Як Пуцін страціў сваю венгерскую «мыш»

Што азначае параза Орбана для Еўропы і Украіны?

Расія страціла галоўнага саюзніка ў Еўропе. Партыя «Фідэс» Віктара Орбана пацярпела знішчальную паразу на парламенцкіх выбарах 12 красавіка. Эра бесперапыннага шаснаццацігадовага кіравання палітычнай сілы, якая ператварыла Венгрыю ў вядучага лабіста расійскіх інтарэсаў на кантыненце, скончылася.

Гэта была сапраўды эпічная разгромная параза, што адбылася на фоне рэкорднай яўкі электарату — 77,8%. Хаця большасць сацыёлагаў прагназавала перамогу правакансерватыўнай партыі «Тіса» на чале з Петерам Мадьярам, нямногія верылі, што ёй удасца атрымаць канстытуцыйную большасць. Дыскусіі вяліся перадусім вакол таго, наколькі істотнай будзе перавага апазіцыйнай партыі над «Фідэс». Таксама былі сумневы, ці хопіць апазіцыі перавагі ў 10% галасоў па прапарцыянальнай сістэме, каб перастрахавацца ў выпадку горшага выніку ў 106 мажарытарных акругах. Змешаная сістэма галасавання лічылася фактарам нявызначанасці, які гуляе на карысць партыі ўлады.

Не цалкам выключалі сцэнар, калі ні адна з дзвюх галоўных сіл не набярэ простай большасці мандатаў. Тады, пры ўмове праходжання ў парламент ультрарадыкальнай партыі «Мі Хазанк» («Наша Радзіма»), «Фідэс» мог бы паспрабаваць сфармаваць з ёй кааліцыю і пакінуць «Тісу» за бортам улады. Для Украіны гэты варыянт быў бы самым горшым. Бо лідар «Мі Хазанк» Ласла Тороцкаі раней выказваў тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Закарпацце, а сама партыя агітавала за аўтаномію рэгіёна і патрабавала ад Віктара Орбана падняць гэтае пытанне падчас амерыкана-расійскіх перамоў.

Нарэшце, інтрыгі дадаваў дзіўны сацыялагічны феномен: празмерная розніца ў выніках паміж праўладнымі і апазіцыйнымі сацыялагічнымі службамі. Адны прадказвалі лідарства «Тісы» з перавагай да 15–20%. Іншыя — перамогу «Фідэс» з вынікам прыблізна 46 на 40% і нават вышэй.

Але спрацаваў іншы, некалькі нечаканы сцэнар. «Тіса» ўпэўнена перамагла і атрымала не простую, а канстытуцыйную большасць. Папярэдне партыя заваявала 138 мандатаў з 199. Тым часам «Фідэс» — усяго 55. Яшчэ шэсць мандатаў дасталіся «Мі Хазанк». Па прапарцыянальнай сістэме «Тіса» мае больш за 53%, а «Фідэс» — 38%. Фактар мажарытаркі зусім не дапамог уладзе. Апазіцыя ўзяла 93 акругі з 106. Улада святкавала перамогу толькі ў 13. Віктар Орбан хутка змірыўся з рэальнасцю, прызнаў паразу і павіншаваў супернікаў. Стаўкі Крамля на захаванне ў Венгрыі прарасійскай улады праваліліся.

Цяперашняя перадвыбарчая кампанія ў Венгрыі стала ўнікальнай і выйшла далёка за рамкі тыповай унутрыпалітычнай падзеі ў адной з краін ЕС. Бо ад вынікаў галасавання венграў залежала, ці будзе Будапешт і далей адыгрываць ролю «трайанскага каня» Масквы ў Еўропе і падрываць агульнаеўрапейскую еднасць у перыяд глабальных выклікаў і пагроз, ці яго палітыка вернецца ў канструктыўнае рэчышча і пазбавіцца ад моцнага расійскага лобі. Асаблівую інтрыгу выбарчай кампаніі дадавала ўсведамленне таго, што Віктар Орбан упершыню за 16 гадоў знаходжання пры ўладзе мае рэальныя шанцы прайграць.

Вядома, асноўнымі прычынамі паразы «Фідэс» сталі аб'ектыўныя фактары. Накопленая стома ад доўгага знаходжання пры ўладзе і ягоных пабочных наступстваў у выглядзе карупцыі, кумаўства, дэфармацыі ў працы дзяржаўных інстытутаў. Сацыяльныя праблемы, эканамічны спад і мабілізацыя пратэстных настрояў. Але венгерскі прэм'ер-міністр, не раз дэманстраваўшы ўменне майстэрска маніпуляваць грамадскай думкай, пераграў самога сябе і прыклаў руку да свайго разгрома. Віктар Орбан выбудаваў перадвыбарчую кампанію ў тыповым стылі барацьбы з вонкавай пагрозай. Толькі на гэты раз ён выбраў у якасці галоўных ворагаў не натоўпы нелегальных мігрантаў і не каварных бюракратаў з Бруселя, а Украіну і асабіста прэзідэнта Уладзіміра Зяленскага.

Перадвыбарчая кампанія партыі ўлады была перанасычаная ўкраінскім фактарам. Орбан спрабаваў ператварыць яе ў рэферэндум супраць Зяленскага/Мадьяра/фон дэр Ляен, якія прадстаўляюць «партыю вайны». У спробах мабілізаваць электарат ён нават абвінавачваў украінскі бок у пагрозах фізічнай расправы. Але ў дэманстрацыі антыўкраінскасці венгерскі прэм'ер-міністр зайшоў занадта далёка і страціў пачуццё рэальнасці. Тактыка, якая калісьці прывяла Орбана да перамогі, стала адной з прычын яго паразы. Выбаршчыкі не ўспрынялі ўсур'ёз яго спробы стварыць з Украіны галоўнага ворага. Апытанне, праведзенае 23–26 сакавіка ў Венгрыі Political Capital, паказала: 62% рэспандэнтаў лічылі няпраўдзівымі заявы Віктара Орбана пра нібыта спробу Украіны ўцягнуць венграў у вайну.

Украінскі бок пасля скандалу з рэплікай Зяленскага, калі ён прыгразіў перадаць ЗСУ адрас венгерскага лідара, больш не дарыў магчымасцяў для дадатковага піару прарасійскіх венгерскіх палітыкаў. І спрабаваў не рэагаваць на правакацыйныя заявы прадстаўнікоў партыі «Фідэс».

Сур'ёзным ударам па палітычных амбіцыях Віктара Орбана і яго паплечнікаў стала публікацыя кампрамату, што пацвердзіла іх ролю вядучых агентаў уплыву Расіі ў Еўропе. У сакавіку былі абнародаваныя аўдыязапісы тэлефонных размоваў міністра замежных спраў Венгрыі Петэра Сіярта з расійскім калегам Сяргеем Лаўровым. Высветлілася, што венгерскі міністр рэгулярна дакладваў у Маскву пра абмеркаванні, якія вяліся ў ЕС. Неаднаразова каардынаваў дзеянні на міжнароднай арэне з Крамлём. І нават прапаноўваў прыслаць сакрэтныя дакументы праз венгерскае пасольства ў Маскве. Прэм'ер-міністр Віктар Орбан у размове з Пуціным у кастрычніку 2025 года параўноўваў сябе з мышкай, якая дапамагае льву, і запэўніваў, што ён заўсёды да паслуг расійскага дыктатара. Акрамя таго, у снежні Венгрыя і РФ падпісалі план паглыблення супрацоўніцтва з 12 пунктаў. Дакумент прадугледжвае дадатковыя магчымасці для расійскіх кампаній у атамнай і энергетычнай сферах, а таксама паглыбленне супрацоўніцтва ў культуры, адукацыі і спорце.

Хаця венгры ў цэлым маюць менш антыпатый да Масквы і радзей лічаць яе значнай ваеннай пагрозай, чым іншыя народы Еўропы, гэта зусім не з'яўляецца доказам іх прарасійскасці. Паводле апытання Gallup, рэйтынг адабрэння Расіі сярод венграў складаў 29%, Украіны — 20%, у той час як ЕС — 42%. Нават шматгадовая палітыка ўрада Орбана не змагла ператварыць венграў у сімпатыкаў Крамля. Недарма на мітынгах апазіцыі гучалі лозунгі: «Расіяне, дадому!». Фактычна прарасійскасць Орбана стала добрым падарункам для Мадьяра і дапамагла апазіцыі мабілізаваць электарат. Петер Мадьяр не ўпусціў магчымасці абвінаваціць уладу ў здрадзе і запрашэнні расійскіх агентаў для ўплыву на вынікі выбараў. Тым часам паказальная антыўкраінскасць лідара «Фідэс» не знайшла водгуку ў масах.

Пасля перамогі Петер Мадьяр зрабіў некалькі важных заяў. Ён падкрэсліў гістарычнасць моманту, калі праўда перамагла хлусню, і параўнаў вынік выбараў з рэвалюцыяй 1848 года і венгерскім паўстаннем 1956-га. Палітык запэўніў, што Венгрыя вяртаецца ў Еўропу і зноў стане моцным саюзнікам ЕС і НАТА. Таксама сярод першых крокаў Мадьяра — далучэнне да Еўрапейскай пракуратуры, разблакаванне замарожаных сродкаў ЕС (каля 17 млрд еўра) і аднаўленне сістэмы стрымак і проціваг, якую спрабаваў знішчыць Орбан. Лідар «Тісы» заклікаў прэзідэнта Тамаша Шуйока сысці ў адстаўку пасля фарміравання новага ўрада. Паабяцаў усталяваць абмежаванне прэм'ерскага тэрміну двума кадэнцыямі, аднавіць незалежнасць інстытуцый і медыя, змагацца з карупцыяй і расследаваць рэзанансныя справы.

Атрымаўшы канстытуцыйную большасць, Петер Мадьяр атрымаў і неабходныя рычагі ўплыву для ліквідацыі наступстваў орбанаўскага кіравання. Калі б «Тіса» перамагла з больш сціплым вынікам, Орбан мог бы разлічваць на блакаванне ініцыятыў новай улады праз выбудаваную ім сістэму органаў і інстытуцый.

Хаця Петер Мадьяр прызнае Расію агрэсарам у вайне супраць Украіны, яго пазіцыя ў дачыненні да нашай дзяржавы даволі прагматычная і крыху скептычная. У папярэдніх заявах лідар «Тісы» даў зразумець, што не з'яўляецца прыхільнікам паскоранага ўступлення Украіны ў ЕС. Падкрэсліваў, што Украіна павінна выканаць усе крытэрыі нараўне з іншымі кандыдатамі і абяцаў вынесці гэтае пытанне на рэферэндум. Да таго ж Петер Мадьяр адмоўна ставіцца да прадастаўлення Украіне ваеннай дапамогі і выдзялення якіх-небудзь сродкаў з венгерскага бюджэту Кіеву. Варта нагадаць: у Еўрапарламенце «Тіса» разам з «Фідэс» галасавала супраць пакета ў памеры 90 млрд еўра для нашай краіны. Аднак пасля абрання Мадьяр фактычна заявіў, што не будзе блакаваць выдзяленне гэтых грошай Украіне, раскрытыкаваўшы Орбана за непаслядоўнасць у гэтым пытанні.

Перамога Петера Мадьяра і партыі «Тіса» — важная падзея, якая можа ўзмацніць унутраную еднасць ЕС перад знешнімі пагрозамі. Таксама змена ўлады ў Венгрыі азначае канец украінофобскага курсу, які праводзіла «Фідэс». Але гэта не значыць, што Будапешт адразу ператворыцца ў добрага сябра і надзейнага саюзніка Украіны або адмовіцца ад адстойвання сваіх нацыянальных інтарэсаў у перамовах з Бруселем. Найбольш верагодна, новая венгерская ўлада будзе праводзіць прагматычны, асцярожны курс. Ды і сур'ёзная залежнасць Венгрыі ад расійскіх энерганосьбітаў абмяжоўвае Петера Мадьяра ў свабодзе дзеянняў. Але галоўнае іншае: пасля паразы Орбана Крэмль страціў у Еўропе галоўнага саюзніка. І годнай замены яму няма.

Пётр Герасіменка, ZN.UA

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]