Расіян абчысцяць трыма спосабамі

Бюджэт-2027 намякае.

Фінансавыя планы ў Расіі на наступны год выглядаюць фантастычна і напэўна будуць змененыя. Пры тым зразумела, у якім кірунку. Але адносна канкрэтных працэдур у ўладаў ёсць выбар. У падданых яго не будзе.

Праект трохгадовага бюджэту, нарэшце, даступны. І ў ім не толькі выдумкі.

Умераныя пагаршэнні

Адкінем, вядома, планы, распісаныя на 2028 і 2029 гады. Накіды на два і на тры гады наперад пішуцца па інерцыі. Іх ніколі не выконваюць.

Затое да прагнозу дзяржаўных даходаў на 2027‑й (43,3 трлн рублёў) можна паставіцца амаль з даверам. Казённыя фінансісты любяць і ўмеюць лічыць даходы і звычайна не вельмі памыляюцца. Скажам, сёлета яны абяцаюць сабраць 41,2 трлн рублёў. Гэта ўсяго на 0,9 трлн больш, чым было запісана ў першапачатковы праект бюджэту на 2026‑й. Цалкам прымальная дакладнасць.

Значыць, да запланаваных даходаў у 2027‑м (43,3 трлн рублёў) ставімся больш-менш сур’ёзна. У намінале гэта на 5,1% больш, чым чакаюць сёлета. Параўнанне з чаканай інфляцыяй (пра якую пазней) сведчыць, што рэальнага росту паступленняў не чакаюць.

Бо выручка ад нафты і газу, імаверна, скароціцца, а шматлікія павышэнні другарадных пабораў дадуць менш за адзін трыльён. Паўышаць нейкі з галоўных падаткаў, як у мінулым і пазамінулым гадах, гэтым разам не адважыліся. А з начальніцкіх навінацый, з якімі давядзецца мець справу падданым без празмерных зберажэнняў, важныя дзве.

Па‑першае, паскораны рост камунальных тарыфаў.

Па‑другое, мэтанакіраванае аслабленне рубля, якое дасць казне дадатковыя 0,8 трлн рублёў увознага ПДВ. Дарэчы, столькі ж, колькі і ўсе названыя падатковыя павышэнні.

Але будзем аб’ектыўныя: рэзкага пагаршэння жыцця даходная праграма рэжыму ў 2027‑м не абяцае. Абяцае ўмеранае.

Таямніца іх заяўкі

Цяпер паглядзім на выдаткі. Там відавочная фантастыка. У плане на 2027‑й закладзена ўсяго 48,7 трлн рублёў — столькі ж, колькі чакаюць у гэтым (48,5 трлн). Гэта значыць, з улікам інфляцыі выдаткі нібыта змяншаюцца.

Сэнс заяўкі якраз зразумелы. Гэта чалабітная дзяржаўных фінансістаў і грамадзянскіх менеджараў. Такім чынам яны дакладваюць вождзю, што іх палохаюць ягоныя выдаткавыя імправізацыі. І што нават пры гэтых, відавочна заніжаных, выдатках яны зведуць федэральны бюджэт з такім дэфіцытам (5,4 трлн рублёў), які яшчэ нядаўна лічыўся непад’ёмным.

Цяпер складзю ўласны бюджэтны прагноз. Работа будзе няхітрай.

На бягучы год паводле першапачатковага плана выдаткі павінны былі складаць 44,1 трлн, а паводле сённяшніх падлікаў яны будуць вышэйшыя за гэты план на 4,4 трлн рублёў. Прычына ў тым, што асноўны пакет вайсковых выдаткаў (расходы на «нацыянальную абарону») у 2026‑м быў чамусьці запланаваны нават крыху ніжэй, чым у 2025‑м (12,9 трлн супраць 13,5 трлн рублёў папярэдняга года).

Пуцін для чагосьці гэта санкцыянаваў, але потым, вядома, выправіў і імправізавана дадаў у агульны спіс казённых выдаткаў яшчэ 4–5 трлн — на вайну. У выніку атрымалася 17 трлн рублёў або крыху больш.

Цяпер глядзім у выдатковы план на 2027‑й і бачым там 17,1 трлн рублёў на «нацыянальную абарону». Вядома, гэта не канчатковая лічба. Яна проста паўтарае тую, што атрымалася ў 2026‑м. А калі настане 2027‑й, вождзь дадасць прынамсі яшчэ чатыры трыльёны. І будзе, скажам, 21 трлн рублёў. Пагадзіцеся, праўдападобна.

У гэтым выпадку, калі не ўладкоўваць секвестр, федэральныя траты ў 2027‑м падымюцца прыкладна да 53 трлн рублёў, федэральны дэфіцыт наблізіцца да 10 трлн, а дэфіцыт усёй бюджэтнай сістэмы можа пераскочыць і за 11 трлн рублёў. У 2025‑м ён склаў 8,3 трлн і быў прызнаны недапушчальным, а ў 2026‑м прагназуецца на ўзроўні 8,6 трлн рублёў і, не сумнявайцеся, зноў будзе прызнаны недапушчальным.

Складанае таксама бывае простым

З вышэйсказанага не вынікае, што ў 2027‑м пуцінаміка разваліцца. Хутчэй за ўсё, не. Але яе капітанам давядзецца выбраць адзін з відавочных спосабаў перакладывання матэрыяльных праблем рэжыму на падданых. Ці запусціць у ход усе адразу.

Спосабаў тры: просты, складаны і перспектыўны.

Найпрасцей — змірыцца з ростам інфляцыі. Яна і так расце сама па сабе. За мінулы год налічылі 5,6%, а сёлета прагназуюць ужо амаль 7%. Паказчыкі заніжаны, але паскарэнне росту цэн не выклікае сумненняў.

З такімі бюджэтнымі дэфіцытамі інфляцыя разганяецца сама сабой. Ды і народ нервуецца і падштурхоўвае яе: за апошнія паўгода ў наяўны зварот пайшло без малага 3 трлн руб. Людзі сталі больш купляць і меней аддаваць на банкаўскі рахунак.

Калі зусім прыпрэ, можна яшчэ і стаўку панізіць. Параметры бюджэтнага плана нібыта менавіта гэта і рэкамендуюць.

Старшыня ЦБ Эльвіра Набіуліна яе паніжаць не спяшаецца і нават абяцае ў 2027‑м знізіць інфляцыю да так званай мэты, то бок да 4%. Але не будзем успрымаць яе словы ўсур’ёз. Абяцанне дасягнуць «мэты» ў наступным годзе — даўні рытуал цэнтрабанкаў.

Акрамя простага спосабу, ёсць і складаны: секвестр. Ён ужо і так запушчаны. У плане на 2027‑м амаль усе нацпраекты, федэральныя праграмы і іншыя невайсковыя выдаткі (напрыклад, адукацыйныя і медыцынскія) змяншаюцца ў намінале або хаця б у рэальным вымярэнні.

Але калі трэба зэканоміць сапраўды шмат і тэрмінова, давядзецца рэзаць так званыя абароненыя выдаткі. Гэта таксама магчыма, але сёлета на федэральным узроўні не атрымалася змяншэнне нават і неабароненых, хоць ужо і было абяцана. На рэгіянальным, праўда, сцісканне выдаткаў правернулі і абяцаюць працягваць. Дык што, калі прыпрэ і калі вождзь загадае, то і складанае адразу стане простым.

Начальнікі заўсёды нецярплівыя

І, нарэшце, трэці і даволі перспектыўны спосаб. Не будзем прадказваць канфіскацыю ўкладаў і адмову ад пазык. Гэта вульгарна і непрафесійна. Тут галоўнае — зразумець саму праблему і расшыфраваць пачуцці, якія авалодваюць кіраўнікамі Расіі.

Унутраны доўг (АФЗ) паводле плана павялічыцца за 2027‑й вельмі непамерна — з 40,2 трлн да 48,1 трлн рублёў. Абслугоўванне гэтага доўгу, мяркуецца, вырасце з 3,9 трлн сёлета да 4,6 трлн у 2027‑м. Гэтыя выдаткі будуць ужо на ўзроўні чаканай выручкі ад размяшчэння новых АФЗ — 5 трлн рублёў.

Што да грошай фізічных асоб на рахунках у прыдзяржаўных банках, то яны цяпер вагаюцца вакол 68,5 трлн рублёў, і за год на іх даводзіцца налічваць ацэначна 8 трлн працэнтаў. Банкі, паўтару, казённыя, і размяшчэнне публікай там грошай — таксама безумоўная дзяржаўная пазыка.

Калі скласці тое і другое і прыбраць перасячэнні, гэта значыць адняць сродкі фізасоб, якія банкі пераклалі ў АФЗ, то атрымаецца, што запазычанасць рэжыму перад фінансавымі арганізацыямі і ўласнымі падданымі ўжо дасягнула добрых 90 трлн рублёў. А абслугоўванне АФЗ і налічэнне працэнтаў па ўкладах складзе ў наступным годзе ўжо парадку 13 трлн.

А паступленне рэжыму новых грошай (таксама сумарна праз АФЗ і рахункі фізасоб) у 2027‑м, відаць, будзе ўдвая меншае — можа, 6–7 трлн рублёў. Ці яшчэ сціплей. Бо на свае банкаўскія рахункі фізасобы грошы класці амаль перасталі. Наадварот, прызвычаіліся здымаць, забыўшы, што ваенная пазыка такой опцыі не прадугледжвае.

Звычкі ўсіх рэжымаў Расійскай імперыі ў гэтым пункце вельмі ўстойлівыя: калі ўнутраная запазычанасць пачынае прыносіць ім больш выдаткаў, чым даходаў, іх цярпенне даволі хутка лопаецца. І яны штосьці вынаходзяць, каб выйсці з непрыемнага становішча.

Знойдзе выхад і пуцінскі рэжым. Пытанне толькі — які і калі.

***

Паколькі рэзерваў у расійскай гаспадаркі не засталося, то на шостым годзе вайны яе матэрыяльная цяжар будзе адразу канвертавацца ў пагаршэнне жыцця грамадзянскай часткі падданых. Бюджэтны план на 2027‑й моцна прымяншае будучае пагаршэнне, але падказвае спосабы, якімі яго будуць ажыццяўляць.

Сяргей Шэлін, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]