Мангал і намёт — таксама сімвал пратэсту

20 гадоў намётнаму гарадку на Кастрычніцкай плошчы.

Роўна дваццаць гадоў таму ў цэнтры Мінска ставілі намёты пад бела-чырвона-белымі сцягамі. І гэтыя намёты — такі ж важны этап нашай барацьбы, як «Чарнобыльскі шлях-1996», Марш Свабоды-1999, Плошча-2010 і пратэсты-2020. Дзесяцігоддзямі беларусы адстойвалі права хадзіць па вуліцах сваіх гарадоў пад нацыянальнымі сцягамі і патрабаваць, каб дыктатар забіраўся да ўсіх чортаў. Гэты намётавы гарадок — адно з самых горкіх і адначасова прыгожых успамінаў таго часу. Ужо вырасла пакаленне тых, хто нарадзіўся пасля. І ўспамінаць пра тое, што было тады, дваццаць гадоў таму, мы абавязаныя не толькі дзеля сябе, але і дзеля іх.

Тады прайшоў усяго год пасля першага Майдану ва Украіне, і ўвесь свет параўноўваў мінскую Кастрычніцкую плошчу з Майданам. Ніякай агульнасці, запэўнялі мы сваіх заходніх, украінскіх і расійскіх калег, увогуле ніякай агульнасці, як вы гэтага не бачыце? Майдан мог з’явіцца толькі ў свабоднай краіне. У краіне, дзе прадпрымальнікі маглі грузавікамі прывозіць у цэнтр Кіева прадукты і цёплыя рэчы і ехаць па новую партыю. У краіне, дзе выкладчыкі ВНУ вызвалялі студэнтаў ад лекцый, каб тыя маглі пайсці на Майдан. У краіне, дзе ніхто не перашкаджаў пратэстоўцам усталёўваць на плошчы біятуалеты і абагравальнікі. У Беларусі Майдан быў бы немагчымы.

Выкладчыкі нашых ВНУ, у адрозненне ад кіеўскіх, папярэджвалі студэнтаў пра адлічэнне, калі хоць хто-небудзь будзе заўважаны на плошчы. А тых мінчукоў, якія неслі туды цёплыя рэчы і ежу, амонаўцы лавілі на выхадзе з метро. Каму шанцавала — тым даставаўся тычок пад рэбры і адабранне сумак. Каму шанцавала менш — іх адпраўлялі на Акрэсціна. І тым не менш, калі ў першы дзень на плошчы было ўсталявана дзевяць намётаў, дык ужо на наступны іх было 35. Скрозь кардоны, скрозь ачапленне людзі пранікалі туды і дапамагалі маладым рэвалюцыянерам. Уладальнік папулярнай тады кавярні «Лондан» прыкідваўся вар’ятам-індзейцам і заматаўся ў клятчасты плед, каб прайсці на плошчу і перадаць яго жыхарам намётавага гарадка. Тыя, хто нёс адзенне, надзявалі яго на сябе, каб збіць з панталыку сілавікоў, — па тры світэры, па дзве курткі, ды яшчэ і коўдрамі пад курткамі абкручваліся. І вячорамі можна было назіраць дзіўнае скапленне вакол плошчы няпаваротлівых таўстуноў, якія, прасочыўшыся скрозь ачапленне і агароджу, вярталіся рэзка схуднелымі на два-тры памеры.

Аднаму неверагоднаму чалавеку ўдалося пранесці пад носам у сілавікоў чатыры мангалы і вуглі. Другому — біятуалет. А ўжо каструлі з гарачым супам з’яўляліся там і зусім містычна. І тры з лішнім дні, якія ўдалося вытрымаць, — гэта вельмі шмат. Дарэчы, калі ноччу спецназ штурмаваў гарадок, а ўсіх, хто там знаходзіўся, рассоўвалі па аўтазаках, будучыя арыштанты тэлефанавалі сябрам і знаёмым і прасілі абавязкова выйсці 25 сакавіка, у Дзень Волі. Яны думалі не пра сябе, а пра тое, каб пратэст працягваўся.

І ўсе выйшлі. Потым быў масавы марш на Акрэсціна з мэтай вызваліць вязняў. І войскі пад камандаваннем Паўлічэнкі. І святлашумавыя гранаты, і газ, і дымавыя шашкі, і крыкі «не баімся!». І тысячы збітых і арыштаваных. І зноў: «не баімся, у нас Дзень Волі, і мы будзем вольна хадзіць па нашым горадзе!». І перапоўненыя турмы, і абвешчаныя працоўнымі днямі для суддзяў выхадныя, і страх, і гонар, і ўпэўненасць у тым, што цяпер ужо дакладна прайдзеная кропка незвароту. Дарэчы, ніхто так і не даведаўся, калі менавіта яна была прайдзеная. Магчыма, якраз тады. З іншага боку, у нашай сітуацыі гэта ўжо не так важна. Не дата, а вынік — вось што найважнейшае.

Гэтыя ўспаміны — як прозвішчы палітвязняў, такія ж каштоўныя. Калі з турмаў вывозяць чарговую партыю, мы пачынаем шукаць у спісах прозвішчы сяброў. Не знаходзім, але перабіраем іх імёны ў памяці. Лена не выйшла, Вольга не выйшла, як жа так… Затое Каця выйшла, як жа цудоўна. Дакладна так жа ўвесь астатні час мы перабіраем успаміны пра нашыя пратэсты розных гадоў, пра гераічныя і адчайныя маршы і мітынгі, пра тое, як стаялі плячо да пляча і працягваем стаяць, дацягваючыся адно да аднаго праз кантыненты і межы. І становімся ўсё бліжэй адно да аднаго.

Бо дваццаць гадоў таму Дзень Волі яшчэ не быў агульнанародным святам. А сёння ён — свята кожнага беларуса. Дваццаць гадоў таму не кожны лічыў бела-чырвона-белы сцяг сваім. Сёння ўжо няма такога беларуса, для якога сцягам была б чырвона-зялёная ануча.

Значыць, заўтра наш сцяг вернецца на вуліцы нашых гарадоў. І мы разам з ім. Дзень Волі не за гарамі.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]