«Гэта такі «стукач» за вашыя грошы»

Беларуская рэчаіснасць добра апісаная ў камедыі «Афоня».

Рэжым не пакідае думак пра татальную ідэалагізацыю. Незадоўга да масавага затрымання супрацоўнікаў архітэктурнага бюро ZROBIM architects яго заснавальнік Андрэй Макоўскі паведаміў у сацсетках пра тое, што кампанію прымушаюць наняць ідэолага.

Журналісты «Зеркала» даведаліся, што да кандыдатаў у ідэолагі існуе шэраг сур'ёзных патрабаванняў, звязаных з усебаковай праверкай лаяльнасці.

Таксама стала вядома, што ў іх абавязкі, акрамя ўсялякіх патрыятычных і палітычных мерапрыемстваў, уваходзіць кантроль за станам сцяга на фасадзе будынка. Сцяг павінен быць «прыгожы, чысты, не парваны».

Калі вам падалося, што нешта падобнае вы ўжо дзесьці калісьці бачылі, то вам не падалося. Кіраўнік праекта «Кошт Урада» Уладзімір Кавалкін растлумачыў «Філіну», адкуль пайшлі гэтыя практыкі.

— Ідэалогія на прадпрыемствах — тэма не новая, — кажа Уладзімір Кавалкін. — У Беларусі гэтым заняліся больш за дваццаць гадоў таму, яшчэ з пачатку нулявых пачалі ўсюль уводзіць ідэолагаў.

Толькі адносіліся тады да іх не так сур'ёзна, часы былі іншыя, больш «вегетарыянскія». На дзяржпрадпрыемствах, як правіла, функцыі ідэолага прыпісвалі якому-небудзь начальніку аддзела кадраў, і ён станавіўся намеснікам па кадрах і ідэалогіі.

Цяпер пайшла новая хваля, новае абвастрэнне, яны хочуць у большай ступені сачыць за тым, што адбываецца ў калектывах, прычым усіх без выключэння, таму сталі патрабаваць наяўнасці ідэолагаў і на прыватных прадпрыемствах.

Ідэолаг — гэта такі «стукач» за вашыя грошы, іншымі словамі, вы самі аплачваеце сабе «стукача».

— Чарговае абвастрэнне пачалося ў 2020 годзе, калі перагледзелі наяўнасць ідэолагаў ва ўсіх дзяржаўных установах. Дзіўна, што толькі цяпер дайшлі да прыватнікаў.

— Такая прыярытэтнасць. Спачатку ідуць шляхам найменшага супраціву, туды, дзе можна ўсё зрабіць па разнарадцы з выканкама.

Цяпер, відаць, вакансіі на ўсіх дзяржпрадпрыемствах запоўнены, пайшлі ў прыватны бізнес.

— Высвятляецца, абраць ідэолага не так проста. На чалавека трэба сабраць кучу папер, характарыстык, затым яго, калі паперы падыдуць, выклікаюць на сумоўе ў выканкам. Увогуле, працэдура проста паводле ўсіх правілаў HR.

— Бо на такую пасаду не павінны патрапіць незразумелыя людзі. Выпадкова не павінен прасочыцца ніякі апазіцыянер. Патрэбны чалавек з бездакорнай рэпутацыяй, з іх пункту гледжання.

Ідэальна, калі яны могуць прызначыць самі са свайго рэзерву — з былых сілавікоў, мянтоў, кдбэшнікаў або былых работнікаў выканкама.

Ім ва ўсіх адносінах выгадна запаўняць гэтыя вакансіі «сваімі» людзьмі. Так і спакайней, і ёсць куды прыстроіць велізарную колькасць адстаўных сілавікоў і чыноўнікаў на пенсіі.

Думаю, што могуць узгадніць і каго-небудзь з калектыву, але толькі ў тым выпадку, калі не будзе хапаць сваіх кандыдатаў і калі чалавек будзе дэманстраваць звышлаяльнасць — ездзіць на аўтапрабегі, пісаць ідэалагічна правільныя пасты ў сацсетках.

І праца гэта не пылавая.

— Там цэлы спіс абавязкаў, уключаючы адзіныя дні інфармавання і нагляд за сцягам.

— Усе функцыі былых партыйных арганізатараў — нічога новага. Проста раней шмат што можна было нібыта правесці, проста паставіўшы галачку, цяпер ставяцца больш сур'ёзна.

Асаблівая місія ў ідэолагаў на месцах — збіраць людзей на разнастайныя праўладныя мерапрыемствы. І выканкаму зручна, калі ўсюды «свае» людзі — разаслаў разнарадкі, груба кажучы, хто колькі целаў павінен паставіць.

Памятаю, студэнтамі, у пачатку 2000-х, і нас прымушалі хадзіць на ўсялякія праўладныя дэманстрацыі. Тады мы спакойна ўхіляліся. Функцыі ідэолага выконвала староста групы. На яе вешалі ўсе абавязкі.

Мы ж рабілі нешта з таго, пра што яна прасіла, з жадання або дапамагчы, або дагадзіць — у залежнасці ад таго, у каго якія з ёй былі адносіны. Ні пра якую дзяржаўную ідэалогію гаворкі не ішло.

Цяпер усё выходзіць на новы віток. То бок па факце ўсё тое самае, але ўжо за асобны заробак, а не па сумяшчальніцтве, і з вялікім рвэннем.

— Ці пачалі сёння ставіцца да ідэолагаў па-іншаму? Многія з тых, хто з імі сутыкаўся на сваіх прадпрыемствах, прызнаваліся, што нічога, акрамя агіды і страху, не адчуваюць.

— Гэта часовая з'ява. Далей будзе, як у Савецкім Саюзе, — кожны будзе граць сваю ролю: адны будуць выклікаць у кабінет, каб запалохаць, другія будуць рабіць выгляд, што баяцца, і трымаць пры гэтым фігу ў кішэні.

Людзі проста адвыклі ад гэтага савецкага падыходу. Я б раіў так і ставіцца да ўсіх гэтых ідэолагаў — з фігай у кішэні.

Цябе прымушаюць паўдзельнічаць у тэатры — ну, сыграй гэтую ролю: падтаквай, згаджайся з тым, што недастаткова палітычна падкаваны, абяцай, што прачыташ усе метадычкі.

— Але ў арсенале ідэолагаў сёння ёсць і звальненне, і яны нават могуць паведаміць у нейкія органы. Ды і як ты сыграеш, калі патрабуюць ісці кудысьці?

— І гэта таксама ўсе ўжо праходзілі ў савецкі час — захварэў, запіў, нагу падкруціў, дзяцей няма з кім пакінуць.

Зразумела, што яны будуць пагражаць. А вы рабіце выгляд, што вельмі спалохаліся, але прыдумляйце прычыны, у рэшце рэшт, можна абмяняць паход на дэманстрацыю на які-небудзь хакей, дзе можна проста прыйсці паседзець абыякава.

У савецкі час усё было не менш страшна і жорстка. Чаго вартыя былі ўсе гэтыя выклікі ў райкамы, парткамы, на таварыскі суд, на розныя камісіі. Людзям пагражалі дармаедствам, ЛТП. Але ўсё роўна яны знаходзілі спосабы «саскочыць».

— Эканамічны аспект: ідэолагі атрымліваюць немалыя заробкі. Чаму рэжым ідзе на такія выдаткі?

— Слухайце, хто лічыць грошы ў бюджэтных арганізацыях? На заводзе заўсёды была залішняя занятасць, таму чалавека больш — чалавека менш, страта будзе крыху большая — якая ім розніца.

Я б параіў не баяцца, а гуляць у гэтую гульню. Успамінайце старыя добрыя савецкія практыкі. Спытайцеся пра іх у сваіх бабуль і дзядуль, у бацькоў, як яны паводзілі сябе з усімі гэтымі партначальнікамі.

Паглядзіце савецкія камедыі як лікбез, таго ж «Афоню». Там добра апісаная гэтая рэчаіснасць. У Беларусі цяпер будзе ўсё тое самае.

І памятайце: ідэолаг залежыць ад супрацоўнікаў не менш, чым яны ад яго. Ён таксама атрымае па галаве, калі ніхто не прыйдзе або калі хтосьці з яго калектыву нешта натварыць. То бок ён таксама баіцца, што яго можа кожны падставіць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]