У ЗША ёсць свае ўяўленні пра тое, якой павінна быць палітыка адносна Беларусі, у Еўразвяза — свае. Але ЕС выразна разумее, што пакуль у Беларусі кіруе прарасійская дыктатура, з Лукашэнкі нельга здымаць санкцыі. Асабліва ў умовах вайны супраць Украіны. Пакуль працягваецца гэтая вайна, пагрозы з тэрыторыі Беларусі будуць захоўвацца. Як у выглядзе ядзерных ракет, якія павінны завезці ў краіну, але пакуль, як кажуць, іх яшчэ няма, так і ў выглядзе ракетных установак «Арэшнік», ударамі з якіх па Украіне і ЕС пагражае Лукашэнка. У гэтых умовах Еўропа не можа пайсці на зняцце санкцый з беларускага рэжыму.

Віталь Портнікаў задаў пытанне пра самастойнасць рэжыму Лукашэнкі. Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org лічыць, што дыктатар даўно ператварыўся ў расійскую марыянетку:

— Лукашэнка, вядома, цалкам завязаны ў адносінах з Расіяй. І тут, калі мы гаворым пра ўплыў Трампа на Лукашэнку, Пуціна ён баіцца больш. Беларускі дыктатар цудоўна разумее, што без Пуціна ён не ўтрымаецца ва ўладзе.

Вядома, структуры ўлады інфільтраваныя расійскай агентурай, яе вельмі многа. Але калі казаць у цэлым пра наменклатуру, я спадзяюся, што яна ўсё ж пакуль застаецца беларускай. Вядома, у савецкім разуменні «беларускай», але тым не менш. Беларускія чыноўнікі цудоўна разумеюць, што ў выпадку, калі Беларусь далучаць да Расіі, яны страцяць свае хлебныя месцы, будуць абсалютна не патрэбныя, і на іх месца проста прыйдуць расійскія чыноўнікі.

Адказваючы на пытанне пра палітыку Кіева адносна рэжыму Лукашэнкі, Наталля Радзіна гаварыла пра ўпушчаныя магчымасці, у прыватнасці — стварэнне моцнага беларускага добраахвотніцкага падраздзялення на базе Полка Кастуся Каліноўскага, а таксама пра жорсткі адказ на агрэсію з тэрыторыі Беларусі.

Віталь Портнікаў прапанаваў цікавую інтэрпрэтацыю размовы Лукашэнкі і Зяленскага ў першыя дні вайны, пра якую распавядаў сам прэзідэнт Украіны:

— Я думаю, што калі Лукашэнка размаўляў з Зяленскім і казаў: «удары па Мазырскім нафтаперапрацоўчым заводзе», гэта была не парада правакатара, а парада ўмоўнага сябра. Бо цяпер жа Іран робіць менавіта гэта. Як ён спрабуе прымусіць Злучаныя Штаты адмовіцца ад экспансіі? Ён б'е па саюзніках Злучаных Штатаў, па нафтаперапрацоўчых заводах, менавіта па тых магутнасцях, якія сапраўды важныя для амерыканцаў. Калі б Украіна з першага дня вайны зразумела, што трэба біць па нафтаперапрацоўчых заводах, у тым ліку і Беларусі, то, магчыма, вайна развівалася б зусім іншым шляхам. І Лукашэнка, магчыма, спрабаваў гэта патлумачыць Зяленскаму.

Наталля Радзіна лічыць, што ЗСУ маглі змяніць ход вайны, калі б жорстка адказалі на напад РФ з тэрыторыі Беларусі:

— Можна было біць і па НПЗ, як прапаноўваў Лукашэнка Зяленскаму. Можна было біць і па расійскіх ваенных базах, якія знаходзяцца на тэрыторыі Беларусі. Гэта радыёлакацыйная станцыя ў Баранавічах і вузел сувязі Ваенна-марскіх сіл Расіі ў Вілейцы. Зараз прэзідэнт Украіны кажа пра рэтранслятары для дронаў, якія размяшчаюцца на тэрыторыі Беларусі. Дык ёсць цэлая расійская радыёлакацыйная станцыя, якая наводзіць ракеты, што сёння ляцяць ва Украіну. Калі б па гэтых аб'ектах быў нанесены ўдар, давялося б Расіі зварочваць і, як мінімум, выводзіць свае войскі з тэрыторыі Беларусі.

Віталь Портнікаў узгадаў пра падпісанне так званых інтэграцыйных дакументаў паміж Барысам Ельцыным і Лукашэнкам, з якіх пачалося ўзмоцненае ўцягванне Беларусі ў арбіту Крамля:

— Памятаю, што тады напісаў артыкул у расійскай «Независимой газете», які называўся «Советского Союза не будет». Яго перадрукавала вялікая колькасць беларускіх выданняў. Казалі, што ён вельмі раззлаваў Лукашэнку. І я лічыў яго, так бы мовіць, прароцтвам: што б Расія і лукашэнкаўская Беларусь ні рабілі, усё роўна не ўдасца ніякі Савецкі Саюз стварыць, нават калі расійскія ўлады кіруюцца нечымі ўнутрыпалітычнымі меркаваннямі, калі падпісваюць такія пагадненні з Лукашэнкам.

Наталля Радзіна згодная, што ідэя «СССР 2.0» правалілася, і адзначыла, што нават той так званай Саюзнай дзяржавы, якую пачыналі будаваць яшчэ Ельцын з Лукашэнкам, па сутнасці няма:

— Цяпер жа вайна, развязаная супраць Украіны, якая цягнецца ўжо ў агульнай складанасці 12 гадоў, цалкам хавае ўсе планы Пуціна аднавіць Савецкі Саюз. Так, ён можа працягваць вайну супраць Украіны, ён можа напасці на краіны Балтыі, але ў яго ўсё адно нічога не выходзіць.

Пакуль Пуцін пры ўладзе, вайна будзе працягвацца, я не веру ні ў якія мірныя перамовы, але таксама не веру, што будзе адноўлены Савецкі Саюз.

Думаю, што гэтая ідэя правалілася, бо яна не ўдалася яшчэ ў тыя часы, калі людзі памяталі і настальгіравалі па Савецкім Саюзе. Нават у Беларусі, дзе Лукашэнка пры захопе ўлады татальна ўзяў усё інфармацыйнае поле пад кантроль, ішла татальная прапаганда, але не ўдалося пабудаваць нават гэтую так званую Саюзную дзяржаву.

Ці можа Беларусь стаць суцяшальным прызам для Пуціна, калі будуць праваленыя мэты ягонай вайны супраць Украіны? Наталля Радзіна лічыць, што такая пагроза ёсць, аднак заклікае не скідаць з рахункаў беларускі народ:

— Пагроза ёсць, не спрачуся. Іншая справа, што гэта не стане годнай кампенсацыяй і ніякім чынам не супакоіць тую частку расіян, якая сёння ратуе за працяг вайны супраць Украіны, усіх гэтых ультрарадыкальных нацыяналістаў і ўсякую шваль.

Па-другое, мы бачым, што Пуціну ўсё ж у эканамічным плане выгадная адносная незалежнасць Беларусі. З чаго мы пачалі нашу размову: Пуціну выгадна зняцце санкцый з боку ЗША ў дачыненні да Беларусі, бо наша краіна заўсёды была для Расіі кантрабандным хабам, праз які ішлі тавары ў абыход санкцый. І, уласна, яны маюць намер гэта працягваць.

Плюс цяпер можам успомніць пра ядзерную зброю, якую расійскія ўлады пагражаюць размясціць у Беларусі. Тут таксама ёсць версія, што гэта размяшчэнне можа быць звязана з тым, што Пуціну выгадна ўжыць ядзерныя ракеты з тэрыторыі незалежнай Беларусі, каб за гэта адказвала наша краіна, а не Расія. Я вельмі спадзяюся, што гэтага не адбудзецца, бо гэта сапраўды жудасны сцэнар.

Акрамя таго, я ўсё ж упэўненая, што і беларуская наменклатура супраць, і беларусы не хочуць жыць у Расіі. Вядома, праводзіць нейкія сацыяпытанні ў Беларусі практычна немагчыма. Вельмі мала інфармацыі, якую нам, журналістам, удаецца атрымліваць з краіны. Але нават тут мы бачым, што ўнутры краіны ідзе ціхае супраціўленне магчымай расійскай акупацыі.

Так, беларусы не могуць выйсці на пратэст, не могуць проста зараз выказацца, што яны супраць вайны з Украінай, хоць выходзілі і пратэставалі, сядзелі ў турмах на 10–20 гадоў. Гэта ўсё было. Цяпер мы бачым цікавую тэндэнцыю ў тых жа сацыяльных сетках. У сацыяльнай сетцы Threads, якая стала вельмі папулярнай у Беларусі, ідуць гарачыя палемікі. З'яўляецца, напрыклад, якая-небудзь расіянка, якая з'ездзіла ў Мінск, хадзіла ў нейкі рэстаран, заказала дранікі, яны ёй не спадабаліся, яна напісала «фу». У адказ ідзе велізарная колькасць каментарыяў з боку беларусаў.

«Правільна, і не прыязджайце. У нас усюды так агідна кормяць расіян. Заставайцеся ў сябе дома і не прыязджайце сюды!» Ідуць антырасійскія побытавыя размовы, і гэта вельмі важна. Гэта паказвае настроі людзей.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]