Мафіёзны рэжым РФ страчвае апору

Нафтавы фундамент пачынае прыкметна прасядаць.

Расійская вайна трымаецца не на ідэалогіі і не на прапагандзе «ўставання з каленяў». Яе рэальная аснова — грошы. Пакуль мафіёзны рэжым у Маскве захоўвае доступ да нафтавых даходаў, ён здольны фінансаваць агрэсію, кампенсаваць ваенныя страты і падтрымліваць унутраную лаяльнасць эліт. Але менавіта гэты фундамент сёння пачынае прыкметна прасядаць.

Чорны рынак расійскай нафты, які Крэмль гадамі падаваў як доказ сваёй «ўстойлівасці» і ўмення абыходзіць санкцыі, апынуўся пад сур'ёзнай пагрозай. Мільёны барэляў застраюць у сховішчах, і прычына гэтага — не толькі новыя абмежаванні з боку ЗША і Еўропы (арышты танкераў «ценевага флоту» Расіі ўжо становяцца звыклай з'явай). Як адзначае калумніст Bloomberg Хав'ер Блас, ключавы фактар значна больш прагматычны: выкананне правілаў стала танней і бяспечней, чым іх парушэнне.

Для пакупнікоў санкцыйнай нафты — перадусім Індыі і Турцыі — сёння даступныя легальныя альтэрнатывы па разумных коштах і без сур'ёзных палітычных рызык. За апошнія два месяцы гэтыя краіны без асаблівых цяжкасцяў пачалі пераключацца на нафту, якая не падпадае пад абмежаванні. У выніку расійскія пастаўкі губляюць прывабнасць, а былая мадэль звышзніжак перастае працаваць. Мафіёзная эканоміка, прывыклая зарабляць на шэрых схемах, сутыкаецца з банальнай рыначнай логікай.

Падобная сітуацыя складваецца і для Ірана. Яго экспарт амаль цалкам завязаны на Кітай, які сёння купляе каля 95% іранскай нафты і прыкладна 60% расійскай. Гэтыя адносіны выглядаюць узаемавыгаднымі, але насамрэч толькі ўзмацняюць залежнасць Масквы і Тэгерана ад цэнтра прыняцця рашэнняў. Кітай атрымлівае танную энергію і магутныя палітычныя рычагі, а дыктатуры маюць усё менш прасторы для манеўру.

Пекін тэарэтычна можа кампенсаваць аб'ёмы, ад якіх адмаўляюцца Індыя і Турцыя, накіроўваючы санкцыйную нафту ў стратэгічныя рэзервы. Але нават у гэтым сцэнарыі Расія і Іран аказваюцца не бенефіцыярамі, а закладнікамі. Іх даходы ператвараюцца з інструмента знешняга кантролю ў крыніцу суверэннай сілы. Альтэрнатыва яшчэ больш балючая: скарачэнне здабычы і прамы ўдар па бюджэтах, якія і без таго знаходзяцца пад сур'ёзным ціскам.

Паказальны і разварот Індыі. Найбуйнейшыя нафтаперапрацоўчыя кампаніі краіны — Indian Oil, Bharat Petroleum і Reliance Industries — адмовіліся ад новых закупак расійскай нафты на сакавік і красавік. Паводле звестак Reuters, Нью-Дэлі можа ўстрымлівацца ад расійскіх паставак і далей, разглядаючы гэта як частку стратэгіі збліжэння з ЗША. Для Крамля гэта азначае страту аднаго з ключавых рынкаў і яшчэ адзін сігнал: свет паступова вучыцца абыходзіцца без мафіёзных пастаўшчыкоў.

Дырка ў расійскім бюджэце ўжо ў студзені гэтага года аказалася прыкметна глыбейшай, чым год таму. І ўсе тэндэнцыі сведчаць, што лепш не стане. Ваенная эканоміка патрабуе ўсё больш рэсурсаў, а крыніц для іх папаўнення становіцца ўсё менш. Ілюзія фінансавай неўразлівасці рассейваецца.

Важна разумець: для мафіёзнай сістэмы фінансавыя патокі — гэта не проста крыніца даходаў, а механізм кіравання. Грошы забяспечваюць лаяльнасць эліт, працу рэпрэсіўнага апарату і адносны сацыяльны спакой унутры краіны. Пакуль нафта прадавалася — хай і са зніжкамі, праз шэрыя схемы і пасярэднікаў — рэжым мог кампенсаваць ваенныя няўдачы і адкладаць разлік на будучыню. Цяпер гэта прастора для манеўру імкліва скарачаецца.

Скарачэнне нафтавых даходаў адбіваецца адразу на некалькіх узроўнях сістэмы. Па-першае, змяншаецца рэсурс для працягнення вайны — не толькі ў ваенным, але і ў палітычным вымярэнні. Па-другое, узмацняецца канкурэнцыя ўнутры самой эліты за доступ да грашовых патокаў. І, па-трэцяе, расце залежнасць ад знешніх гульцоў, перадусім ад Кітая, які ў гэтай канфігурацыі перастае быць партнёрам і становіцца арбітрам.

Гэта важны момант. Мафіёзная дзяржава можа існаваць толькі ў ўмовах адноснай аўтаноміі сваіх ценявых даходаў. Як толькі кантроль над імі зрушваецца вонкі, сістэма страчвае ўстойлівасць. Расія ўсё менш зарабляе на нафце і ўсё больш прадае ўласную залежнасць — згаджаючыся на ўмовы, якія яшчэ некалькі гадоў таму лічыліся б непрымальнымі.

Сучасная Расія — гэта не энергетычная звышдзяржава і не «геапалітычны гарант». Гэта мафіёзная сістэма, пабудаваная вакол ценявых плыняў, «шэрых флатылій» і пастаяннага абыходу правілаў. Яна не прапануе партнёрам развіцця, бяспекі або тэхналогій. Яна прадае рызыку — і гэты тавар набываюць усё горш.

Менавіта пра гэта падрабязна гаворыцца ў кнізе «Мафіёзная дзяржава: як Расія не змагла стаць дэмакратычнай», што выйшла пад маёй рэдакцыяй. У ёй паказана, як крымінальныя практыкі былі ўбудаваныя ў саму тканку дзяржавы, як ценявая эканоміка стала апорай палітычнай стабільнасці рэжыму і як залежнасць ад нелегальных даходаў ператварылася ў яго галоўную ўразлівасць.

Сёння барацьба з даходамі мафіёзнага рэжыму выходзіць на першы план. Не гучныя заявы і не сімвалічныя жэсты, а сістэмнае перакрыццё фінансавых патокаў падточвае здольнасць Крамля весці вайну. Кожная альтэрнатыва санкцыйнай нафце, кожная адмова ад шэрых схем, кожная дадатковая рызыка для пасярэднікаў аслабляе гэтую канструкцыю.

Для мафіёзнай дзяржавы гэта заўсёды крытычны момант. Бо без грошай не працуюць ні вайна, ні рэпрэсіі, ні міф пра ўласную сілу. І менавіта таму ўдары па фінансавым фундаменту рэжыму аказваюцца значна больш эфектыўнымі за любыя дэкларацыі.

Леанід Неўзлін, «Гордон»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]