Венгерскі вузел

Што стаіць за рашэннямі Пэтэра Мадзяра.

Венгрыя фактычна адмовілася далучыцца да Карпацкай васьмёркі, а прэм’ер Пэтэр Мадзяр заблакаваў перспектыву рэалізацыі дамоўленасцяў паміж венгерскай кампаніяй MOL і украінскім Нафтогазам аб стварэнні на тэрыторыі Венгрыі магутнасцяў для захоўвання паліва для Украіны.

На першы погляд, гэта праява адзінага палітычнага курса. Але калі параўнаць падзеі па часе і зместу, карціна аказваецца больш складанай.

18 верасня Украіна ініцыявала Карпацкую інтэграцыйную ініцыятыву — C8. Ідзе гаворка пра рэгіянальны фармат супрацоўніцтва ў сферах бяспекі, энергетыкі, лагістыкі, гандлю і трансмежавага развіцця. Украінскі бок першапачаткова казаў пра восем краін: Украіну, Польшчу, Румынію, Славакію, Чэхію, Аўстрыю, Сербію і Венгрыю.

У той жа час выніковую дэкларацыю падпісалі прадстаўнікі толькі шасці дзяржаў — без Венгрыі і Чэхіі. Венгрыя была прадстаўленая на саміце на дыпламатычным узроўні, але да палітычнай дэкларацыі не далучылася. 21 верасня Мадзяр ужо наўпрост заявіў: Будапешт атрымаў запрашэнне, але не прыняў яго «па паважлівых прычынах». На наступны дзень ён патлумачыў, прынамсі, частку сваёй пазіцыі: Венгрыя лічыць непрымальным, калі яе абвяшчаюць удзельніцай міжнароднага фармату без папярэдняй згоды ўрада.

То-бок рашэнне адносна C8 было сфармавана яшчэ да скандалу вакол MOL.

Іншая гісторыя — энергетычная.

20 верасня «Нафтогаз» афіцыйна паведаміў пра падпісанне з MOL мемарандума аб магчымым стварэнні паблізу ўкраінска-венгерскай мяжы магутнасцяў для захоўвання нафтавых прадуктаў, прызначаных для патрэб украінскага рынку. Лагіка зразумелая: размяшчэнне часткі рэзерваў па-за межамі Украіны магло б істотна знізіць іх уразлівасць перад расійскімі ракетнымі ўдарамі і атакамі беспілотнікаў. Аднак ёсць важная дэталь: гэта яшчэ не было рашэннем пра будаўніцтва.

У MOL патлумачылі, што гаворка ідзе толькі пра папярэднюю прапрацоўку тэхнічных, фінансавых, экалагічных і рэгуляторных умоваў, а таксама пытанняў бяспекі. Падрыхтоўка магла заняць некалькі гадоў. Кампанія таксама падкрэсліла, што ўжо захоўвае ў Венгрыі частку стратэгічных рэзерваў іншых дзяржаў, таму разглядала такі мемарандум як нармальную еўрапейскую практыку.

Менавіта з-за ранняй стадыі праекта MOL не палічыла неабходным папярэдне прыцягваць да яго венгерскі ўрад. І вось тут пачынаецца самае цікавае.

21 верасня ў парламенце кіраўнік фракцыі KDNP Бэнцэ Рэтвары публічна раскрытыкаваў урад менавіта па гэтым пытанні. Яго аргумэнт зводзіўся да таго, што калі Украіна хоча вынесці частку паліўных рэзерваў за межы сваёй тэрыторыі з-за пагрозы расійскіх удараў, то іх размяшчэнне ў Венгрыі, маўляў, пераносіць гэтую рызыку на венгерскую тэрыторыю і можа ператварыць адпаведныя аб’екты ў патэнцыйныя мэты.

Мадзяр адрэагаваў жорстка: пры ўрадзе TISZA такога сховішча ў Венгрыі не будзе. Ён таксама паведаміў, што накіраваў адпаведнае папярэджанне кіраўніку MOL Жолту Хэрнады і нагадаў, што венгерскай дзяржаве належыць каля 25% кампаніі.

Па словах самога Мадзяра, перамовы MOL з «Нафтогазам» наогул пачаліся яшчэ пры ўрадзе Віктара Орбана.

Дык што мы бачым?

Па-першае, пакуль няма доказаў таго, што абодва рашэнні Мадзяра былі дыктаваныя Масквой, Орбанам або якім-небудзь іншым знешнім цэнтрам уплыву. Такія версіі можна і трэба правяраць, але падаваць іх як усталяваны факт было б няправільна.

Па-другое, у выпадку з MOL выразна прасочваецца ўнутрыпалітычны фактар. Fidesz/KDNP хутка ператварылі карпаратыўны мемарандум у пытанне нацыянальнай бяспекі, пасля чаго Мадзяр заняў максімальна жорсткую пазіцыю.

Гэта не даказвае, што апазіцыя вызначыла яго рашэнне, але паказвае, хто аказаў непасрэдны палітычны ціск.

Па-трэцяе, у канфлікту ёсць яшчэ адно вымярэнне — пытанне кантролю над стратэгічнымі рашэннямі MOL. Для новага ўрада гэта не проста ўкраінская тэма, але і праблема межаў самастойнасці буйной энергетычнай карпарацыі, а таксама палітычнай спадчыны сістэмы Орбана.

Міністр замежных спраў Украіны Андрэй Сыбіга ужо назваў пазіцыю Будапешта «беспадстаўна канфрантацыйнай» і заявіў, што, на яго думку, палітыка абструкцыянізму і ізаляцыянізму, якую праводзіў Орбан, захоўваецца і пасля яго сыходу.

Венгерскі бок адхіліў гэтае параўнанне і настойвае: міжнародныя палітычныя і энергетычныя дамоўленасці з удзелам Венгрыі мусяць узгадняцца з яе ўрадам.

Таму я б пакуль не спяшаўся з простай высновай пра тое, што «Мадзяр стаў новым Орбанам». Куды важней іншае: змена ўлады ў Будапешце аўтаматычна не ліквідавала накапаныя за гады палітычныя, энергетычныя і двухбаковыя супярэчнасці з Украінай.

Больш за тое, становіцца ўсё больш відавочна, што ўкраінска-венгерскія адносіны ўваходзяць у новы этап, на якім супрацоўніцтва з Кіевам адначасова ператвараецца ў інструмент унутрыпалітычнай барацьбы ў самой Венгрыі. А гэта азначае, што Украіне давядзецца мець справу не толькі з традыцыйным «венгерскім фактарам», але і глыбока ўнікаць у ўнутраную канфігурацыю новай венгерскай улады, улічваць яе палітычныя абмежаванні, карпаратыўныя канфлікты і лагіку канкурэнцыі з партыяй Fidesz.

Віктар Ягун, «Фэйсбук».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]