Сорак тысяч аднолькавых перамоў

Пуцін гандлюе ілюзіяй міру.

У лістападзе, здаецца, зноў павінны адбыцца сустрэчы прадстаўнікоў Расіі, ЗША і Украіны, гэтым разам у Абу‑Дабі. І зноў СМІ разганяюць чаканні: можа, гэтым разам дамовяцца, можа, з’явіўся шанец на спыненне вайны.

Для пачатку варта ўспомніць, колькі такіх сустрэч ужо было і што яны змянілі. Разгледзім коратка гісторыю гэтага «перамоўнага працэсу».

Крыху храналогіі

28 лютага 2022 года — першая сустрэча расійскай і ўкраінскай дэлегацый у Гомельскай вобласці. 3 сакавіка — другі раўнд, у Белавежскай пушчы. 7 сакавіка — трэці. Расійскую дэлегацыю ўзначальваў памочнік прэзідэнта Расіі Владимир Мединский. Бакі выклалі патрабаванні, дамовіліся пра гуманітарныя калідоры і пра працяг кантактаў. Вайна працягваецца.

10 сакавіка ў Анталіі сустрэліся міністр замежных спраў Расіі Сергей Лавров і міністр замежных спраў Украіны Дмитрий Кулеба пры пасярэдніцтве Турцыі. Вайна працягваецца.

29 сакавіка — сустрэча ў Стамбуле. Абмяркоўвалі нейтралітэт Украіны, гарантыі бяспекі, тэрытарыяльныя пытанні. У красавіку кіраўнікі дэлегацый, дыпламаты, юрысты і ваенныя эксперты працягнулі працу над праектам дагавора. Дагавор так і не быў заключаны. Вайна працягваецца.

13 ліпеня 2022 года ў Стамбуле сустрэліся ваенныя прадстаўнікі Расіі, Украіны і Турцыі пры ўдзеле ААН. 22 ліпеня падпісалі збожжавую ініцыятыву. Тут вынік быў: аднавіўся экспарт прадуктаў харчавання з украінскіх партоў. Потым амаль год працаваў сумесны каардынацыйны цэнтр, узгадняліся маршруты, праводзіліся інспекцыі. Вайна працягваецца.

5 мая 2023 года адбылася асобная тэхнічная сустрэча па збожжавай здзелцы, 10–11 мая — наступны раўнд. Пасля гэтых перамоў і наступных кантактаў здзелку падоўжылі яшчэ на два месяцы. У ліпені Расія выйшла з ініцыятывы. Вайна працягваецца.

Абу‑Дабі таксама з’явіўся ў гэтай гісторыі задоўга да цяперашніх анонсаў. Паводле дадзеных Reuters, 17 лістапада 2022 года прадстаўнікі Расіі і Украіны абмяркоўвалі там абмен палоннымі і аднаўленне транзіту расійскага аміяку. Вайна працягваецца.

У 2025 годзе пачалася новая серыя сустрэч.

23–25 сакавіка ў Эр-Рыядзе амерыканцы асобна размаўлялі з расійскімі і ўкраінскімі прадстаўнікамі. Ад Расіі ўдзельнічалі старшыня камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах Григорий Карасин і дарадца дырэктара ФСБ Сергей Беседа. Абмяркоўвалі бяспеку суднаходства і спыненне ўдараў па энергетыцы. Былі апублікаваныя заявы аб дамоўленасцях. Але ўмовы іх выканання бакі разумелі па-рознаму, і ўзаемныя абвінавачанні ў парушэннях пачаліся практычна адразу. Вайна працягваецца.

16 мая — зноў Стамбул. З расійскага боку — Мединский, начальнік ГРУ Генштаба, адмірал Игорь Костюков, намеснік міністра замежных спраў Михаил Галузин і намеснік міністра абароны Александр Фомин. З украінскага — дэлегацыя міністра абароны Рустема Умерова. Вынік — абмен «тысяча на тысячу», праведзены 23–25 мая. Вайна працягваецца.

2 чэрвеня — другі стамбульскі раўнд. Дамоўленасці аб абмене палоннымі, аб вяртанні целаў загінулых. Вайна працягваецца.

23 ліпеня — трэці раўнд. Новыя дамоўленасці аб абменах, прапанова стварыць рабочыя групы. Вайна працягваецца.

25 лістапада — Абу‑Дабі: прадстаўнікі разведак Расіі і Украіны, сустрэчы з міністрам сухапутных войскаў ЗША Дэниелом Дрисколлом. Абмяркоўвалі палонных і іншыя закрытыя пытанні. Вайна працягваецца.

19–21 снежня — Маямі: паралельныя кансультацыі амерыканцаў з украінскім і расійскім бакамі. Вайна працягваецца.

23–24 студзеня 2026 года — першы трохбаковы раўнд у Абу‑Дабі. Расійскую дэлегацыю ўзначальвае Костюков. Абмяркоўваюць бяспеку, тэрыторыі, магчымыя параметры спынення агню. Вайна працягваецца.

4–5 лютага — другі раўнд там жа. Канкрэтны вынік — абмен 157 на 157. Вайна працягваецца.

17–18 лютага — Жэнева. Расійскую дэлегацыю зноў узначальвае Мединский, у складзе застаюцца Костюков і Галузин. Палітычныя пытанні, ваенныя пытанні, механізмы кантролю будучага перамір’я. Вайна працягваецца.

Асобным каналам ішлі асабістыя сустрэчы прэзідэнта Расіі Владимира Путина са спецпасланнікам прэзідэнта ЗША Дональда Трампа Стивом Уиткоффом. 11 лютага 2025 года, Масква: вызваленне амерыканскага настаўніка Марка Фогеля. 13 сакавіка, Масква: амерыканская прапанова аб 30-дзённым спыненні агню. 11 красавіка, Пецярбург. 25 красавіка, зноў Масква. 6 жніўня, Масква, за некалькі дзён да тэрміну, які Трамп прызначыў для новых санкцый. Сустрэча цягнулася каля трох гадзін, расійскія дзяржСМІ назвалі яе «канструктыўнай і карыснай». Вайна працягваецца і працягваецца.

15 жніўня — сустрэча Трампа с Путиным у Анкоридже. Ніякіх пагадненняў аб прыпыненні ваенных дзеянняў дасягнуць не ўдалося. Вайна працягваецца.

2 снежня, Крэмль, Уиткофф разам з зяцем Трампа Джаредом Кушнером прадстаўляюць перапрацаваны варыянт плана з 28 пунктаў, першапачаткова падрыхтаванага ў цесным узаемадзеянні з кіраўніком РФПИ Кириллом Дмитриевым, але потым сур’ёзна адрэдагаванага з боку Украіны і еўрапейскіх сталіц. Масква яго адхіляе. Вайна працягваецца.

22 студзеня 2026 года, зноў Крэмль, Уиткофф і Кушнер, напярэдадні першага трохбаковага раўнда ў Абу‑Дабі. 5 верасня, Масква: Уиткофф і Кушнер, паводле слоў прадстаўніка Белага дома, абмяркоўвалі з Путиным «змястоўныя планы наступных крокаў». Вайна працягваецца.

21 кастрычніка адбылася дзявятая сустрэча, у Канстанцінаўскім палацы ў Пецярбургу. Уиткофф прывёз дакументы з выкладам падыходаў ЗША да ўрэгулявання — усё той жа, згодна з уцечкамі, арыгінальны план з 28 пунктаў, з якога стрэслі пыл, — і выказаў надзею, што Путин пагодзіцца аднавіць трохбаковыя перамовы. Так і з’явілася лістападаўскае Абу‑Дабі. Вайна працягваецца.

Шматлікія СМІ і «аналітыкі» абяцаюць нам, што ў лістападзе абавязкова нешта адбудзецца пазітыўнае. «Канструктыўныя перамовы», «значны прагрэс», «наступны раўнд». Гэтыя ацэнкі ўдзельнікаў ствараюць адчуванне руху. Сам факт чарговай сустрэчы нібыта павінен сведчыць пра набліжэнне міру.

Колькасць не перарастае ў якасць

Колькасць сустрэч нічога не кажа пра вынік. Пасля студзеньскага Абу‑Дабі паведамлялі пра канструктыўную атмасферу. Пасля лютаўскай Жэневы — пра значны прагрэс. Вайна працягваецца.

Болей за тое, сам парадак цяперашняга працэсу пастаўлены з ног на галаву. Абмяркоўваюцца тэхнічныя параметры перамір’я, механізмы кантролю, будучыя гарантыі. Але няма галоўнага — прынцыповага палітычнага рашэння ўсіх бакоў спыніць ваенныя дзеянні. Тэхнічная праца, якая павінна забяспечваць выкананне такога рашэння, цалкам яго падмяніла.

Гэта ўсё адно што абмяркоўваць шлюбную дамову да таго, як людзі ўвогуле вырашылі ўступіць у шлюб. Можна гадамі ўзгадняць маёмасныя пытанні, спрачацца пра фармулёўкі, наймаць юрыстаў і прызначаць новыя сустрэчы. Праца будзе ісці. Толькі намеру ўступаць у шлюб у аднаго з бакоў можа не быць наогул. Яго цалкам задавальняе само абмеркаванне.

Вядома, папярэдняя прапрацоўка ўмоваў можа садзейнічаць палітычнаму рашэнню. Але калі яна ператвараецца ў самадастатковы працэс, у прапрацоўку дзеля прапрацоўкі і не вядзе да ніякага рашэння, а гатоўнасць абмяркоўваць гіпатэтычныя дэталі прымаюць за доказ гатоўнасці дамаўляцца ў прынцыпе, дык у чым яе сэнс?

Гэта, бясспрэчна, поспех расійскай дыпламатыі. Яна дамаглася таго, што гатоўнасць размаўляць залічваецца як гатоўнасць спыніць вайну. Расія ўдзельнічае ў сустрэчах, абмяркоўвае асобныя пытанні, пагаджаецца працягваць кансультацыі — і атрымлівае магчымасць прад’яўляць усё гэта як сведчанне сваёй зацікаўленасці ў міры.

Вайна працягваецца, але гэта ўжо не так важна, раз «Расія праявіла гатоўнасць да дыялогу».

Заходнія палітыкі з задавальненнем прынялі такі парадак. Ім — не столькі палітыкам і лідарам, колькі адміністратарам і бюракратарам — прапанавалі зразумелае і звыклае занятак: арганізоўваць сустрэчы, узгадняць парадак дня, рыхтаваць прапановы, ацэньваць сігналы, рабіць гучныя і пустыя заявы. За іх ужо прыдумалі, чым ім займацца. Вельмі зручна.

У гэтым выяўляецца больш агульная праблема заходняй палітыкі: прыстасаванне да чужой сілы пры нежаданні карыстацца ўласнай. Захад у сукупнасці значна мацнейшы за Расію, але палітычна паводзіць сябе так, быццам магчымасці ёсць толькі ў Масквы, а яму застаецца іх улічваць і рэагаваць. Карыстацца ўласнай сілай — эканамічнай, палітычнай, ваеннай — значыць прымаць рашэнні, несці адказнасць і быць гатовым вытрымліваць наступствы. Гэта некамфортна. «Працягваць кансультацыі», «кіраваць рызыкамі» і «дэскалаваць эскалацыю» значна камфортней. Можна і далей рабіць выгляд, што праца ідзе, і ігнараваць непрыемнае пытанне, чаму гэтая праца ніяк не змяняе становішча ў лепшы бок.

Еўропа пастаянна скардзіцца, што яе ніхто не ўспрымае ўсур’ёз. Але як усур’ёз успрымаць таго, хто сам не ведае, чаго хоча? А калі нават ведае, дык не хоча прыкладаць сур’ёзныя намаганні дзеля дасягнення жаданай мэты?

«Дыпламатыя дзеля дыпламатыі» абыходзіцца ўсё даражэй

Пакуль Захад спрабуе знайсці «дыпламатычнае рашэнне», вайна працягваецца. Расія працягвае знішчаць Украіну, Украіна працягвае адчайна змагацца і губляць людзей, Еўропа працягвае аплачваць свой пошук надуманага «трэцяга шляху» ростам выдаткаў, палітычнай нестабільнасцю і тымі самымі рызыкамі, якія яна, паводле ўласнага пераканання, імкнецца «ўрэгуляваць».

Так званы «перамоўны працэс» ужо не выканаў сваёй задачы. Ён ні на ёту не прыблізіў мір. Наадварот, за гэты час становішча Украіны і еўрапейскай часткі Захаду стала цяжэйшым.

Любімы аргумент прыхільнікаў такой, з дазволу сказаць, «дыпламатыі» гучыць так: «размаўляць заўсёды лепш, чым не размаўляць». Па ступені пераканальнай сілы ён суседнічае з непахіснай мудрасцю «лепш быць багатым, чым бедным», «лепш быць здаровым, чым хворым» і «мір лепшы, чым вайна». На ўзроўні лозунгаў нібыта і не паспрачаешся. Але варта такому аратарам задаць пытанне — а пра што канкрэтна размаўляць? Якія канкрэтныя меры павінны быць прынятыя, каб размова перайшла са слоў у нешта больш матэрыяльнае? Як дамагчыся ад іншага боку спынення ваенных дзеянняў? Яшчэ больш размаўляць? Маўчаць. Адказу не даюць. Прыхільнікі размоў чамусьці не хочуць размаўляць на гэтую тэму.

А вайна працягваецца.

Палітычны інструмент, які гадамі не прыводзіць да заяўленага выніку, патрабуе як мінімум аб’ектыўнага перагляду і пры неабходнасці замены на нешта больш эфектыўнае. Нельга бясконца апраўдваць яго тым, што наступная сустрэча, магчыма, акажыцца больш удалай за папярэднюю. Як кажа вядомы афарызм, рабіць адно і тое ж зноў і зноў і кожны раз чакаць іншага выніку — прыкмета пэўных інтэлектуальных праблем.

Але гэта патрабуе пэўнай смеласці — смеласці прызнаць памылковасць сваіх ацэнак і падыходаў, тое, што велізарныя намаганні і час выдаткаваныя дарэмна. Далёка не ўсе на гэта здольныя. Вельмі нямногія.

Нельга кожны раз пачынаць адлік нанова, быццам да будучага Абу‑Дабі не было ні Беларусі, ні Анталіі, ні Стамбула, ні Эр‑Рыяда, ні Маямі, ні Жэневы, ні Абу‑Дабі. Перш чым абвяшчаць чарговую сустрэчу новым шансам, нядрэнна было б растлумачыць, чаму цяпер павінна атрымацца тое, чаго не ўдалося дасягнуць за ўсе папярэднія раўнды.

Вайна працягваецца.

Борис Бондарев, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]