Мы ўвайшлі ў новую эпоху

Не варта здзіўляцца.

Чаму простыя рашэнні сталі нормай палітычнага жыцця — рашэнні жорсткія, грубыя, хамскія, з непралічанымі наступствамі.

«Мы не ўтопісты, — пісаў Ленін у кастрычніку 1917 года. — Мы ведаем, што любы чарнарабочы і любая кухарка не здольныя адразу ж узяцца за кіраванне дзяржавай. У гэтым мы згодныя і з кадэтамі, і з Брэшкаўскай, і з Цэрэтэлі. Але мы адрозніваемся ад гэтых грамадзян тым, што патрабуем неадкладнага разрыву з тым забабонам, быццам кіраваць дзяржавай, несці будзённую, штодзённую працу кіравання здольныя толькі багатыя або з багатых сем’яў узятыя чыноўнікі. Мы патрабуем, каб навучанне справе дзяржаўнага кіравання вялі свядомыя рабочыя і салдаты, і каб пачата яно было неадкладна, то-бок да гэтага навучання неадкладна пачалі прыцягваць усіх працоўных, усю беднату».

Савецкая прапаганда, пачынаючы з Льва Троцкага, перайначыла гэтыя, разумныя ў першапачатковай канстатацыі, але адчайна-дэмагагічныя ў выснове словы Леніна ў шарж: «кожная кухарка павінна навучыцца кіраваць дзяржавай».

Дык як жа яна навучацца і чаму яна, гэта няшчасная кухарка, навучыцца ў «свядомых рабочых і салдат»? — Зразумела, чаму. Навукі дзяржаўнага кіравання ў яе новым веданні не будзе ні на ёту.

Навука дзяржаўнага кіравання такая ж складаная і адказная, як навука хірурга-кардыёлага або фізіка-ядзерніка. Жыццё многіх людзей, іх дабрабыт залежаць ад кіраўніка. Навукі кіравання трэба вучыцца многія гады: вывучаць досвед мінулага, гістарычныя прэцэдэнты, гісторыю права, культуру чалавецтва, багаслоўе, эканоміку, фінансы, ваенную справу, асновы тэхналогіі. І, вядома, псіхалогію, тэорыю масавай свядомасці. Калі ўсіх гэтых ведаў не будзе, кіраўнік, выпадкова выбіўшыся наверх, пачне прымаць рашэнні, заснаваныя на звычайным жыццёвым досведзе. Гэта будуць, так званыя, простыя рашэнні, бо пра іншыя такі кіраўнік і не чуў. Гэтыя «простыя рашэнні», зусім напэўна, будуць мець катастрафічныя наступствы для ягонай краіны і тых краін, якія з ёй звязаныя. Бо такі кіраўнік нават не зможа разабрацца ў рэкамендацыях дарадцаў, калі яны будуць хоць трохі складаныя.

Яшчэ зусім нядаўна вядучы пласт рыхтаваўся ў найлепшых прыватных школах і ўніверсітэтах. Вучням, акрамя ўсіх неабходных ведаў, выхоўвалася высокая адказнасць за сваю краіну і яе народ. Манархаў таму ж навучалі прызваныя найлепшыя настаўнікі. Ці варта здзіўляцца поглядам Аляксандра Першага, калі яго настаўнікам быў вялікі Цэзар Лагарп, адзін з прэзідэнтаў Швейцарскай рэспублікі. Царскасельскі Ліцэй і вучэльня правазнаўства рыхтавалі бюракратыю Расійскай Імперыі, Ітан, Оксфард — Брытанскай, Гарвард — Злучаных Штатаў.

ХХ стагоддзе — гэта час поўнага народаваладдзя. Ніякіх цэнзаў для грамадзян не засталося, і гэта, адразу скажу, выдатнае дасягненне. Але простыя людзі, ідучы на выбарчы ўчастак, чыталі газеты, у якіх пісалі культурныя дзеячы вядучага пласта, слухалі радыё і тэлебачанне, дзе да іх звярталася культурная эліта краіны. Палітычная асвета ішла зверху ўніз, і гэта дазваляла выбітным людзям кіраваць заходнімі дэмакратыямі. Успомнім Вудра Вілсана, Уінстана Чэрчыля, Пуанкарэ, Тамаша Масарыка, а ў Расіі — Сталыпіна, Какоўцава, Мілюкова.

Аднак ХХ стагоддзе прынесла і масавы палітычны папулізм, першыя праявы якога былі ўжо ў рэвалюцыях стагоддзя XIX-га. І ўсё ж папулісты падрабляліся пад асветных і мудрых людзей, не пакутуючы ад лішку адукацыі і навыкаў дзяржаўнага кіравання. Людзі амаль неадукаваныя або адукаваныя толькі крыху і аднабока, як Гітлер, Ленін, Сталін, Мусаліні, Хрушчоў, Брэжнеў, Мао, замацаваліся як тыраны і навязвалі грамадствам сябе ў вобразах вялікіх мудрацоў, а пры тым чынілі найвялікшыя дурноты і катастрафічныя гнюснасці ад поўнай няздольнасці кіраваць годна, добра і на карысць людзям. Гэтых «кухарок», мусіць, не навучылі «свядомыя рабочыя і салдаты».

А цяпер, разам з Інтэрнэтам, прыйшла новая бяда. Інфармацыя і асвета больш не распаўсюджваюцца зверху ўніз, ад культурнай эліты да народа, занятай найважнейшай, але простай і не патрабуючай інтэлектуальнай рэфлексіі працай фермера, рабочага, праграміста, банкаўскага клерка, сацыяльнага работніка. Просты народ газет больш не чытае, ды іх амаль і няма, а мае зносіны ў сусветным павуцінні на гарызантальным узроўні адзін з адным. Простыя і малаадукаваныя — з такімі ж простымі і малаадукаванымі. Малаадукаваныя, маючы зносіны з малаадукаванымі, цяпер упэўненыя, што менавіта яны могуць судзіць пра ўсе тонкасці палітыкі і абмяркоўваць іх на ўзроўні хлесткіх абраз і шматлікіх тэорый змовы. Іншых ведаў яны не маюць, мець не жадаюць і ўпэўненыя, што іх і няма, а ёсць вучоная заўм, нудная, нецікавая і не патрэбная. Яны «яйцагаловых інтэлектуалаў» адправілі ва ўніверсітэцкія гета і вучыцца ў іх нічому не хочуць. Простыя рашэнні сталі нормай палітычнага жыцця — рашэнні жорсткія, грубыя, хамскія, з непралічанымі наступствамі.

І, карыстаючыся ўсеагульнай дэмакратыяй, перастаўшы нават чытаць тэксты, тым больш — кнігі, абмежаваўшыся кліпамі, гэта пераважная большасць абірае не аўтарытэтных прафесіяналаў палітыкі, а такіх жа, як яны самі, простых, але актыўных і шумных абітальнікаў сеткі X, якія прыглянуліся неадукаванай большасці тым, што ў гэтых сваіх абранцах яны пабачылі не сапраўдных знаўцаў, і нават не раздутых хлуслівай прапагандай «геніяў усіх часоў і народаў!» — такія цяпер не ў пашане, — а пабачылі саміх сябе — тых самых кухарак, і «свядомых» рабочых і салдат з ленінскага памфлета.

Вы дзівіцеся, дарагія сябры, што ўсё больш краін, яшчэ нядаўна дэмакратычных і рэспектабельных, цяпер цалкам ігнаруюць міжнароднае права, законы вайны, правілы грамадзянскіх адносін, уласныя канстытуцыі, а заадно і ўсталяваны парадак інстытуцыйных адносін? — Не дзівіцеся. Палітыкаў, якія цяпер імі кіруюць, нічому такому і блізка не вучылі. Як дзікуны, яны кіруюцца інтуіцыяй і побытавым здаровым сэнсам. Паглядзеў бы я, як такія палітыкі новага пакалення, ды і іх выбарцы, паставіліся б да хірурга, які прыйшоў рабіць складаную аперацыю іх блізкім без дыплома, адукацыі, з аднымі навыкамі хілера.

А вось палітыкай мы дазваляем такім «хілерам» займацца і гарадзіць такое, ад чаго валасы часам дыбам устаюць. Але — ужо позна.

Дык што не дзівіцеся таму, што адбываецца, дарагія сябры, мы ўвайшлі ў новую, прынцыпова новую эпоху, калі перакананыя «мудрасцю» інтэрнэт-зносін кухаркі, навучаныя «свядомымі рабочымі і салдатамі», без усякіх Оксфардаў, Сандхерстаў і Sciences Po, кіруюць чалавецтвам.

Вам страшна? Мне таксама.

Андрэй Зубаў, «Фэйсбук»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]