Ёсць у тым, што адбываецца, нейкая глыбінная старазапаветная метафізіка

Усё, як прадказвалі эксперты.

Тры гады таму Пуцін даручыў перадаць рублёўскую «Тройцу» РПЦ. Раней яна захоўвалася ў Траццякоўскай галерэі, і экспертная супольнасць патрабавала пакінуць яе на месцы, сцвярджаючы, што царкоўнікі, у адрозненне ад музейшчыкаў, не змогуць забяспечыць належных умоў захоўвання святыні.

У апошнія дні з’явілася інфармацыя, што праблемы пачаліся. Там паламалася нейкае абсталяванне, павысілася вільготнасць і гэтак далей. Усё, як прадказвалі эксперты.

Ёсць у тым, што адбываецца, нейкая глыбінная старазапаветная метафізіка. Дакладней, перадумовы для яе з’яўлення. «Тройца» стагоддзямі назапашвала сімвалічны капітал. Яна даўно ўжо перастала быць проста прадметам царкоўнага ўжытку, ператварыўшыся ў адно з найвышэйшых праяў рускай культуры ў тым выглядзе, у якім яе ўяўляе сабе сацыум. Яна стала візуальным увасабленнем ідэалаў гармоніі, пакоры, любові, еднасці. І калі дзяржава, што з ранку да вечара распавядае пра сваю адданасць ідэалам «традыцыйных каштоўнасцяў», аказваецца няздольная захаваць менавіта гэтую рэліквію, узнікае вельмі моцны сімвал. Гэта ж не апазіцыянеры знішчаюць святыню, не лібералы і не «бяздухоўны Захад». Гэта робяць людзі, якія абвясцілі сябе абаронцамі рускай традыцыі. Улада хацела сказаць: «Мы — захавальнікі святыні». Вынік абвяргае гэтае сцвярджэнне: «Ніякія вы не захавальнікі. Вы губіце тое, захавальнікамі чаго сябе абвясцілі».

Чаму я ў гэтай сувязі згадаў Стары Запавет? Таму што там, калі нешта адбываецца, то часта не само сабой — згодна з логікай нейкага прыватнага працэсу, — а таму, што такім быў вышэйшы замысел. Бог часта выкарыстоўвае Ікс для ўздзеяння на Ігрэк.

У Ісаі, напрыклад, Асірыя прама называецца прыладай божага гневу. З яе дапамогай Бог карае Ізраіль, што парушыў запаведзі. Другі Ісая называе персідскага цара Кіра божым «памазанікам», бо той становіцца інструментам у руках Бога, які вызваляе з яго дапамогай дараваны Ізраіль.

Мне падаецца, што тое, што цяпер адбываецца з «Тройцай», можа мець больш глыбокі сэнс, чым бачыцца на першы погляд. Занадта ўжо яскравы пасыл атрымліваецца. Якраз для самай кансерватыўнай аўдыторыі — той, да якой дагэтуль дастацца ўвогуле было немагчыма.

У Першай кнізе Царстваў ізраільцяне церпяць паразу ад філістымлянаў і вырашаюць прынесці на поле бою Каўчэг Запавету. Логіка амаль магічная: у нас ёсць найвялікшая святыня — значыць, Бог абавязаны забяспечыць нам перамогу.

Нічога падобнага не адбываецца. Філістымляне разбіваюць ізраільцянаў і захопліваюць Каўчэг. Гінуць сыны першасвятара Элі. Даведаўшыся пра страту Каўчэга, памірае сам Элі.

Аказваецца, святыня — гэта не зброя ў руках тых, хто ёю валодае, і не талісман, што гарантуе ім божую апеку. Больш за тое, Бог дапускае прыніжэнне ўласнай святыні, каб выявілася няправеднасць тых, хто лічыць сябе яе законнымі распарадчыкамі.

А можна ўспомніць гісторыю знішчэння Першага Храма. Юдэі тады пераконвалі сябе: маўляў, у нас ёсць Храм Гасподні, значыць, Ерусалім не можа загінуць. Ерамія казаў ім: не спадзявайцеся на магічную формулу «храм Гасподні». Калі вы чыніце няпраўду, сам факт валодання святыняй вас не ўратуе. Затым адбываецца немагчымае — вавілоняне разбураюць храм.

Выяўляецца, што Усявышні цалкам здольны дапусціць гібель уласнага свяцілішча, калі яго захаванне пачынае служыць маральным апраўданнем няправеднага парадку.

І вось я думаю: калі гэта было магчыма зрабіць з Каўчэгам і Храмам, дык чаму нельга было выкарыстаць шанаваны расіянамі абраз, каб прадэманстраваць ім няправеднасць той улады, якую яны бездумна ўзнеслі на п’едэстал? Магчыма, менавіта ў момант сваёй гібелі абраз здзяйсняе той самы ўчынак, дзеля якога ён калісьці быў створаны? Прымушае расіян убачыць тое, на што яны адмаўляюцца глядзець.

У будыстаў ёсць прытча пра групу людзей, што выпадкова апынуліся разам і схаваліся ў маленькім прыдарожным свяцілішчы ад снежнай буры, якая заспела іх на горным перавале. Было жудасна холадна, дроў вакол не знайшлося, і станавілася зразумела, што за ноч людзі змерзнуць насмерць. Тады манах з ліку тых, хто хаваўся, узяў сякеру і парэў на кавалкі драўляную статую Буды. Людзі распалілі вогнішча, яны былі ўратаваныя. Адзін спытаў, як у манаха паднялася рука знішчыць святыню. «Хіба істотная прырода Буды, схаваная ў дрэве, з якога была зроблена статуя, — не ў тым, што яго — гэта дрэва — можна спаліць, каб сагрэць некалькі змерзлых людзей, уключаючы дзяцей?» — адказаў манах.

Калі знішчэнне драўлянага Буды ратуе чалавека, то знішчыць яго можа аказацца больш «будысцкім» учынкам, чым маліцца на яго.

Хрысціянству гэтая логіка таксама не чужая. Ісус ставіў змест запаведзі вышэй за яе сакралізаваную форму: «Субота для чалавека, а не чалавек для суботы». Сэнс вышэй за рытуал.

У святле сказанага, што да рублёўскага абраза, пытанне можна паставіць рубам: што важней — фізічнае захаванне абраза ці рэалізацыя таго боскага замыслу, які ён увасабляе?

Калі ўявіць, што шэдэўр гіне, але яго знішчэнне становіцца магутнай маральнай падзеяй — прымушае мільёны людзей убачыць хлусню тых, хто абвясціў сябе захавальнікамі хрысціянскіх святыняў, — атрымліваецца парадокс: абраз можа выканаць сваё прызначэнне менавіта коштам уласнай гібелі. Ці не ў гэтым першапачаткова закладзены ў яго пры яго стварэнні сэнс — так, як калісьці пры нараджэнні Ісуса яму было прадвызначана памерці на крыжы?

Не ведаю, ці з’яўляецца тое, што адбываецца, часткай першапачатковага высокага замыслу, але пра палітычныя наступствы гібелі абраза, калі яна здарыцца, можна гаварыць цалкам упэўнена.

Сэнс перадачы «Тройцы» быў абсалютна відавочны: улада вяртае святыню Царкве, Пуцін выступае як аднаўляльнік гістарычнай справядлівасці, як апякун праваслаўя і рускай традыцыі. Плачэўны вынік таго, што адбылося, абясцэньвае гэты пасыл уладаў. Пуцін не аднаўляе святасць, а забівае яе.

Ну а калі расіяне, падобна да старажытнага Ізраіля, не зразумеюць сэнс таго, што адбылося, на іх галовы будуць сыпацца ўсё новыя і новыя няшчасці.

Аббас Галлямов, «Телегам»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]