Мы ўвайшлі ў новую эпоху

Не варта здзіўляцца.

Чаму простыя рашэнні сталі нормай палітычнага жыцця — рашэнні жорсткія, грубыя, хамскія, з непралічанымі наступствамі.

«Мы не ўтопісты, — пісаў Ленін у кастрычніку 1917 года. — Мы ведаем, што любы чарнарабочы і любая кухарка не здольныя адразу ж узяцца за кіраванне дзяржавай. У гэтым мы згодныя і з кадэтамі, і з Брэшкоўскай, і з Цэрэтэлі. Але мы адрозніваемся ад гэтых грамадзян тым, што патрабуем неадкладнага разрыву з тым забабонам, нібыта кіраваць дзяржавай, несці штодзённую, паўсядзённую працу кіраўніцтва здольныя толькі багатыя або ўзятыя з багатых сем’яў чыноўнікі. Мы патрабуем, каб навучанне справе дзяржаўнага кіравання вялося свядомымі рабочымі і салдатамі і каб распачата яно было неадкладна, то-бок да гэтага навучання адразу пачалі прыцягваць усіх працоўных, усю беднату».

Савецкая прапаганда, пачынаючы з Льва Троцкага, перакруціла гэтыя, разумныя ў першапачатковай канстатацыі, але адчайна дэмагогічныя ў выснове словы Леніна ў шарж: «кожная кухарка павінна навучыцца кіраваць дзяржавай».

Як жа яна навучыцца і чаму яна, гэтая няшчасная кухарка, навучыцца ў «свядомых рабочых і салдат»? — Зразумела, чаму. Навукі дзяржаўнага кіравання ў яе новым веданні не будзе ні на йоту.

Навука дзяржаўнага кіравання такая ж складаная і адказная, як навука хірурга-кардыёлага або фізіка-ядзершчыка. Жыццё многіх людзей, іх дабрабыт залежаць ад кіраўніка. Навуцы кіравання трэба вучыцца шмат гадоў. Вывучаць досвед мінулага, гістарычныя прэцэдэнты, гісторыю права, культуру чалавецтва, багаслоўе, эканоміку, фінансы, ваенную справу, асновы тэхналогіі. І, вядома, псіхалогію, тэорыю масавай свядомасці. Калі ўсіх гэтых ведаў не будзе, кіраўнік, які выпадкова выбіўся наверх, пачне прымаць рашэнні, заснаваныя на звычайным жыццёвым досведзе. Гэта будуць так званыя простыя рашэнні, бо пра іншыя такі кіраўнік і не чуў. Гэтыя «простыя рашэнні» амаль напэўна будуць мець катастрафічныя наступствы для яго краіны і тых краін, якія з яго краінай звязаныя. Бо такі кіраўнік нават не зможа разабрацца ў рэкамендацыях дарадцаў, калі яны хоць колькі-небудзь складаныя.

Яшчэ зусім нядаўна вядучы слой рыхтаваўся ў найлепшых прыватных школах і ўніверсітэтах. Вучням, акрамя ўсіх неабходных ведаў, прывівалі высокае пачуццё адказнасці за сваю краіну і яе народ. Манархаў таму ж вучылі прызваныя лепшыя настаўнікі. Ці варта здзіўляцца поглядам Аляксандра Першага, калі яго настаўнікам быў вялікі Цэзар Лагарп, са-прэзідэнт Швейцарскай рэспублікі. Царскасельскі Ліцэй і вучылішча правазнаўства рыхтавалі бюракратыю Расійскай імперыі, Ітан, Оксфард — Брытанскай, Гарвард — Злучаных Штатаў.

ХХ стагоддзе — час усеагульнага народаваладдзя. Ніякіх цэнзаў для грамадзян не засталося, і гэта, адразу скажу, выдатнае дасягненне. Але простыя людзі, ідучы на выбарчы ўчастак, чыталі газеты, у якіх пісалі культурныя дзеячы вядучага пласта, слухалі радыё і тэлебачанне, дзе да іх звярталася культурная эліта краіны. Палітычнае асветніцтва ішло зверху ўніз, і гэта дазваляла выбітным асобам кіраваць заходнімі дэмакратыямі. Успомнім Вудра Вільсана, Уінстана Чэрчыля, Пуанкарэ, Тамаша Масарыка, а ў Расіі — Сталыпіна, Какоўцава, Мілюкова.

Аднак ХХ стагоддзе прынесла і масавы палітычны папулізм, першыя праявы якога былі ўжо ў рэвалюцыях ХІХ стагоддзя. І ўсё ж папулісты падрабляліся пад асветных і мудрых людзей, не пакутуючы ад лішку адукацыі і навыкаў дзяржаўнага кіравання. Людзі амаль неадукаваныя або адукаваныя толькі крыху і аднабакова, як Гітлер, Ленін, Сталін, Мусаліні, Хрушчоў, Брэжнеў, Мао, замацаваліся як тыраны і навязвалі грамадствам сябе ў вобразах вялікіх мудрацоў, а пры тым учынялі найвялікшыя дурноты і катастрафічныя брыдоты ад поўнай няздольнасці кіраваць годна, добра і на дабро людзям. Гэтых «кухарак», мусіць, не навучылі «свядомыя рабочыя і салдаты».

А цяпер разам з Інтэрнэтам прыйшла новая бяда. Інфармацыя і асвета больш не распаўсюджваюцца зверху ўніз, ад культурнай эліты да народа, занятага найважнейшай, але простай і не патрабуючай інтэлектуальнай рэфлексіі працай фермера, рабочага, праграміста, банкаўскага клерка, сацыяльнага работніка. Просты народ газет больш не чытае, дый іх амаль няма, а зносіцца ў сусветным павуцінні на гарызантальным узроўні адзін з адным. Простыя і малаадукаваныя — з такімі ж простымі і малаадукаванымі. Малаадукаваныя, зносючыся з малаадукаванымі, цяпер упэўнены, што гэта яны і ёсць тыя, хто могуць судзіць пра ўсе тонкасці палітыкі і абмяркоўваць іх на ўзроўні рэзкіх абразаў і шматлікіх тэорый змовы. Іншага ведання яны не ведаюць, ведаць не жадаюць і ўпэўнены, што яго і няма, а ёсць вучоная заум, занудная, нецікавая і не патрэбная. Яны «яйцагаловых інтэлектуалаў» адправілі ва ўніверсітэцкія гета і вучыцца ў іх нічаму не хочуць. Простыя рашэнні сталі нормай палітычнага жыцця — рашэнні жорсткія, грубыя, хамскія, з непралічанымі наступствамі.

І, карыстаючыся ўсеагульнай дэмакратыяй, перастаўшы нават чытаць тэксты, тым больш — кнігі, абмежаваўшыся кліпамі, гэта пераважная большасць абірае не аўтарытэтных прафесіяналаў палітыкі, а такіх жа, як яны самі, простых, але актыўных і шумных абітальнікаў сеткі X, што спадабаліся неадукаванай большасці тым, што ў гэтых сваіх абранцах яны ўбачылі не сапраўдных знаўцаў і нават не надзьмутых хлуслівай прапагандай «геніяў усіх часоў і народаў! — такія цяпер не ў пашане, — а ўбачылі саміх сябе — тых самых кухарак і «свядомых» рабочых і салдат з ленінскага памфлета.

Вы здзіўляецеся, дарагія сябры, што ўсё больш краін, яшчэ нядаўна дэмакратычных і рэспектабельных, цяпер цалкам ігнаруюць міжнароднае права, законы вайны, правілы грамадзянскіх адносін, уласныя канстытуцыі, а заадно і складзены парадак інстытуцыйных адносін? — Не здзіўляйцеся. Палітыкаў, якія цяпер імі кіруюць, нічаму такому і блізка не вучылі. Як дзікуны, яны кіруюцца інтуіцыяй і бытавым здаровым сэнсам. Паглядзеў бы я, як такія палітыкі новага пакалення, ды і іх выбаршчыкі, паставіліся б да хірурга, які прыйшоў рабіць складаную аперацыю іх блізкім без дыплома, адукацыі, толькі з навыкамі хілера.

А вось палітыкай мы дазваляем такім «хілерам» займацца і гарадзіць такое, ад чаго часам валасы становяцца дыбарам. Але — ужо позна.

Дык што не здзіўляйцеся таму, што адбываецца, дарагія сябры, мы ўвайшлі ў новую, прынцыпова новую эпоху, калі перакананыя «мудрасцю» інтэрнэт-зносін кухаркі, навучаныя «свядомымі рабочымі і салдатамі» без усякіх Оксфардаў, Сандхэрстаў і Sciences Po, кіруюць чалавецтвам.

Вам страшна? Мне таксама.

Андрэй Зубоў, «Фэйсбук»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]