Мікалай Статкевіч расказаў пра сваю стратэгію ў 2020 годзе

Хто пачынаў беларускую рэвалюцыю?

Лідар беларускай апазіцыі, палітвязень, які выйшаў на волю, Мікалай Статкевіч апублікаваў у сваім тэлеграм-канале адказ на пытанне пра сваю стратэгію пратэстаў у 2020 годзе:

— Былыя актывісты «Народнай Грамады», якія цяпер знаходзяцца па-за межамі Беларусі, перадалі мне некалькі пытанняў, што найбольш цікавяць людзей. Адкажу на іх тут. Вось першае з іх:

— Мы памятаем прэс-канферэнцыю ў Варшаве 27 лютага 2019 года, у якой вы ўдзельнічалі разам з Андрэем Саннікавам і Уладзімірам Някляевым. На ёй вы былі абвешчаныя кандыдатам у прэзідэнты ад Беларускага Нацыянальнага Кангрэса на магчымых выбарах. Пазней была падтрымана ваша стратэгія «кандыдатаў пратэсту», якая добра спрацавала ў 2020 годзе. Нагадайце, у чым сутнасць гэтай стратэгіі і як вы ацэньваеце пратэсты 2020 года?

— Я вельмі ўдзячны калегам па БНК за давер, спадзяюся, я не падвёў і ім не давялося шкадаваць пра сваё рашэнне. Але хацеў бы патлумачыць прычыны, паводле якіх БНК абраў гэтую стратэгію. Няправыя тыя, хто кажа, што «старыя» не змаглі арганізаваць рэвалюцыю, а з’явіліся «новыя», якія арганізавалі. Рэвалюцыю нельга проста арганізаваць, калі грамадства не гатовае да зменаў. Але яе можна накіраваць і ўзначаліць, калі людзі гатовыя да яе.

Наяўнасць такой гатоўнасці яшчэ Ленін называў «рэвалюцыйнай сітуацыяй», якая ўключала наступныя ўмовы (узгадвайце, вы гэта ведаеце):

1) Нізы не хочуць жыць па-старому.

2) Вярхі не могуць кіраваць па-старому.

3) Абвастрэнне супярэчнасцяў у грамадстве звыш звычайнага.

Першая ўмова прысутнічала ўжо недзе ў 2017 годзе. Падвышэнне пенсійнага ўзросту, крызіс занятасці ў рэгіёнах, калі кожную ноч дзясяткі маршрутак з усходніх гарадоў з «гастарбайтэрамі» выязджалі ў Маскву, і, нарэшце, дэкрэт аб падатках з беспрацоўных, пазней названы дэкрэтам аб «дармаедах». Сацыяльная напружанасць расла, мы гэта адчувалі. Адчуванне перарасло ў упэўненасць, калі мне патэлефанаваў Дзмітрый Бандарэнка і паведаміў, што за апошні месяц кардынальна вырасла колькасць наведванняў сайта «Хартыя’97» Наталлі Радзінай, які сярод беларусаў лічыўся (і цяпер лічыцца) голасам дэмакратыі. Таму БНК прызначыў у лютым 2017 года несанкцыянаваны мітынг на Кастрычніцкай плошчы Мінска супраць гэтага дэкрэта. На яго выйшла каля 5 тысяч чалавек, а стрым з яго на «Радыё Свабода» паглядзелі каля двух мільёнаў чалавек. Пасля гэтага стыхійныя мітынгі супраць дэкрэта пачаліся па ўсёй краіне. Нам стала відавочна, што беларусы хочуць пераменаў і гатовыя за іх змагацца.

Другая ўмова — пра «верхі». Кіраваць па-старому яны не змогуць, калі распадаецца вертыкаль улады. Такое бывае пры распадзе дзяржавы або пры сабатажы выканаўцаў. Апошняе адбываецца, калі на вуліцах працяглы час знаходзіцца вялікая колькасць пратэстоўцаў (даследчыкі кажуць пра 3,5% насельніцтва краіны), што пераконвае чыноўнікаў, што яны апынуліся не на тым баку і замест грошай, пасадаў, розных дабротаў яны могуць апынуцца ў якасці адказчыкаў за дзеянні ўлады.

Трэцяя ўмова выконваецца само па сабе, калі цынічнае бяздзеянне ўлады падчас COVID выклікае негатыўную рэакцыю ў людзей.

Але ад самага пачатку ўзнікала пытанне, як сабраць людзей на працяглы пратэст у такой колькасці, калі любая вулічная актыўнасць строга і хутка караецца. Па сутнасці, для гэтага была толькі адна магчымасць — збіраць людзей падчас выбарчай кампаніі на пікетах па зборы подпісаў за вылучэнне кандыдатаў на «выбарах», што законамі не забаранялася, пра што было нават адпаведнае растлумачэнне канстытуцыйнага «суда».

Выпрабоўваць гэты падыход мы пачалі восенню 2019 года падчас парламенцкіх «выбараў». Я аб’ехаў дзясяткі гарадоў, дзе правёў сустрэчы, мэтай якіх быў пошук рэгіянальных арганізатараў, патэнцыйных лідараў пратэсту. Потым мы вылучылі ў гэтых гарадах шляхам збору подпісаў каля 40 кандыдатаў. Я ўвайшоў у ініцыятыўныя групы па зборы подпісаў за вылучэнне кожнага з гэтых кандыдатаў. Потым, пасля папярэдніх абвестак, мы прыязджалі на пікет да кожнага з кандыдатаў пратэсту. Мы працавалі невялікай камандай, у якой акрамя мяне быў намеснік старшыні «Народнай Грамады» Валянцін Троцкі і генсэк партыі Сяргей Спарыш. Мы ставілі стэнды з дзёрзкімі, але юрыдычна карэктнымі плакатамі, уключалі гукаўзмацняльнае абсталяванне і праводзілі мітынгі. Мы «ламалі страх» у людзей.

Дарэчы, я пачаў «ламаць» яго яшчэ з восені 2015 года, праз месяц пасля вызвалення, калі пачаў праводзіць у цэнтры Мінска несанкцыянаваныя акцыі, бо за чатыры папярэднія гады майго зняволення там не было ніводнай акцыі «апазіцыі». Нейкія палітычныя могілкі стварылі…

Былі спробы з боку ўлады перашкодзіць нам праводзіць мітынгі на пікетах, але ўжо ў 2020 годзе, у зняволенні, калі яшчэ былі лісты ад людзей на волі і інфармацыя з інтэрнэту і рэгіянальных газет, я заўважыў поўную залежнасць паміж колькасцю людзей на нашых пікетах у канкрэтных гарадах, іх дзёрзкасцю і колькасцю ды настойлівасцю ўдзельнікаў акцый пратэсту ў тых жа гарадах у 2020 годзе.

Мы ў БНК адначасова выпрабоўвалі некалькі стратэгій на тых «выбарах» і дапамагалі адно аднаму іх рэалізоўваць. Напрыклад, «Еўрапейская Беларусь», якую ўзначальваюць Андрэй Саннікаў і Дзмітрый Бандарэнка, зарэгістравала сваіх кандыдатаў праз партыю БНФ і выкарыстала адведзены ім час на агітацыю. А адмову ў рэгістрацыі вылучанай зборам подпісаў Ірыны Халіп мы выкарысталі для правядзення акцый пратэсту ў цэнтры Мінска. Потым мы ўжылі назапашаны досвед у Стратэгіі вяртання сапраўдных выбараў, прынятай БНК перад прэзідэнцкімі выбарамі 2020 года. Мы рыхтаваліся, але і тая бок шукала новыя метады барацьбы з пратэстамі.

Напярэдадні ключавой акцыі пратэсту супраць «дэкрэта аб дармаедах» 25 сакавіка 2017 года былі арыштаваныя ўсе яе патэнцыйныя лідары. Напрыклад, Яўгена Афнагеля узялі на кальцовай аўтадарозе, я не знаходзіўся дома, каб пазбегнуць прэвентыўнага арышту, але мяне вылічылі і ўзялі за дзень да акцыі. Уладзіміра Някляева, які, калі стала вядома пра арышты, адразу накіраваўся з Варшавы ў Мінск, каб узначаліць акцыю, у Брэсце АМОН затрымаў так жорстка, што гэта ледзь не каштавала яму жыцця. У выніку акцыя 25 сакавіка не кіравалася і была рассеяная ўладай. Але людзі масава выйшлі і паказалі, што гатовыя да пратэсту.

У 2020 годзе мы зноў ужылі стратэгію кандыдатаў пратэсту. Першай акцыяй 2020 года быў несанкцыянаваны мітынг на прыступках Дома ўрада 14 мая пасля падачы на рэгістрацыю маёй ініцыятыўнай групы і часткі груп кандыдатаў пратэсту. Тады я заявіў, што «сёння мы распальваем тут полымя пратэсту» і заклікаў людзей на першы мітынг на пікетах кандыдатаў пратэсту 24 мая ў Мінску, каля Камароўкі. Пасля гэтага мітынгу стала зразумела — Беларусь падымаецца. На 31 мая былі прызначаныя мітынгі на пікетах ва ўсіх абласных гарадах, на якія выйшлі дзесяткі тысяч людзей.

Нашы рэгіянальныя арганізатары мелі гукаўзмацняльнае абсталяванне, мы накіроўвалі з Мінска на такія мітынгі прамоўтэраў у абласныя цэнтры. На 7 чэрвеня мною загадзя былі ўжо анансаваныя, акрамя Мінска і абласных цэнтраў, мітынгі прыкладна ў 10 самых буйных раённых гарадах (я імкнуўся запусціць пратэст па ўсёй краіне, пакуль на волі).

Калі колькасць удзельнікаў мітынгаў пачала імкліва расці, улады зноў прэвентыўна арыштоўвалі патэнцыйных лідараў пратэсту. Спачатку адміністрацыйна, як Паўла Севярынца, мяне, Валянціна Троцкага, Вераніку Мішчанка, а потым і па крымінальных справах. У тым ліку і кіраўніка камісіі Рады БНК Яўгена Афнагеля, актыў «Еўрапейскай Беларусі» (іншых яе лідараў — заўв. Charter97.org). Пазней былі асуджаныя па крымінальных справах кіраўнікі камісій Рады БНК Генадзь Фядыніч, Васіль Берэснеў, Вацлаў Арэшка, які дагэтуль знаходзіцца ў зняволенні, генсэк «Народнай Грамады» Сяргей Спарыш. Усё гэта паказвае, што ўлада цудоўна разумела, хто насамрэч стаіць за падрыхтоўкай грамадства да пратэстаў.

Але намі ўжо была праведзеная каласальная аналітычная, арганізацыйная і агітацыйная праца, якая, дарэчы, пастаянна асвятлялася ў сеціве. Вельмі важна было трансляваць нашы акцыі на ўсё грамадства, каб накіроўваць яго незадаволенасць у русла гатоўнасці да пратэстаў. Вялікую ролю ў гэтым адыгралі блогеры і незалежныя журналісты. Найважнейшую функцыю тут выканаў сайт «Хартыя’97» на чале з Наталляй Радзінай, які фактычна вёў сістэмнае інфармацыйнае суправаджэнне нашых мерапрыемстваў. Таксама мы шырока выкарыстоўвалі сацыяльныя сеткі.

Таму, калі ў 2020 годзе да мяне даходзілі меркаванні і заявы пра «нечаканасць пратэстаў», мне хацелася адказаць: «Вы проста не чыталі мае акаўнты». Яны, дарэчы, і цяпер павінны быць даступныя, хоць я і не магу імі карыстацца.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]