Лукашэнка прайграў гісторыі

Мы перамаглі саміх сябе.

Увесь тыдзень у скронях малаткамі стукае верш Бродскага «Праз шэсць гадоў». Яно пачынаецца радкамі: «Так доўга разам пражылі, што зноў другое студзеня выпала на аўторак». А мы так доўга пражылі, што дзевятае жніўня зноў прыпадае на нядзелю.

Та самая нядзеля, калі адкрыты выбарчыя ўчасткі і вакол іх збіраюцца натоўпы. Та самая нядзеля, калі пах гарадскога пылу і разагрэтага асфальту здаецца прыгажэйшым за любы вытанчаны водар, бо гэта пах свабоды. Та самая нядзеля, калі кроў кіпіць увесь дзень, бо наперадзе вечар — самы важны, магчыма, вечар у жыцці. Та самая нядзеля, якая становіцца кропкай біфуркацыі для ўсёй краіны. Та самая нядзеля, роўнай якой ужо не будзе.

Здаецца, гэтыя шэсць гадоў былі бясконцымі. Туды змясцілася ўсё: рэпрэсіі, вайна, уцёкі соцень тысяч беларусаў ад турмы і мільёнаў украінцаў ад вайны. Па канцэнтрацыі падзей хапіла б на стагоддзі. Але ўсё змясцілася ў шэсць гадоў. Толькі для зняволенага шэсць гадоў — велізарны тэрмін. Для тых, хто з другога боку кратаў, — так, драбяза. А на фоне сусветнай гісторыі — увогуле незаўважны подых ветрыку. Дзеці, народжаныя ў 2020 годзе, яшчэ нават у школу не пайшлі. Іх першы званок — 1 верасня. А для некаторых і ўвогуле толькі праз год.

Кожны раз 9 жніўня ўсе ўспамінаюць гэты дзень 2020 года і спрабуюць падводзіць вынікі. Гэта быццам навагодняя ноч, калі ўсім раптам становіцца важна зрабіць высновы. І лепш, калі гэтыя высновы аптымістычныя: ніхто не любіць ныцікаў і няўдачнікаў. Заўсёды прыемней чытаць «у гэтым годзе я нарадзіла двайнят і зарабіла мільён еўра», чым «я ўвесь год гарбаваўся на будоўлі, і мне адмовілі ў відзе на жыхарства». Адсюль бясконцыя задорныя мантры «мы ўжо перамаглі!».

Не, мы не перамаглі — давайце будзем сумленнымі хаця б адносна саміх сябе. Інакш мы б не сядзелі па турмах і не бадзяліся па чужых краінах у пошуках прытулку. Мы не перамаглі дыктатуру, але Лукашэнка прайграў. Гучыць парадаксальна, але факт. Ён прайграў не нам — ён прайграў гісторыі. А мы пакуль што перамаглі толькі саміх сябе, што, дарэчы, таксама вельмі важна.

Успомніце, як беларускія артысты і музыкі з'яжджалі ў Расію. Раней, да 2020 года, менавіта гэта лічылася прыкметай поспеху — прабіцца ў Расіі. І галоўнае, што рабілі нашы суайчыннікі, пачынаючы штурм сваіх алімпаў, — забываліся на тое, што яны беларусы. Здавалася, што гэта можа затармазіць прасоўванне і стварыць перашкоды ў кар'еры. Галоўнае — не вылучацца. Дарэчы, украінцы таксама ехалі прабівацца ў Расію, але для іх гэта было хутчэй спосабам зарабіць грошы, каб потым развіваць сваю справу ва Украіне і ўкладаць маскоўскія грошы ва ўкраінскі бізнес. Для нашых жа суайчыннікаў кар’ера ў Расіі была самамэтай. І што цяпер? Нават тыя, хто за якім чортам яшчэ туды едзе, заўсёды падкрэсліваюць: толькі вы не блытайце, мы вам не расіяне, мы — беларусы. Цяпер гэта для кожнага — прадмет гонару. Нават для тых, каму раней было ўсё адно.

А ўспомніце, як раней паводзілі сябе расійскія турысты ў Беларусі — прыязджалі, быццам у ўласную правінцыю, і вельмі нямногія ставілі іх на месца. Цяпер кожны мінак падрабязна растлумачыць, што ў Беларусі не смецяць, што беларуская мова — гэта не прыколы са словам «Масква», і што за байкі пра «адзін народ» можна і па мордзе атрымаць.

Ёсць дзве разнавіднасці нацыянальнай гордасці. Гордасць імперская — па змаўчанні, гэта заводскія налады. Расіянін разумее, што ўвесь свет чытае Дастаеўскага і ведае Гагарына і Цыялкоўскага. Яму нацыянальную гордасць паднеслі на блюдзечку яшчэ ў радзільні. А прадстаўнік прыгнечанага народа штодня даказвае, што яго народ, яго краіна, яго культура і гісторыя — прадмет гонару і падстава для павагі з боку ўсяго сусветнага супольніцтва. Дык вось, да беларусаў гэта нацыянальная гордасць прыйшла шэсць гадоў таму. Менавіта ў тым жніўні. Цяпер кожны гатовы разарваць любога, хто засумняваецца ў выбітных якасцях народа, у яго гераізме, у яго гістарычнай ролі ў сусветнай гісторыі.

Вось гэта і ёсць перамога 2020 года — усвядомленая і заслужаная нацыянальная гордасць. А за ўсё астатняе яшчэ давядзецца змагацца, каб перамагчы ўжо не сябе, а дыктатуру. Ну і ладна, мы прывыклыя.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]