«Пластыкавыя» памідоры каштуюць па 12 рублёў за кілаграм

Чаму беларускія памідоры даражэйшыя за імпартныя?

Памідоры чэры ў буйной сеткавай краме зараз каштуюць больш за 26 рублёў за кілаграм. Ёсць буйныя па 12 рублёў, таксама беларускія, але выглядаюць непрывабна — такія пакупнікі называюць «пластыкавымі». Спрэчкі каля гароднінных прылаўкаў — звычайная справа: людзі не разумеюць, чаму іспанскія таматы таннейшыя нават з улікам выдаткаў на лагістыку, а азербайджанскія — саладзейшыя і сакавітвейшыя, піша Onliner.

То бульба драбнавата, то асартымент малы, то ананасы даражэй за яблыкі. Прэтэнзіі ў пакупнікоў, падаецца, не заканчваюцца. На гароднінную прадукцыю нядаўна звярнуў увагу і Камітэт дзяржкантролю: апытанне паказала, што не ўсе беларусы задаволеныя яе якасцю ў крамах.

Хочаш смачных памідораў — вырошчвай сам

Напярэдадні публікацыі матэрыялу журналісты зайшлі ў выпадковую краму, пацікавіліся цэнамі на свежыя памідоры і пагаварылі з пакупнікамі. Даведаліся меркаванне дзвюх сябровак, якія выбіраюць памідоры ў гароднінным аддзеле.

— Зараз беларускія памідоры стаяць даволі дорага, бо не сезон. Звярнула ўвагу, што ў розных крамах цэны вар'іруюцца ад 9 да 12 рублёў за кілаграм. Не магу адназначна сказаць, што памідоры дрэнныя ці добрыя: на смак уплываюць сорт, спеласць, пара года. Цяпер, вясной, памідоры ў любым выпадку не такія смачныя, як улетку. Тое, што прапануецца ў крамах, даволі добрай якасці, і можна знайсці беларускія памідоры не горшыя за імпартныя, — упэўнена Наталля.

У Кацярыны свой пункт гледжання:

— Памідоры жахлівыя: без смаку памідораў, без паху, пахнуць хіміяй. Я купляю рэдка і толькі імпартныя чэры — яны хоць больш-менш маюць смак. Кошт — прыкладна 8—9 рублёў за ўпакоўку. Там адна галіначка, выходзіць каля 300 грамаў, але, калі трэба, купляю. Расійскія чэры спрабавала, але таксама не спадабаліся, нават горыччу аддавалі. Найсмачнейшыя — толькі са свайго агарода!

У іншай краме ўражаннямі падзяліўся яшчэ адзін пакупнік, які прадставіўся Дзянісам.

— Беларускія памідоры па смаку нядрэнныя, але малдаўскія саладзейшыя і без цвёрдага стрыжня ўнутры. Увогуле, нашы па якасці і цане нармальныя, але малдаўскія бываюць таннейшыя.

Вырашчваць гародніну затратна, але выгадна

Аграномы і агароднікі сцвярджаюць: вырошчваць гародніну ў абароненым грунце ў Беларусі — дарагое задавальненне. Дык можа і не варта, прасцей імпартаваць? Спыталі пра гэта ў аднаго з вытворцаў у агракамбінаце «Ждановічы» наўпрост. Спецыялісты запэўнілі: па-першае, не прасцей, а па-другое, дорага — не значыць нерэнтабельна. Камерцыйныя таямніцы ў «Ждановічах» захоўваюць строга, але нешта даведацца ўдалося.

Асноўны складнік сабекошту цяплічнага памідора — гэта кошт энерганосьбітаў (як падобна да нашай «камуналкі»…). Асноўныя выдаткі — газ і электраэнергія. Для вырошчвання памідораў патрэбны асаблівы мікраклімат: дадатковы вуглякіслы газ, 75% вільготнасці і +22°C цягам усяго года. Атапліваць трэба не 40-метровую студыю: сёння ў агракамбінаце дзейнічаюць тры цяпліцы агульнай плошчай 19 гектараў. Усе памятаюць мінулую зіму? Ды і красавік здзівіў нізкімі тэмпературамі.

— Выдаткі на энерганосьбіты ў зімовы перыяд — гэта больш за 50% сабекошту вырабленай прадукцыі. Чым халадней на вуліцы, тым яна вышэй, — галоўны эканаміст прадпрыемства Яўген Мяжэнь прымушае занервавацца. — Але цану вызначае не яна, а рынак: які ўраджай у насельніцтва, колькі імпартавалі з-за мяжы, у тым ліку з Расіі, колькі вырабілі беларускія прадпрыемствы, якое спажыванне.

Мы не можам дыктаваць цэны ў залежнасці ад сабекошту, можам толькі зніжаць выдаткі і падладжвацца пад рынак.

Гранічная гандлёвая надбаўка на беларускія памідоры ў краіне не можа перавышаць 30%, а павышэнне цэн больш як на 0,3% у месяц абавязкова трэба абгрунтоўваць Камісіі па рэгуляванні цэн.

Дык, можа, і праўда прасцей не шукаць праблем, а абапірацца на знешні рынак, дзе ўсю працу робіць прырода? Яўген не згодны: у такіх справах не варта разлічваць на імпарт, гэта пытанне бяспекі. Ды і, што ўжо хаваць, справа ўсё роўна рэнтабельная. Было б нявыгадна — не вырошчвалі б, намякае суразмоўца.

У цяпліцу давядзецца ўкласці дзясяткі мільёнаў

Агракамбінат пастаўляе памідоры з канца сакавіка да сярэдзіны лістапада. Спецыялісты запэўніваюць: смак на ўзроўні, прэтэнзій да «пластыкавасці» сваёй прадукцыі не атрымлівалі. Зараз у агракамбінаце «Ждановічы» будуюць дзве новыя цяпліцы па 7 гектараў кожная — першая з іх павінна забяспечыць ураджай ужо ў бліжэйшы міжсезонны перыяд. Новы корпус будзе абсталяваны спецыяльнымі лямпамі: памідорам патрэбны доўгі светлавы дзень.

Яўген падкрэслівае: цана зімовых памідораў не павялічыцца. На вытворчасці паведамілі, што і сарты будуць правераныя, а гэта значыць, што спажывецкія ўласцівасці не зменяцца.

Агароднікі ведаюць, што той самы смак атрымліваецца толькі пад уздзеяннем натуральнага асвятлення, то-бок на прамым сонцы.

Менавіта таму азербайджанскія і італьянскія памідоры падаюцца больш салодкімі.

І тут становіцца зразумела, чаму фермары бяруцца за бульбу, зеляніну і галубіку, але ў большасці сваёй не замахваюцца на памідоры. Яўген Мяжэнь не называе канкрэтных лічбаў, але намякае: рэдкі прыватнік можа дазволіць сабе ўкласці некалькі дзясяткаў мільёнаў беларускіх рублёў у будоўлю і абсталяванне. Хоць на поўдні Беларусі ёсць паспяховыя прыклады. З іншага боку, і для дзяржаўнай, і для фермерскай вытворчасці гародніны ў абароненым грунце ў краіне дзейнічае спецыяльны тарыф на газ і электраэнергію. Без гэтай «зніжкі» звычайныя памідоры былі б даражэйшыя.

Другі «плюс» да сабекошту: абсталяванне, насенне, угнаенні, сродкі абароны раслін даводзіцца закупляць пераважна за мяжой.

З беларускага ў цяпліцах — частка мінеральнай ваты, некалькі відаў мінеральных угнаенняў, лямпы і электраэнергія.

— Нягледзячы ні на што, сёлета нашы памідоры таннейшыя, чым летась. У нашых крамах цана буйнаплоднага памідора — менш за 5 рублёў за кілаграм, — ставіць кропку начальніца вытворчасці прадукцыі абароненага грунту Надзея Рубан. — Трэба проста разумець, наколькі працаёмкі гэта працэс — вырошчванне гародніны.

Каб зразумець, накіроўваемся ў цяпліцы.

Чаму гародніна ў краме «зялёная»

Цяплічны комплекс «Багатырава» агракамбіната «Ждановічы» нагадвае філіял Шры-Ланкі пад Мінскам: цёпла, вільготна, сонечна. Першае адкрыццё — што памідоры і агуркі вырастаюць да прыкладна 10 метраў. Каб расліны не захапілі ўладу, іх акуратна ўкладваюць у «пасцелі» ўздоўж радоў. Карані такіх гігантаў здаюцца зусім невялікімі, растуць у вате, сілкуюцца праз кропельніцу.

У цяплічным комплексе «Багатырава» запэўніваюць, што даўно ў трэндзе «эка»: максімальна адмаўляюцца ад выкарыстання хімічнай апрацоўкі раслін. Тэхналогія апылення — таксама «бія», з выкарыстаннем чмялёў. Нават са шкоднікамі змагаюцца біялагічнымі метадамі. Таму і крыўдзяцца, калі прадукцыю параўноўваюць з той, якую везлі за тысячы кіламетраў: кажуць, невядома, чым і як тыя памідоры апрацоўвалі. Мясцовую ж прадукцыю раз на 10 дзён правяраюць на ўтрыманне нітратаў і пестыцыдаў — гэтак жа строга, як і імпартную.

У агурочных цяпліцах збіраюць каля 3 кілаграмаў з квадратнага метра на тыдзень. Агуркі, у адрозненне ад памідораў, растуць цэлы год. У цяпліцы ёсць спецыяльныя лямпы, бо для добрага ўраджаю светлавы дзень павінен доўжыцца каля 20 гадзін. Зараз здымаюць астаткі гладкіх сярэднеплодных, зусім хутка іх месца зоймуць калючыя кароткія. Вырошчваюць і зусім далікатныя і цяплолюбныя баклажаны і перац, але зусім крыху — пераважна для ўласных крам, невялікая партыя ідзе ў сеткі.

Пакупнікі часам скардзяцца на нявыспелыя памідоры ў крамах. Фактычна яны і ёсць недаспелыя: гародніну збіраюць у стане тэхнічнай спеласці. І гэта трэба не толькі дзеля таго, каб давезці прадукцыю да крамы ў цэласнасці і захаванасці. Так расліна можа закладаць новыя бутоны і аддаваць сілы новым плодам.

— Вось гэты — больш за 7 сантыметраў, прыгожы, без заганаў — гэта вышэйшы гатунак. Памідоры ад 4 да 6 сантыметраў або з невялікай хібай мы прадаём ужо як першы, — курс пачынаючага агародніка праводзіць старшы майстар 1-й брыгады Дыяна Грышкіна; адно расліна, па яе словах, дае 30 кілаграмаў ураджаю, таму кожнае на рахунку і за кожнае перажываюць. — У агароднікаў зарплата здзельная, напрамую залежыць ад тонажу: колькі прадукцыі атрымалі з участку, столькі і зарабілі.

Раз ужо мы даследуем, што ўплывае на цэны, закладзем туды і заробак супрацоўнікаў. Яе ўдзельная вага ў сабекошце прадукцыі — больш за 20%. Дарэчы, у цяпліцах усё ж пераважна ручная праца: расліны падвязваюць, абразаюць лішнія лісты, усталёўваюць трымачы кісцей, збіраюць плады — нагадаем, усё гэта ў умовах трапічнага клімату. Агуркі збіраюць шэсць дзён на тыдзень, а памідоры — па панядзелках, серадах і пятніцах. А гэта значыць, што самай свежай гароднінай лепш запасацца перад выхаднымі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]