Усё склалася супраць Лукашэнкі

Старыя схемы — пад пытаннем.

Беларуская знешнеэканамічная палітыка гадамі абапіралася на шэрыя маршруты, неўразумелыя хабы і геапалітычную нявызначанасць, што дазваляла схаваць рэальныя патокі гандлю. Цяпер тая ж нявызначанасць, сканцэнтраваная ў сувязі з новай вайной вакол Ірана і Персідскага заліва, абарочваецца супраць Мінска.

Рэжым аказваецца заціснутым паміж канфліктуючымі партнёрамі. Старыя схемы — пад пытаннем, а рэсурсаў і часу для хуткай перабудовы няма.

Эміраты: хаб для шэрых схем?

Аб'яднаныя Арабскія Эміраты (ААЭ) — галоўны партнёр Беларусі ў Персідскім заліве паводле маштабу дэклараванага Мінскам гандлю. Хоць статыстыка беларускіх уладаў становіцца ўсё больш закрытай, вядома, што па выніках 2024 года тавараабарот склаў 3,7 млрд долараў, прычым 3,66 млрд — беларускі экспарт.

Гэтыя лічбы абнародавалі беларускія дзяржСМІ, паведамляючы пра сустрэчу Аляксандра Лукашэнкі са спадчынным прынцам Абу-Дабі, старшынём Выканаўчага савета Абу-Дабі шэйхам Халедам бен Мухамедам бен Заідам аль-Нахаянам у чэрвені 2025 года ў Мінску.

Для ўнутранай аўдыторыі гэтыя паказчыкі падаюцца як наглядны поспех развароту на Усход: так, Еўропа закрытая, але нібыта знайшліся новыя велізарныя рынкі для беларускіх тавараў.

Аднак афіцыйны даклад Мінэканомікі ААЭ па несыр'ёвай знешняй гандлі з Беларуссю паказвае зусім іншы маштаб. Згодна з гэтымі данымі, агульны аб'ём ненафтавага тавараабароту паміж ААЭ і Беларуссю ў 2024 годзе склаў усяго 585,7 млн долараў. Разрыў з беларускімі 3,7 млрд — у шэсць разоў.

А дынаміка папярэдніх гадоў такая: у 2023 годзе ненафтавы тавараабарот паміж ААЭ і Беларуссю склаў 668,5 млн долараў, у 2022 годзе — 116,3 млн долараў, у 2021‑м — усяго 82,6 млн. То-бок аб'ём гандлёвых аперацый за апошнія гады вырас, але без якіх-небудзь мільярдных скачкоў.

Іншымі словамі, афіцыйныя мінскія лічбы ніяк не супадаюць з тым, што фіксуе партнёр. І гэта — маркер схем, завязаных на сыравінныя патокі.

Калі дапусціць, што беларускі бок «дамалёўвае» да 3,7 млрд долараў за кошт схем з нафтай і нафтапрадуктамі, дык логіка выглядае простай: ААЭ выступаюць як плацдарм для перазапісу паходжання, пераразмеркавання партый тавару, абыходу санкцый праз Афрыку, Азію і іншыя рынкі.

Гэта ўжо не класічны гандаль, а сетка шэрых маршрутаў, калі статыстыка ў Мінску і статыстыка ў Абу-Дабі першапачаткова «не абавязаныя» супадаць.

Такія разыходжанні — дрэнная навіна для Мінска ў цяперашніх умовах. ЗША і іх партнёры ўжо некалькі гадоў паслядоўна нарошчваюць ціск на схемы абыходу санкцый, уключаючы кантроль за марскімі перавозкамі, страхаваннем, плацяжамі і лагістычнымі хабамі.

Пры гэтым беларускаму кіраўніцтву нявыгадна адкрыта абвінавачваць Вашынгтон, пакуль ён выконвае ролю палітычнай процівагі Маскве і Пекіну.

Які б табар ні выбраў — страты непазбежныя

Комплекс канфліктаў, што разрастаецца, на Блізкім Усходзе, каталізатарам якіх стала амерыкана-ізраільская атака на Іран, спецыфічным чынам адбіваецца на беларускай эканоміцы і прапагандзе.

Іранскі рэжым для Мінска — зразумелая і амаль узорная мадэль: дзесяцігоддзі санкцый, жорсткі кантроль над грамадствам, высокі ўзровень рэпрэсій, пры гэтым захоўваецца здольнасць гандлявацца з вонкавым светам і падтрымліваць рэжым.

Але ў гэтай канструкцыі з'яўляецца і другі план — Злучаныя Штаты. Хай фармальна беларуская рыторыка застаецца антызаходняй, на практыцы рэжым імкнецца хаця б абмежавана палепшыць адносіны з Вашынгтонам, разлічваючы аслабіць санкцыі, а таксама выкарыстоўваць ЗША як процівагу Расіі.

У выніку звыклая агрэсія прапаганды ўсё больш набывае характар фантазмагорыі: дэманструючы варожасць да Захаду, яна стараецца не называць ЗША наўпрост; выказваючы спачуванне ў сувязі са смерцю лідэра Ірана, замоўчвае прычыны яго гібелі.

Пры гэтым важна, як на такую дваістасць паглядзяць у Крамлі. Дарэчы, у Мінску, падаецца, добра разумеюць, што і Масква адчувае да Вашынгтона падобны комплекс супярэчлівых пачуццяў.

Менавіта таму канфліктны вузел вакол Ірана, дзе сыходзяцца інтарэсы ЗША, краін Персідскага заліва, Ізраіля, Расіі, Кітая і іншых гульцоў, ператвараецца для Беларусі ў крыніцу фрустрацыі.

З аднаго боку, там сканцэнтраваныя ключавыя для рэжыму магчымасці абыходзіць санкцыі і выводзіць шэрыя патокі. З другога — выбар любога табару пагражае закрыццём альтэрнатыўных маршрутаў.

Нявызначанасць перастае быць рэсурсам

Для выжывання рэжыму беларуская эканоміка гадамі будавалася вакол «тэмак і схем», а не вакол стратэгіі развіцця. Рээкспарт, ценявыя лагістычныя маршруты, пракладкі, што сціраюць паходжанне тавараў, гульня на розніцы рэжымаў рэгулявання — усё гэта было нормай.

Мэта простая: выжыць сёння і цяпер, а будучыня не важная. Гэта логіка стала дэ‑факта доўгатэрміновай стратэгіяй, у межах якой жывуць і беларуская эканоміка, і беларускія эліты.

Гэта мадэль выдатна сябе адчувала ў свеце, дзе нявызначанасць можна было выкарыстоўваць як прыкрыццё. Любая турбулентнасць — вайна, канфлікт, змена рэжыму — часта адкрывала дадатковыя магчымасці.

Але сёння Беларусь сутыкнулася на знешнім контуры з такой турбулентнасцю, на якой не заробіш, як гэта бывала раней.

Пры гэтым сутыкнулася з ёй, калі ў рэжыму няма ні рэсурсаў, ні часу, каб хутка і эфектыўна выбудоўваць новыя маршруты і схемы. Няма нават разумення, куды рухацца — фактар нявызначанасці цяпер таксама грае супраць.

А еўрапейскі рынак бездарна страчаны

На гэтым фоне асабліва кантрастна выглядае страчаная магчымасць нармальна інтэгравацца з заходнім і, у прыватнасці, еўрапейскім, рынкам. Мяжа з ЕС забяспечвала доступ да прадказальных рынкаў, зразумелых правілаў, эфектыўнага транзіту, судовай абароны, інстытутаў і партнёраў, якія кіруюцца законамі і кантрактамі, а не сітуатыўнымі паняццямі.

Цяпер, пасля таго як стаўка была зроблена на турбулентнасць, высветлілася, што менавіта нявызначанасць, якая раней была Мінску на руку, можа працаваць супраць яго.

Пры гэтым заходнія рынкі, пасля страты якіх Беларусь, здавалася б, мінімізавала шкоду ад санкцый, цяпер выглядаюць удвая прывабнымі і жаданымі.

Спекуляваць на тым, што ў выніку новай хвалі турбулентнасці Захад зноў замерзне і збяднее, наўрад ці атрымаецца. Краіны ЕС ужо перажывалі падобныя крызісы і даволі эфектыўна да іх адаптаваліся.

А вось Беларусь з такімі наступствамі турбулентнасці сутыкаецца, бадай, упершыню. Гэта ўжо не той хаос, на якім можна зарабіць, а хаос, наступствы якога даводзіцца разгрэбваць, не маючы ні свабоды манеўру, ні дастатковага запасу трываласці. Вось і чухае патыліцу беларускі правячы клас.

Алесь Гудыя, «Позірк»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]