Трамп не хацеў ехаць на саміт НАТА — а з'язджаючы, прызнаваўся ў любові

Як саюзнікі гэтага дамагліся?

Саміт НАТА ў Анкары, які адбыўся 7–8 ліпеня, Еўропа чакала з вялікім напружаннем. У апошнія месяцы лідар найбуйнейшага ўдзельніка Альянсу, прэзідэнт ЗША Дональд Трамп, неаднаразова ставіў пад сумнеў каштоўнасць НАТА для ЗША, называў яго «папяровым тыграм», абражаў саюзнікаў, прэтэндаваў на чужыя тэрыторыі і, урэшце, перайшоў ад слоў да спраў, пачаўшы скарачэнне амерыканскага кантынгенту ў Еўропе. На саміце аналітыкі прагназавалі напружаную атмасферу, СМІ пісалі пра «глыбейшы крызіс» Альянсу, а сам Трамп адкрыта заяўляў, што ехаць не хоча. Але нечакана ўсё скончылася хэпі-эндам: усмешкамі, пахваламі, абдымкамі і запэўненнямі ў адзінстве. Як гэта атрымалася – у матэрыяле «Гордон».

Атмасфера любові і адзінства

Напярэдадні саміту амерыканскія СМІ пісалі, што Трамп адпраўляецца ў Турцыю «ў змрочным настроі». Буквальна перад мерапрыемствам ён працягваў крытыкаваць саюзнікаў і адзначаў, што ляціць у Анкару толькі з павагі да прэзідэнта Рэджэпа Таіпа Эрдогана, якога лічыць сябрам. Калі сустрэча ў Анкары не прывядзе да новых крызісаў для Альянсу, гэта ўжо можна будзе лічыць перамогай, адзначаў былы дарадца Трампа Джон Болтан.

У Турцыі Трампу ўладкавалі цёплы прыём. Эрдоган асабіста прыехаў у аэрапорт сустракаць амерыканскага лідара і прайшоўся з ім пад руку. У аэрапорце Трампу наладзілі грандыёзнае авіяшоў у чырвона-бела-сініх колерах.

У цэлым, па ацэнцы Reuters, візіт Трампа стаў перамогай — калі не для НАТА, дык для Эрдогана. Трамп яго неаднаразова хваліў, абяцаў зняць санкцыі з Турцыі і прадаць ёй знішчальнікі F-35 (але гэта пакуль не дакладна).

Іншых саюзнікаў Трамп на саміце працягваў крытыкаваць, але ў выніку ўсё скончылася на пазітыўнай ноце. Пасля закрытай сустрэчы лідараў прэзідэнт ЗША заявіў, што ў той пакоі панавала атмасфера «вялізнай любові» і «вялікага адзінства». Паводле дадзеных Reuters, за зачыненымі дзвярамі Трамп не паўтараў сваю крытыку і замест гэтага выказаў жаданне захаваць членства ЗША ў НАТА, заявіўшы: «Мы хочам застацца з вамі».

Цёплая сустрэча з Зяленскім

Рэзкі паварот у стаўленні Трампа да Украіны — ад скандалу ў Авальным кабінеце і адкрытай крытыкі Уладзіміра Зяленскага да дазволу вырабляць амерыканскую зброю — стаў, па ацэнцы FT, «найбольш яскравым момантам саміту лідараў НАТА ў Турцыі, які часам пагражаў скончыцца абсурдам». Новы тон усёліў у еўрапейскіх саюзнікаў асцярожны аптымізм — яны спадзяюцца, што паводзіны Трампа ў Анкары азначаюць устойлівае змяненне пазіцыі ЗША на карысць Кіева і ўзмацненне ціску на Маскву.

На сумеснай прэс-канферэнцыі Трамп заявіў пра істотнае паляпшэнне адносін з прэзідэнтам Украіны. «З часоў Авальнага кабінета мы наладзілі добрыя адносіны з Зяленскім», — заявіў кіраўнік Белага дома, на што ўкраінскі прэзідэнт адказаў: «І гэта яшчэ не канец».

Таксама прэзідэнт ЗША абвясціў пра прадастаўленне Украіне ліцэнзій на вытворчасць ракет-перахопнікаў для сістэм СПА Patriot. Ён таксама заявіў, што ЗША могуць закрыць неба над Украінай у выпадку паўторнага нападу РФ пасля патэнцыйнага заключэння мірнай дамовы. Акрамя таго, ён паведаміў, што Злучаныя Штаты хочуць закупляць украінскія беспілотнікі.

Першы намеснік кіраўніка Офіса прэзідэнта Сяргей Кісліца назваў размову Зяленскага і Трампа «адной з найлепшых, а можа, і самай лепшай сустрэчай».

Паводле крыніц FT, на закрытай сустрэчы з Зяленскім пасля брыфінгу Трамп «ясна даў зразумець», што ЗША падтрымліваюць Украіну, і разглядаў дадатковыя крокі, каб дапамагчы Кіеву здзейсніць прарыў на полі бою. На перамовах «ён паводзіў сябе прыстойна і сур'ёзна», кажуць крыніцы. Сам Зяленскі пазней таксама падкрэсліў, што Трамп «быў вельмі канструктыўны».

«Усё дастаткова проста, — патлумачыў адзін дыпламат НАТА. — Трампу падабаюцца пераможцы. А Украіна апошнім часам пачала перамагаць».

Забароненыя тэмы

Пагрозы Трампа вывесці войскі з Еўропы, ягоная спрага захопу тэрыторый саюзнікаў, яго незадаволенасць нізкімі абароннымі выдаткамі і гнеў з-за адмовы некаторых краін НАТА выкарыстоўваць свае базы і паветраную прастору для атак на Іран — гэта «збітныя тырады», піша FT. Еўрапейскія лідары навучыліся адмахвацца ад іх.

А пра некаторыя тэмы яны неафіцыйна дамовіліся і ўвогуле не ўздымаць пры Трампе, каб не раздражняць яго. Напрыклад, чэмпіянат свету па футболе. Напярэдадні саміту зборная ЗША прайграла Бельгіі з разгромным лікам — 4:1.

Прэм'ер Бельгіі Барт дэ Вэвер сказаў журналістам, што мае намер «праявіць далікатнасць» да прэзідэнта ЗША, паколькі той «часам даволі раздражнёна рэагуе на тое, што яму не падабаецца».

«Усе гавораць пра адно, і гэта віншаванні з заслужанай перамогай “чырвоных д'яблаў”, — сказаў дэ Вэвер. — Вядома, прысутнічае і бок, што прайграў. А ён, да таго ж, з'яўляецца найбуйнейшым партнёрам у НАТА».

Ён не ўстрымаўся ад яшчэ адной колкасці, намякнуўшы на нядаўні скандал з-за рашэння ФІФА адмяніць дыскваліфікацыю гульца па просьбе Трампа. Кажучы, што НАТА гатова прадаставіць Украіне ваенную дапамогу ў памеры €70 млрд, дэ Вэвер дадаў: «Гэта вельмі моцная чырвоная картка Пуціну. Чырвоную картку нельга проста так забраць назад. Вы гэта ведаеце».

Нечаканыя падарункі

Эрдоган «зрабіў усё магчымае, каб дапамагчы» саюзнікам па НАТА палепшыць настрой Трампа, адзначае FT. У прыватнасці, на закрытай сустрэчы ўсіх лідараў турэцкі прэзідэнт падарыў прысутным рэвальверы з іх манаграмамі, патроны да іх і наборы для чысткі. Такія ж падарункі перад закрыццём саміту Эрдоган уручыў кіраўніцы Еўракамісіі Урсуле фон дэр Ляен і старшыні Еўрасавета Антоніу Кошце.

Падыход Рютэ працуе

«Ён мне проста падабаецца. Лічу, што тое, што ён робіць для НАТА, — гэта выдатныя навіны», — заяўляў генсек НАТА Марк Рютэ перад самітам.

Трамп, са свайго боку, выкарыстаў сустрэчу з ім, каб абрынуцца на Іспанію («жахлівы партнёр» і «безнадзейныя, дрэнныя людзі»), нагадаць, што Грэнландыя «патрэбная ЗША, а Даніі — не», і раскрытыкаваць Вялікабрытанію, Германію і Італію за тое, што яны не падтрымалі яго вайну з Іранам.

Але настрой прэзідэнта ЗША хутка мяняўся пад уплывам пахвал Рютэ пра тое, што «яго кіраўніцтва пераўтварае гэты альянс». На працягу саміту ён некалькі разоў параўноўваў Трампа з Эйзэнхаўэрам, хваліў яго «надзвычайную настойлівасць» у павышэнні абараназдольнасці членаў НАТА і ва ўсіх публічных выступах відавочна казаў менавіта тое, што хацеў бы пачуць галоўны госць.

Рютэ часта крытыкуюць за тое, што ён шчодра хваліць Трампа і не супрацьдзейнічае яго выпадам у адрас саюзнікаў.

Сам Рютэ ў адказ на гэтыя папрокі кажа, што мяняцца не будзе. «Яны ведалі, каго атрымаюць, калі наймалі мяне. Я такі, які ёсць. Калі людзі робяць нешта добрае, я скажу пра гэта. Калі я не згодны, таксама скажу, але, верагодна, не адкрыта — паспрабую захаваць адзінства Альянсу», — сказаў ён.

Рютэ таксама лічыць, што разыходжанні паміж партнёрамі, праяўленыя на саміце, прадэманстравалі дэмакратычную моц НАТА і павінны стаць урокам для Пуціна. На яго думку, здольнасць адкрыта спрачацца, а затым аб'ядноўвацца вакол агульнай мэты — гэта тое, што «адрознівае дэмакратыі» ад такіх краін, як Расія, Кітай і Іран.

Што далей

Прынамсі на паперы саміт завяршыўся пасланнем салідарнасці: у дэкларацыі саміту саюзнікі па НАТА, уключаючы Трампа, пацвердзілі сваю «непахісную прыхільнасць» калектыўнай абароне ў адпаведнасці з арт. 5 Вашынгтонскай дамовы.

У той жа час у дэкларацыі гаворыцца, што «еўрапейскія саюзнікі і Канада, працуючы з Злучанымі Штатамі, бяруць на сябе большую адказнасць за абарону Альянсу». Дык што, якой бы вялікай ні была любоў і адзінства, пераходу да «НАТА 3.0» не пазбегнуць. Добра, калі Трамп дазволіць яму быць паступовым і прадказальным — а не, смяротна пакрыўдзіўшыся на кагосьці з саюзнікаў, пачне новы раптоўны вывад войскаў.

«У Гаазе еўрапейскія саюзнікі на чале з тагачасным галоўным «тайным шаптунам» Трампа Маркам Рютэ згуртаваліся вакол маштабнага абяцання аб выдатках [на абарону], якое забяспечыла ім… адзін удалый дзень у прэсе. За гэтым паследаваў няўдалы год. У мінулым годзе еўрапейцы ўсё яшчэ спадзяваліся перашкодзіць гэтай адміністрацыі скараціць сваю ролю ў Еўропе. Сёлета яны спадзяюцца супрацоўнічаць з ёй, каб зменшыць шкоду ад пераходнага перыяду», — лічыць старшая навуковая супрацоўніца Еўрапейскай праграмы Фонду Карнегі Сафія Бэш.

Маштабы скарачэння стануць зразумелыя да канца 2026 года, калі Пентагон завершыць шасцімесячную рэвізію і аналіз. Сам Трамп, паводле дадзеных CNN, выступаў за скарачэнне колькасці вайскоўцаў на траціну. У Анкары ён не даваў дакладных адказаў на пытанні журналістаў, абмяжоўваючыся словам «паглядзім».

Пазней ён дадаў, што разгледзіць магчымасць вываду войскаў, калі не будзе заключаная «вельмі выгадная здзелка ў Грэнландыі».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]