Углядаючыся ў 2026-ы год

Што чакае расійскую эканоміку.

Тут мне бачацца два магчымыя варыянты развіцця падзей:

песімістычны (інерцыйны, далей будзем абазначаць яго «П») – вайна працягваецца ў тым жа «стылі», што мы назіралі ўвесь 2025 год: цягучыя пазіцыйныя баі з вялікімі стратамі, нязначнымі зменамі лініі фронту і нарастаннем інтэнсіўнасці супрацьстаяння дронаў;

аптымістычны («А») – на ўкраінскім фронце дасягаецца перамір’е (але не мірная дамова), актыўныя баі спыняюцца, бакі працягваюць «падкусываць» адзін аднаго ўпотай з дапамогай дронаў і дыверсійных груп.

Першы варыянт для Расіі багаты захаваннем таго ж фінансавага цяжару, з якім яна жыве ўжо 4 гады.

Другі варыянт дорыць расіянам надзею на не надта значнае, але ўсё ж такі скарачэнне ваенных выдаткаў федэральнага бюджэту і рэгіянальных даплат кантрактнікам. Магчыма таксама зняцце (памякчэнне) некаторых замежных санкцый супраць Расіі – але не асноўных, бо энергетычныя рынкі Еўропы і Турцыі вярнуць у поўным аб’ёме ўжо не ўдасца: іх з задавальненнем занялі кампаніі з ЗША.

У найлепшым для Расіі варыянце праз тыя ж амерыканскія фірмы ўдасца часткова аднавіць пастаўкі нафты і газу з Расіі ў Еўропу, прадаючы іх адразу і цалкам амерыканскім пасярэднікам (тады Еўропа будзе купляць фармальна амерыканскія нафту і газ), а значыць, аддаючы ім нямалую долю прыбытку ад продажаў.

Выхадзячы з такога прагнозу палітычнай сітуацыі РФ у 2026 годзе, мы ўжо можам паспрабаваць уявіць, як у надыходзячым годзе будуць змяняцца асноўныя характарыстыкі яе эканомікі.

Дынаміка ВУП

Эканамічныя працэсы інерцыйныя, і дынаміка ВУП, што склалася ў 2024–2025 гадах, не можа радыкальна і хутка змяніцца пры любых новых ваенна-палітычных сітуацыях. Таму:

у варыянце «А» падзенне ВУП, верагодна, ўкладзецца ў дыяпазон ад нуля да мінус 4% (стагнацыя – слабая рэцэсія);

у варыянце «П» падзенне можа перавысіць 5% (чыстая рэцэсія).

Ацэньваць такое падзенне нельга паводле даных МВФ, паколькі МВФ вымушана выкарыстоўвае матэрыялы Расстата, у тым ліку сумнеўныя ацэнкі дэфлятара. Таму ацэнку дынамікі эканомікі Расіі ў цэлым лепш праводзіць па даных аб змяненні натуральных аб’ёмаў вытворчасці найважнейшых відаў прадукцыі (методыка ЦМАКП і падыходы Інстытута народнагаспадарчага прагназавання РАН) і чыгуначных перавозак. Гэта не ўлічвае ў поўнай меры падзеі ў сферы паслуг, але для Расіі – што вяртаецца з постіндустрыяльнага свету ў свет адстала-індустрыяльны – такое дапушчэнне, мяркую, прымальнае.

Пры такіх прагнозах дынамікі ВУП не надта радуюць урад РФ і зборы даходаў у федэральны бюджэт у 2026 годзе, а значыць, і велічыня бюджэтнага дэфіцыту.

Стан бюджэту

Нагадаем, што на 2025 год планавалася сабраць даходы ў бюджэт у суме 40,3 трлн рублёў, але паводле ацэнак на кастрычнік 2025 года даходы былі сабраныя толькі ў суме 36,5 трлн; дэфіцыт чакаецца вышэйшы за планаваны на 2025 г. у 4,75 раза, то бок не менш як 5,7 трлн – супраць 1,2 трлн рублёў паводле плана.

У 2026 годзе можна чакаць далейшага падзення бюджэтных даходаў: нафтагазавых – у сілу негатыўнай для Расіі дынамікі сусветных цэн на нафту, а ненафтагазавых – па дзвюх прычынах:

скарачэнне бюджэтнага фінансавання нявенных галін (відаць, асабліва значнага ў першым квартале 2026 года);

скарачэнне прыбытку і нават маштабаў дзейнасці грамадзянскіх кампаній Расіі пасля павышэння ПДВ і змяншэння льгот для малога і сярэдняга бізнесу.

Выхадзячы з гэтага, можна чакаць, што ў 2026 годзе дэфіцыт федэральнага бюджэту будзе большы за запланаваную велічыню ў 3,8 трлн рублёў і складзе:

у варыянце «А» 4–6 трлн;

у варыянце «П» 5–7 трлн рублёў.

У 2026 годзе магчымыя аператыўныя карэкціроўкі параметраў бюджэту, уключаючы секвестр грамадзянскіх выдаткаў, як гэта ўжо адбывалася ў 2025 годзе.

Але ўрада Расіі ўжо будуць моцна звязаныя рукі што да падатковых рэформаў, бо такія рэформы ішлі абодва апошнія гады. Таму істотных падатковых навінацый чакаць не варта, але, верагодна, зноў будуць павышаныя стаўкі акцызаў (хіба што не на вадкую сталь, паколькі чорная металургія і так ужо ў бядзе).

Суадносна істотнае павелічэнне падатковай нагрузкі магчыма на ўзроўні рэгіянальных бюджэтаў (якія ўжо даволі кепска зводзяць канцы з канцамі) – праз падатак на нерухомасць. Тут можна чакаць істотнага павышэння кадастравай вартасці жылля, ад якой налічваецца такі падатак, а таксама і самой стаўкі – аж да яе цяпер зацверджанай верхняй мяжы ў 2,5% (для кватэры коштам, скажам, 10 млн рублёў гэта дасць 250 тысяч рублёў у год падатку).

Скарачэнне выдаткаў дэфіцытнага федэральнага бюджэту ў спалучэнні са скарачэннем сальдаваных фінансавых вынікаў кампаній Расіі (у 2025 годзе, паводле даных Расстата за студзень–верасень, сальдавы фінансавы вынік кампаній знізіўся на 7,7% у параўнанні з тым жа перыядам 2024 года) будзе, верагодна, усё мацней адбівацца на магчымасцях росту намінальных даходаў грамадзян краіны.

Малаверагодна, што нават у варыянце «А» гэтыя даходы вырастуць больш чым на 8–9%. Але цалкам верагодна, што пры рэальнай спажывецкай інфляцыі, якая ў 2026 годзе можа паскорыцца за кошт павышэння стаўкі ПДВ, росту кошту імпартных тавараў (у выпадку дэвальвацыі рубля), а таксама паскарэння росту кошту маторнага паліва і транспартных тарыфаў, рэальныя даходы насельніцтва ўпадуць. Іншая справа, ці зможам мы гэта аб’ектыўна ацаніць паводле статыстычных даных Расстата?

Інфляцыя і іншыя паказчыкі

Гэтыя даныя, хутчэй за ўсё, будуць сведчыць пра стабілізацыю інфляцыі на ўзроўні 6–7%, але рэальная інфляцыя можа дасягнуць 13–14% (пабачым, якія даныя нам дасць Асацыяцыя расійскіх банкаў).

Будзем спадзявацца, што даныя справаздачнасці расійскіх рытэйлераў дапамогуць убачыць рэальную карціну.

Адзінае, што можа хоць крыху змяніць гэтую карціну, – запаволенне інфляцыі на спажывецкім рынку ў сілу істотнага падзення намінальных даходаў грамадзян. Людзі проста пачнуць купляць ўсё менш тавараў і асабліва паслуг, і грашовы ціск на цэны аслабне.

Але такому выніку радзець не варта – бо па факце ён будзе азначаць толькі скарачэнне фізічнага спажывання насельніцтва Расіі: як вядома, расійскія рытэйлеры ўжо ў 2025 годзе фіксуюць падзенне продажаў прадуктаў харчавання ў натуральным вымярэнні.

Спробуючы ацаніць, якімі ў такой сітуацыі да канца 2026 года могуць аказацца некаторыя колькасныя індыкатары стану спраў у эканоміцы краіны, мы можам меркаваць, што:

ключавая стаўка Банка Расіі не апусціцца ніжэй за 13% гадавых – насуперак чаканням уладаў («ЦБ можа знізіць ключавую стаўку да 9% да канца 2026 года, заявіў старшыня камітэта Дзярждумы па фінансавым рынку Аксакаў»);

курс долара складзе 90–95 рублёў;

бензін падаражэе за год не больш чым на 13–14%.

На рынку працы Расіі мы ўбачым, як і сёлета, захаванне фармальна нізкага ўзроўню беспрацоўя (2,2–2,5%), але пры істотным росту маштабаў схаванага беспрацоўя ў форме няпоўных працоўных тыдняў, неаплатных водпускаў, часовага пераводу работнікаў на нізкааплатныя віды дзейнасці, затрымак выплат заробкаў.

Увоз працоўных мігрантаў з нетрадыцыйных для Расіі рынкаў працы (напрыклад, з Індыі) будзе нарастаць. Але да канца 2026 года гэты працэс, хутчэй за ўсё, запаволіцца з-за істотнага росту колькасці міжнацыянальных канфліктаў паміж грамадзянамі Расіі і новымі працоўнымі мігрантамі.

Галіновыя перспектывы

У нафтавай прамысловасці крызіс будзе паглыбляцца, што прывядзе не столькі да зніжэння здабычы ў натуральным выражэнні, колькі да пагаршэння фінансавых вынікаў працы кампаній. А паколькі дзяржава не можа дапусціць банкруцтва кампаній у гэтай галіне і істотнага падзення здабычы нафты і газу (асновы энергазабеспячэння краіны), яна будзе прадастаўляць нафтагазавым кампаніям усё большыя падатковыя льготы. Што, адпаведна, будзе ўсё мацней скарачаць і даходы федэральнага бюджэту РФ.

У зоне крызісу будуць знаходзіцца практычна ўсе галіны гаспадаркі:

будзе падаць вытворчасць у натуральным выражэнні ў чорнай металургіі, хоць і ў меншай ступені, чым у 2025 годзе: зніжэнне вытворчасці чыгуну ў студзені–кастрычніку 2025 года склала 5,6%, легіраванай сталі — амаль 15%, праката — 5,3%, труб, профілю і фітынгаў — 11,9%);

працягнецца скарачэнне колькасці нанова распачатых будаўнічых аб’ектаў, прычым тут тэмп падзення можа стаць вышэйшы, чым у 2025 г. Прадвеснікам выглядае крызіс у прамысловасці будаўнічых матэрыялаў. Падзенне выпуску ў галіне цягнецца 11 месяцаў, кумулятыўны спад склаў мінус 16%. Выпуск знаходзіцца крыху вышэй за мінімумы 2020 года. Гэта сведчыць пра дэпрэсію ў будаўнічым комплексе;

абарот рознічнага гандлю, верагодна, будзе падаць, асабліва калі ў пачатку 2026 г. пачнецца дэвальвацыя рубля, што выкліча рост цэн на імпартныя тавары. Цалкам верагоднае і падаражанне авіябілетаў: эксперты чакаюць росту коштаў на пералёты ў 2026 г. у межах 20%.

Рэкардны спад вытворчасці магчымы ў машынабудаванні. І калі ён спачатку закрануў пераважна аўтамабілебудаванне (падзенне ў 2025 годзе — 61,6% супраць 2024-га) і сельскагаспадарчае машынабудаванне, то ў 2025-м такая ж сітуацыя магчыма і ў астатніх галінах машынабудавання.

Прычынай стане істотнае скарачэнне інвестыцый у эканоміцы пры ўсё яшчэ высокім кошце крэдытаў, пры адсутнасці замежных інвестараў і пры скарачэнні чыстага прыбытку кампаній у сілу росту падатковых адабранняў.

Трывожнай для расіян выглядае і сітуацыя ў агракомплексе краіны. (Крызіс у сельскай гаспадарцы паглыбляецца, так цяжка галіне ў гісторыі сучаснай Расіі яшчэ не было, заявіў Аляксандр Родзін, прэзідэнт данской Асацыяцыі сялянскіх гаспадарак і сельскагаспадарчых кааператываў.)

Рост абаротаў, і істотны, традыцыйна магчымы ў пахавальным бізнесе і ў платнай медыцыне.

Банкаўскі сектар Расіі будзе знаходзіцца пад асаблівай апекай дзяржавы, і адкрытых сітуацый банкруцтва банкаў тут пастараюцца не дапусціць. Але магчыма павелічэнне колькасці выпадкаў яўнага і тайнага аздараўлення праблемных банкаў праз АСВ або непасрэдна сіламі Банка Расіі. Сітуацыя тут можа істотна пагоршыцца пры моцнай дэвальвацыі рубля ў 2026 годзе, што адродзіць схільнасць расіян да захавання зберажэнняў у валюце і выкліча адток сродкаў з укладаў. Пры падобным развіцці падзей Банк Расіі можа ўвесці колькасныя ліміты на зняцце сродкаў з банкаўскіх рублёвых рахункаў у разліку на месяц.

Знешні гандаль

Паказчыкі расійскага экспарту, хутчэй за ўсё, будуць пагаршацца, і тэмп гэтага падзення будзе вызначацца пераважна дынамікай сусветных цэн на нафту, паколькі ніякіх новых тавараў для маштабнага экспарту Расія свету прапанаваць ужо не можа.

Калі санкцыі з Расіі не будуць знятыя ні ў найменшай меры (варыянт «П»), то падзенне экспарту ў 2026 годзе можа аказацца большым, чым у 2025-м (мінус 2,7% за 10 месяцаў да аналагічнага перыяду 2024 года).

Пры хаця б частковым зняцці санкцый (варыянт «А») падзенне экспарту ў 2026 годзе будзе супастаўнае з паказчыкамі 2025 года.

Што да імпарту, дык пры захаванні цяперашняга курсу рубля ён будзе расці прыкладна як у 2025 годзе (плюс 2–3%). А пры істотнай дэвальвацыі рубля (калі долар будзе каштаваць 90–95 рублёў, то бок на 15–20% менш, чым у канцы 2024 года) імпарт у натуральным выражэнні будзе стагнаваць або нават крыху зменшыцца.

З улікам усяго гэтага, прафіцыт рахунку бягучых аперацый у 2026 г. зноў скараціцца, хоць, магчыма, і ў меншай меры, чым у 2025 годзе, калі падзенне склала 29,6% у гадавым параўнанні.

Ігар Ліпсіц, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]