«Мы проста хацелі пабудаваць дом»

Як адзін подпіс цалкам змяніў жыццё беларускай жанчыны.

Таццяна Пачэпка уклала сямейныя грошы ў будаўніцтва дома і падпісала дамову паручыцельства. Тады ёй здавалася, што яна здзяйсняе сваю мару і ўдзельнічае ў звычайным праекце, які скончыцца новым домам. Праз 13 гадоў у яе больш няма ўласнай дзялянкі, кватэра арыштаваная, а доўг перад банкам складае больш за 2,3 млн рублёў. Пра тое, як адзін подпіс можа цалкам змяніць жыццё чалавека, піша Onliner.

«Мы проста хацелі пабудаваць дом»

Гэтая гісторыя пачалася ў 2013 годзе, калі зарплаты ў краіне яшчэ лічыліся мільёнамі, а па тэлебачанні паказвалі «Еўрабачанне». Тады Таццяне было крыху за 30, яна працавала галоўным бухгалтарам ў адной з мінскіх паліклінік і ведала, што ў дакументах важнае кожнае слова.

— У 2013 годзе я была зусім іншым чалавекам. Я працавала галоўным бухгалтарам, любіла сваю працу, у мяне было нармальнае жыццё, сям’я, планы. Я заўсёды лічыла сябе вельмі адказным чалавекам, таму што прафесія абавязвае. Праз мяне праходзілі дамовы, каштарысы, будоўлі, бухгалтарскія дакументы, і за ўсю маю працу ў мяне не было ніводнага парушэння. Таму я не магу сказаць, што была чалавекам, які нічога не разумеў у дакументах або проста падпісваў усё запар.

У той момант у яе была звычайная, зразумелая многім мара — вырашыць жыллёвае пытанне.

— Мы хацелі пабудаваць дом, дзе маглі б жыць побач з бацькам і сям’ёй брата. Брат сказаў, што ёсць праект будаўніцтва вялікага дома для некалькіх сем’яў. Ідэя была ў тым, што мы і яшчэ некалькі сем’яў укладваемся ў зямлю і будоўлю, а потым у кожнага будзе свая доля ў гатовым доме.

Усім гэтым праектам займаўся блізкі сябар майго брата. Яны сябравалі шмат гадоў, яшчэ са студэнцкіх часоў. Гэта быў чалавек, якога наша сям’я вельмі добра ведала. Ён пастаянна быў у нас дома, на святах, на сямейных сустрэчах. У нас былі агульныя кампаніі сяброў, агульныя фота. Таму ў мяне наогул не ўзнікала адчування, што варта ў нечым сумнявацца або нешта дадаткова правяраць.

Гэты чалавек тлумачыў, што ўсё ўжо арганізавана: у яго была ўласная будаўнічая фірма. Мой брат павінен быў займацца працамі на будоўлі, а ён — дакументамі і пастаўкай будаўнічых матэрыялаў.

Для куплі зямлі я ўклала каля $65 тыс. Гэта былі грошы ўсёй сям’і. Частку даў бацька, частку — брат, частка была нашымі агульнымі зберажэннямі.

Для нас гэта былі вельмі вялікія грошы, мы фактычна ўклалі ўсё, што ў нас было.

«Банк атрымаў права патрабаваць увесь доўг з мяне»

Важны момант: удзел Таццяны ў праекце не абмяжоўваўся ўкладаннем грошай. Праз некаторы час ёй прапанавалі падпісаць дакументы, звязаныя з фінансаваннем будоўлі.

— Сябар брата тлумачыў, што для рэалізацыі праекта патрэбныя грошы, а каб у банку выдалі крэдыт на будоўлю, трэба падпісаць дакументы, сярод якіх была дамова паручыцельства. Я разумела, што падпісваю дакументы пад будаўніцтва і пад банкаўскае фінансаванне, але тады гэта ўспрымалася як фармальнасць. Мне тлумачылі, што гэта абавязковая ўмова банка для будоўлі і што ўсё будзе добра, перажываць мне няма пра што.

Крэдыт браўся на будаўнічую фірму сябра брата, ён запрасіў мяне да сябе ў офіс, дзе ляжыў вялікі стос дакументаў: дамовы, паперы па будоўлі, па закладзе, па крэдыце. Усё гэта выглядала як звычайнае афармленне праекта. Ён казаў: «Таня, не замарочвайся, усё будзе добра».

У мяне тады не было адчування, што адбываецца нешта небяспечнае.

Я наогул па сваёй працы прывыкла ўважліва ставіцца да дакументаў. Але тут усё будавалася на даверы да чалавека, якога мы ведалі шмат гадоў, таму я проста ўсё падпісала і сышла.

Потым ён патэлефанаваў мне і сказаў: «Таня, ты не ўсе лісты падпісала». Я яшчэ здзівілася, бо ў мяне такое амаль ніколі не бывала. Я зноў прыехала да яго ў офіс, але поўнага пакета дакументаў ужо не было, на стале ляжалі толькі асобныя лісты. Я спытала, дзе астатнія дакументы. Мне адказалі, што ўвесь пакет знаходзіцца ў банку на праверцы і трэба проста дападпісаць паперы, што я і зрабіла.

Пазней, ужо праз гады, Таццяна даведалася, што ў дакументах фігураваў наступны пункт: «Пры невыкананні або неналежным выкананні даўжніком абавязацельстваў па крэдытнай дамове паручыцель і даўжнік нясуць адказнасць перад крэдыторам салідарна».

Гэта азначае, што банк атрымаў права патрабаваць усю суму доўгу не толькі з фірмы-заёмшчыка, але і з любога з паручыцеляў у поўным аб’ёме.

Непрадбачаныя абставіны

Першы час будоўля сапраўды ішла. Паводле слоў Таццяны, на аб’екце працавалі людзі, завозіліся матэрыялы. Паралельна рас і банкаўскі крэдыт. Спачатку будаўнічай фірме адкрылі крэдытную лінію прыблізна на $169 тыс., але потым сумы пачалі хутка павялічвацца — спачатку да $300 тыс., потым да $500 тыс., а ў выніку больш чым да $1 млн.

Пры гэтым сам праект паступова пачаў змяняцца.

— Паводле дакументаў гаворка ішла пра блакіраваны жылы дом на тры секцыі: прыкладна па 170 квадратных метраў для мяне, для брата і для бацькоў. То бок звычайны дом для трох сем’яў, нічога грандыёзнага. Менавіта гэта было прапісана ў дамове падраду, і менавіта пад такі праект мы падпісвалі дакументы. Але потым будаўнічая фірма фактычна пачала будаваць зусім іншы аб’ект. Замест дома на тры сем’і з’явіўся праект прыкладна на 2300 квадратных метраў і 21 кватэру. Нас ніхто не пытаў і нічога не тлумачыў. Проста ў нейкі момант будоўля стала зусім іншага маштабу.

У выніку атрымалася, што замест звычайнага дома для сям’і мне фактычна навязалі долю ў вялізным незавершаным аб’екце. Я разлічвала на 170 метраў жылля, а ў выніку стала саўладальніцай прыкладна 760 «квадратаў» у недабудаваным шматкватэрным будынку. Для звычайнага чалавека гэта наогул выглядае нерэальна.

Затым пачалі ўсплываць пытанні па зямлі і па самой будоўлі. Высветлілася, што аб’ект выйшаў за межы той дзялянкі, якая была аформлена першапачаткова. То бок фактычна будоўля зайшла ўжо на тэрыторыю горада. Атрымалася абсурдная сітуацыя: каб аформіць дадатковую зямлю, трэба было спачатку вызваліць дзялянку, а каб вызваліць дзялянку, трэба было зносіць пабудаваную бетонную «каробку». Але ў аб’ект на той момант ужо былі ўкладзеныя велізарныя грошы — і сямейныя, і банкаўскія.

Паводле слоў Таццяны, ніхто не хацеў браць на сябе адказнасць за знос амаль гатовага каркаса велізарнага будынка.

— Грошы ў будоўлю ўжо ўклалі, а на выхадзе атрымаўся вялізны недабуд, які немагчыма было нармальна аформіць і скончыць. Зносіць яго азначала прызнаць, што ўсё будаўніцтва зайшло ў тупік і ўсе грошы страчаныя. Таму да канца 2013 года будоўля проста «зависла».

«Будоўля спынілася, а нас гадамі ніхто не чапаў»

Наступныя некалькі гадоў удзельнікі праекта жылі ў стане пастаяннага чакання і спробаў узаконіць аб’ект.

— Ніхто тады не казаў, што ўсё канчаткова развалілася. Наадварот, пастаянна былі размовы, што зараз вырашыцца пытанне з зямлёй, што працягнуць тэрміны будаўніцтва, падпішуць новыя дакументы, знойдуць фінансаванне — і будоўля працягнецца.

Паводле слоў Таццяны, аб’ект працягваў лічыцца як незавершанае будаўніцтва, а вакол яго ўвесь час ішлі нейкія перамовы, суды і спробы нешта перааформіць.

— Усё гэта цягнулася гадамі. То казалі пра новыя тэрміны, то пра дадатковыя пагадненні, то пра нейкія варыянты узаконіць будоўлю.

Але вернемся да грошай. Паводле дакументаў будаўнічая фірма павінна была поўнасцю вярнуць крэдыт да 2 красавіка 2015 года.

— Калі прыйшоў час выплат, будаўнічая фірма пачала сыходзіць у банкруцтва, і тады нам стала зразумела, што яна фактычна пустая. Матэрыялы былі спісаныя праз накладныя як перададзеныя на аб’ект, а іншай маёмасці ў яе не было.

Канчаткова будаўнічая фірма сышла ў банкруцтва і была ліквідавана ў 2022 годзе. Пры гэтым, паводле слоў Таццяны, банк доўгі час не прад’яўляў сур’ёзных патрабаванняў да паручыцеляў.

— Гэта таксама выглядала дзіўна: крэдыт велізарны, будоўля стаіць, а нас гадамі асабліва ніхто не чапаў.

«Я адкрыла дакументы і ўбачыла $778 тыс. доўгу»

Усё змянілася ў лютым 2019 года. Да таго моманту пасля спынення будоўлі прайшло ўжо шэсць гадоў. Сам аб’ект так і не быў дабудаваны, а Таццяна жыла звычайным жыццём: выйшла замуж, змяніла прозвішча і нарадзіла дзіця.

— Да гэтага моманту ў мяне не было адчування, што банк у нейкі момант прыйдзе менавіта да мяне і запатрабуе такія грошы. Так, будоўля даўно стаяла, былі праблемы, але ўсе гэтыя гады здавалася, што гісторыя проста «зависла». Ніхто не казаў, што з мяне будуць спаганяць амаль $800 тыс.

Менавіта тады пачалося прымусовае спагнанне.

— Я памятаю гэты дзень вельмі добра. Мне прыйшлі дакументы з органаў прымусовага выканання. Я адкрываю паперы і бачу суму — каля $778 тыс. У мяне быў проста шок.

Адно — праблемная будоўля, а другое — калі ты бачыш афіцыйныя дакументы, дзе напісана, што ты вінна банку амаль мільён долараў.

Доўг на сёння

Пасля таго як у 2019 годзе на мяне «зваліўся» гэты доўг, жыццё проста падзялілася на да і пасля. Калі пачаліся выканаўчыя вытворчасці, у нас пачалі забіраць маёмасць. Мы прадалі зямлю пад Ракавым, потым і кватэра аказалася пад арыштам. Яе б таксама забралі, калі б яна не была маім адзіным жыллём.

Ты жывеш з пастаянным адчуваннем, што ў любы момант можа прыйсці чарговае пісьмо, чарговае пастаноўленне або чарговае патрабаванне банка. І самае страшнае ў гэтым нават не самі дакументы, а тое, што гэты стан ніколі не заканчваецца. Яно цягнецца гадамі і становіцца фонам усяго жыцця.

У пэўны момант я зразумела, што больш не змагу працаваць галоўным бухгалтарам. Людзі з боку часта думаюць, што гэта проста офісная праца, але насамрэч яна патрабуе велізарнай колькасці энергіі, увагі і ўнутранага рэсурсу. Трэба пастаянна трымаць у галаве лічбы, дакументы, тэрміны, адказнасць за чужыя грошы і рашэнні. А ў мяне ўнутры ўжо проста нічога не засталося.

Гэтыя 13 гадоў пастаяннага стрэсу, судоў, страху і барацьбы цалкам мяне выжглі.

Апошнія пяць гадоў я не працую, атрымліваю толькі пенсію па доглядзе за сынам з інваліднасцю і адначасова даглядаю маці пасля інсульту. У сына аўтызм, а маці ўжо шосты год не ходзіць, не размаўляе і не можа сама сябе абслугоўваць. Таму ўсё маё жыццё цяпер — гэта пастаянны догляд за імі абодвума.

Сям’ю зараз у асноўным «цягнуць» муж і бацька. Муж працуе зваршчыкам, бацька ўжо ў сталым узросце, але ўсё роўна працягвае дапамагаць нам і маральна, і фінансава, наколькі можа. Бо інакш мы б проста не выжылі ў гэтай сітуацыі.

Мой дзень выглядае прыкладна аднолькава ўжо шмат гадоў запар. Раніцай я вяду сына ў школу, потым вяртаюся дадому да маці — таблеткі, ежа, падгузкі, ціск, гігіена. Потым зноў трэба забіраць сына, займацца ўрокамі, везці яго на трэніроўкі і заняткі.

З часам у мяне пачаліся сур’ёзныя праблемы з псіхалагічным станам.

Я звярталася да спецыялістаў, і псіхолаг прама сказаў, што мой арганізм шмат гадоў жыве ў рэжыме пастаяннага выжывання і трывогі. Былі перыяды цяжкай дэпрэсіі, былі моманты, калі з’яўляліся думкі пра смерць. Зараз я магу гаварыць пра гэта спакойна, таму што разумею: людзі ў падобных сітуацыях часта перажываюць тое самае, але баяцца прызнацца нават сабе.

Але пры гэтым я заўсёды разумела, што ў мяне няма права здацца. Без мяне не выжыве маці, без мяне не справіцца сын. Таму, як бы цяжка ні было, раніцай ты ўсё роўна ўстаеш і працягваеш жыць далей — не таму, што ты нейкі асабліва моцны чалавек, а таму, што ў цябе проста няма іншага выхаду.

— А як вы зносіцеся з тым сябрам брата?

— Пасля ўсёй гэтай гісторыі мы з ім больш не зносімся. Мой тата яшчэ шмат гадоў таму спрабаваў разабрацца, што наогул адбылося з гэтымі грашыма і будоўляй. Ён пісаў лісты заснавальніку фірмы, наўпрост абвінавачваў яго ў тым, што грошы выводзіліся з фірмы, а крэдыт спецыяльна не вяртаўся, але нічога не дамогся.

«Маю долю ў 760 «квадратаў» прадалі за 67 тыс. рублёў»

— Пасля таго як пачалося спагнанне, я пачала вывучаць крэдытныя дамовы, дамовы паручыцельства, дакументы па закладзе, перапіску, выканаўчыя дакументы, матэрыялы судоў. І чым глыбей я ў гэта пагружалася, тым больш пытанняў у мяне ўзнікала. Напрыклад, я дагэтуль лічу дамову паручыцельства неўкладзенай, таму што не была ў банку пры яе афармленні. Са мной не працавалі супрацоўнікі банка, банк афіцыйна прызнаў, што не правяраў маю плацежаздольнасць і фінансавае становішча, а арыгінала дамовы ў мяне на руках ніколі не было.

Асобнай гісторыяй для мяне стала доля ў гэтым доме. Першапачаткова ўся логіка праекта будавалася на тым, што ў нашай сям’і будзе прыкладна трэць аб’екта — каля 760 квадратных метраў. Але потым гэтую долю рэалізавалі праз аўкцыён. Фармальна грошы за яе былі атрыманыя — 67 тыс. рублёў. Але гэтых грошай мы нават не ўбачылі, яны адразу пайшлі ў залік пагашэння доўгу перад банкам праз органы прымусовага выканання.

Для мяне дагэтуль застаецца пытаннем, як аб’ект такіх памераў і з такім аб’ёмам укладзеных грошай у выніку быў ацэнены ў настолькі малую суму.

Менавіта таму апошнія гады майго жыцця — гэта пастаянныя звароты і спробы дамагчыся нармальнага разбіральніцтва. Я пішу скаргі, падаю заявы, вывучаю дакументы, раблю запыты. Таму што ў мяне застаецца занадта шмат пытанняў без адказаў. Дзе заклад, які павінен быў забяспечваць крэдыт? Чаму банк працягваў павялічваць крэдытную лінію, калі фірма не плаціла? Чаму будаваўся аб’ект, які не адпавядаў дакументам?

Часам у мяне ўзнікае адчуванне, што за гэтыя гады я вывучыла банкаўскае, будаўнічае і выканаўчае права лепш, чым многія спецыялісты, — проста таму, што інакш немагчыма разабрацца ў гэтай сітуацыі. І пры гэтым доўг нікуды не знікае. Зараз ён усё роўна застаецца велізарным — каля 2,3 млн рублёў. І ты жывеш з разуменнем, што ўся гэтая гісторыя доўжыцца ўжо больш за дзесяць гадоў, а скончыць яе дагэтуль немагчыма.

«Каб падаць пазоў, патрэбныя дзясяткі тысяч долараў»

— Зараз у мяне няма нейкіх фантазій пра багатае або прыгожае жыццё. За гэтыя гады вельмі моцна змяняюцца жаданні і ўвогуле стаўленне да ўсяго. Калі ты жывеш унутры такой гісторыі, пачынаеш цаніць самыя простыя рэчы: каб маці не пакутвала, каб у сына ўсё атрымалася, каб дома быў звычайны спакойны дзень без чарговага пісьма або званка з банка.

Больш за ўсё я хачу скончыць гэтую гісторыю юрыдычна і дамагчыся нармальнага разбіральніцтва. Таму што я не лічу тое, што адбылося, справядлівым. Я хачу, каб нарэшце далі ацэнку ўсім дакументам, паручыцельствам, самому крэдыту, аб’екту будаўніцтва і таму, як наогул разгортвалася гэтая гісторыя.

Раней я пастаянна задавала сабе пытанні. Чаму гэта здарылася менавіта са мной? За што, што я зрабіла не так? Цяпер гэтых пытанняў ужо няма, таму што я зразумела: яны толькі разбураюць чалавека знутры. Вядома, я мяркую калі-небудзь вярнуцца да нармальнага жыцця — не жыць у рэжыме пастаяннай трывогі, не прачынацца з думкай пра доўг, суды і выканаўчыя вытворчасці.

Мы плануем падаваць яшчэ як мінімум два пазовы. Адзін звязаны з істотнай зменай становішча паручыцеля, таму што за гэтыя гады цалкам змяніліся ўсе абставіны: фірма абанкруцілася, праекта фактычна няма, закладнога аб’екта ў тым выглядзе, як ён быў паказаны ў дакументах, таксама няма. Другі пазоў тычыцца самой крэдытнай дамовы, таму што, як я лічу, банк наогул не павінен быў выдаваць крэдыт без належнага забеспячэння закладам.

— Чаму не падавалі ў суд раней?

— Каб судзіцца, патрэбныя велізарныя грошы. Напрыклад, мы маглі б падаць пазоў аб адмене выканаўчага надпісу натарыуса, і многія спецыялісты казалі, што такі пазоў меў бы добрыя перспектывы. Але дзяржаўная пошліна разлічваецца ад сумы пазову. Пры маім доўгу гэта дзесяткі тысяч долараў дзяржаўнай пошліны.

Я звярталася ў суды з просьбай прыняць пазоў без папярэдняй аплаты дзяржаўнай пошліны і вызначыць яе ўжо пасля разгляду справы, але ў мяне нават не бралі пазоўныя заявы без аплаты.

То бок атрымліваецца замкнёнае кола: каб паспрабаваць абараніць сябе ў судзе, ты павінен спачатку заплаціць велізарныя грошы, якіх у цябе проста няма.

І пры гэтым я разумею, што, нават калі знойду гэтыя грошы, ніхто не гарантуе мне перамогу ў судзе. Таму што з аднаго боку — звычайны чалавек, а з другога — цэлы банк з велізарным юрыдычным апаратам.

— Што б вы параілі іншым людзям?

— Адзінае, што магу сказаць іншым: калі вам прапануюць сур’ёзную здзелку, абавязкова зрабіце паўзу. Ідзіце да незалежнага эксперта, юрыста і задавайце шмат пытанняў. Завсёды памятайце, што ваша ўяўленне пра чалавека можа не адпавядаць рэчаіснасці.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]