Украіна першай у свеце запусціла «прыватную СПА»
1- 30.05.2026, 18:26
Хто яе прыдумаў і наколькі яна эфектыўная.
У 2024—2025 гадах праблемы са супрацьпаветранай абаронай ва Украіне сталі абвастрацца. Расія павялічыла колькасць атак ударнымі дронамі і мадыфікавала іх такім чынам, каб збіваць гэтыя беспілотнікі стала складаней.
Пры гэтым пад удары ўсё часцей сталі трапляць не толькі ваенныя, але і грамадзянскія аб’екты ў тыле Украіны: чыгуначныя станцыі, склады, крамы і лагістычныя хабы.
Кіеў сутыкнуўся з праблемай недахопу як рэсурсаў, так і кадраў для забеспячэння СПА ў глыбіні тэрыторыі.
Новая тактыка «шахедаў» прадугледжвае, што яны скапліюцца на вузкім участку для прарыву абароны.
Гэта прывяло да таго, што, прарваўшы абарону, яны фактычна без перашкод маглі працягваць атакаваць любы будынак або рухомы аб’ект на тэрыторыі Украіны.
Ваеннае кіраўніцтва атрымала заданне знайсці «проціяддзе».
Прыватная СПА: як узнікла ідэя
Узброеныя сілы Украіны не паспявалі нарошчваць патэнцыял для абароны аб’ектаў крытычна важнай інфраструктуры, тлумачыць Украінскай службе Бі-бі-сі намеснік галоўнакамандуючага Узброеных сіл Украіны, брыгадны генерал Андрэй Лебядзенка.
Менавіта ў сферу яго адказнасці ўваходзіць распрацоўка інавацый ва ўкраінскай арміі, у прыватнасці ідэя «прыватнай СПА».
«Аб’ектаў крытычнай інфраструктуры спачатку стала паўтары сотні, потым пяцьсот, затым, дапусцім, дзве тысячы, а потым дзесяць. Гэта прывяло да таго, што мы проста не паспявалі нарошчваць патэнцыял іх абароны. Стала ясна, што сімметрычны адказ на гэтую пагрозу не працуе. Трэба дзейнічаць асіметрычна», — адзначае ён у інтэрв’ю BBC.
Тады і ўзнікла ідэя прыцягнуць да супрацьпаветранай абароны як мага больш людзей, якія па тых ці іншых прычынах не могуць быць мабілізаваныя. Напрыклад, жанчын, ветэранаў, мужчын ва ўзросце 18—25 гадоў, былых вайскоўцаў з раненнямі.
У чэрвені 2025 года Кабмін Украіны запусціў эксперыментальны праект па стварэнні груп СПА ў складзе дабравольчых фармаванняў тэрытарыяльных абшчын (ДФТО). Асобы, што не падлягаюць мабілізацыі, маглі заключыць кантракт на 3 гады і ўступіць у гэтыя фармаванні, каб узяць удзел у абароне ўкраінскага неба. Фінансаваць гэтыя групы могуць мясцовыя супольнасці, а не дзяржава.
У лістападзе 2025 года эксперымент пайшоў далей: урад дазволіў ствараць уласныя групы СПА прадпрыемствам усіх формаў уласнасці, у тым ліку і прыватным.
У сакавіку гэтага года ўлады дазволілі «часова выдаваць» узбраенне і боепрыпасы «прыватным СПА-шнікам».
У гэты момант эксперымент запрацаваў не толькі ў тэорыі, але і на практыцы.
Праект працягнецца два гады — да 22 лістапада 2027 года. Па яго выніках Міністэрства абароны Украіны павінна адрапартаваць ураду аб яго эфектыўнасці.
Як гэта працуе
Каб атрымаць права на стварэнне ўласнага падраздзялення СПА, прадпрыемства павінна падаць заяву ў Мінбароны Украіны. У ёй неабходна пазначыць звесткі аб кампаніі, кіраўніцтве, а таксама інфармацыю аб «здольнасці выконваць задачы супрацьпаветранай абароны» (наяўнасць складоў, аб’ектаў нерухомай маёмасці для захоўвання сродкаў СПА і гатоўнасць закупляць сродкі СПА).
Таксама патрэбныя даныя аб прыблізнай структуры і складзе групы СПА.
Гэтыя «СПАшнікі» абавязкова павінны прайсці псіхіятрычнае і наркалагічнае абследаванне, не мець судзімасцяў і абмежаванняў па стане здароўя, што перашкаджаюць выкананню службовых абавязкаў, а таксама сувязяў з Расіяй і падсанкцыйнымі асобамі.
Мінбароны Украіны разглядае гэтую заяўку і можа даць згоду або адмовіць.
Паводле звестак крыніц Украінскай службы Бі-бі-сі ў ваенным кіраўніцтве, па стане на сярэдзіну мая заяўкі падалі каля 40 кандыдатаў. З іх амаль 30 атрымалі дазвол ад міністэрства, а каля 10 — ужо інтэграваныя ў агульнанацыянальную сістэму СПА.
Праўда, непасрэдна выконваюць задачы, то-бок нясуць баявое дзяжурства, крыху менш за палову з іх. Астатнія знаходзяцца на этапе афармлення дамоваў, закупкі абсталявання, падрыхтоўкі асабовага складу і ўзгаднення з камандаваннем Паветраных сіл.
І гэта важны момант.
Справа ў тым, што прыватныя каманды СПА не дзейнічаюць самастойна, нават калі атрымалі паўнамоцтвы і кантракт на ахову аб’екта.
Каардынацыяй дзеянняў займаецца камандаванне Паветраных сіл Украіны, якое і дае ім каардынаты мэтаў, доступ да праграм маніторынгу паветранай прасторы і дазвол адкрыць агонь.
«Сілы прыватнай СПА дзейнічаюць не аўтаномна, а дапаўняюць магчымасці Паветраных сіл, што адказваюць за супрацьпаветраную абарону ў краіне. Гэта працуе па прынцыпе, падобным да прыватных ахоўных кампаній. У нас ёсць паліцыя, але парадак падтрымліваюць і пра бяспеку навакольнага асяроддзя дбаюць таксама і прыватныя агенцтвы.
Па сутнасці, прыватная СПА — гэта фактычна прыватная ахоўная кампанія, толькі яна абараняе не зямны перыметр, а паветраную прастору», — тлумачыць генерал Лебядзенка.
Сябры міністра, ветэраны вайны і камунальшчыкі
Украінская служба Бі-бі-сі азнаёмілася са спісам з каля 40 прадпрыемстваў, якія ўжо падалі заяўкі на стварэнне ўласнай сістэмы СПА.
Сярод іх ёсць як тыя, хто разглядае гэта як бізнес, то бок плануе аказваць паслугі іншым прадпрыемствам, так і тыя, хто хоча атрымаць такі статус, каб арганізаваць супрацьпаветраную абарону ўласных аб’ектаў.
Сярод першых можна назваць такія кампаніі, як «Служба аховы «Гвардыя», кіраўніком якой з’яўляецца ветэран ваеннай разведкі Валерый Качэрга, а таксама ТАА «Кармін Скай» (Carmine Sky), кіраўніком якой у рэестрах пазначаны Ягор Карніенка.
Ён быў дарадцам кіраўніка Запарожскай абласной адміністрацыі па пытаннях лічбавізацыі, а таксама з’яўляецца сябрам міністра абароны Міхаіла Фёдарава. Ён пацвердзіў, што працаваў у ягонай кампаніі SMM Studio.
«Так, мы працавалі разам і вучыліся разам ва ўніверсітэце», — сказаў Карніенка ў размове з Украінскай службай Бі-бі-сі.
Ён адмаўляе, што Фёдараў лабіраваў або спрыяў яго кампаніі ў атрыманні дазволу на аператара «прыватнай СПА».
Кіраўнік «Кармін Скай» падкрэслівае, што падаў заяву ў Мінбароны Украіны задоўга да таго, як Фёдараў стаў міністрам абароны ў студзені 2026 года.
«Глядзіце, дзяржава ж сама зацікаўленая ў тым, каб гэтая работа вялася. Дык пры чым тут Міхаіл Фёдараў», — заявіў ён, адзначыўшы, што Мінбароны Украіны не мае «асаблівай сувязі» з яго фірмай і спрыяе яе дзейнасці толькі як аднаму з удзельнікаў праекта «прыватнай СПА».
30 сакавіка міністр Фёдараў апублікаваў у сацсетках відэазапіс пра «эфектыўнасць прыватнай СПА», на якім была зафіксаваная баявая дзейнасць падраздзяленняў «Кармін Скай» пад Харкавам і было ўказана назва кампаніі.
«Кармін Скай» і «Гвардыя» ўваходзяць у лік тых нямногіх каманд, якія не толькі атрымалі дазвол Мінбароны, але і прыступілі да абароны інфраструктуры і ўжо маюць на рахунку першыя збітыя «шахеды».
Сярод іншых арганізацый і кампаній, зацікаўленых у тым, каб стаць аператарамі СПА, асаблівую ўвагу прыцягвае вялікая колькасць дзяржаўных і камунальных прадпрыемстваў.
Напрыклад, ужо арганізавалі або плануюць уласныя антыдронавыя групы адміністрацыі марскіх партоў Чорнаморска, Адэсы, Ізмаіла, водаканал і цеплаэнерга ў Сумах і Львове, канструктарскае бюро «Паўднёвае» ў Дняпры.
Сярод кандыдатаў пазначаны «Укрзализныця», «Укрэнерго», «Вінніцкая кандытарская фабрыка» карпарацыі Roshen экс-прэзідэнта Украіны Пятра Парашэнкі.
СПА: адкуль узбраенне
Аператары «прыватнай СПА» могуць самастойна закупляць сродкі супраць дронаў, у прыватнасці РЭБ, турэльныя ўстаноўкі, кулямёты і дроны-перахопнікі.
Акрамя таго, яны могуць закупляць і ўсталёўваць уласныя радыёлакацыйныя сродкі, якія, аднак, неабходна інтэграваць у сістэму Паветраных сіл.
«Кармін Скай», напрыклад, робіць стаўку на дыстанцыйна кіраваныя турэльныя ўстаноўкі на базе кулямёта M2 Browning.
Яны размяшчаюцца на спецыяльных вежах вакол аб’екта, а кіруюцца аператарам, які знаходзіцца за некалькі сотняў метраў ад іх у бункеры або камандным цэнтры.
Турэлі самастойна распазнаюць мэты і наводзяцца на іх, а аператар пацвярджае адкрыццё агню.
У кампаніі «Гвардыя» заяўляюць, што выкарыстоўваюць для работы дроны-перахопнікі, а таксама маюць уласныя мабільныя агнявыя групы.
«Але гэта не проста мабільныя групы, гэта сур’ёзная сістэма абароны, якая ўключае як дроны-перахопнікі, так і аўтаматычныя турэлі», — тлумачыць кіраўнік фірмы Валерый Качэрга.
Паводле яго слоў, яны дадаткова атрымліваюць узбраенне і боепрыпасы ад дзяржавы.
Згодна з пастановай Кабміна Украіны ад 2 сакавіка, камандаванне Паветраных сіл можа прыняць рашэнне аб перадачы сродкаў СПА і боепрыпасаў «прыватнікам».
«Колькасць перадаваных боепрыпасаў вызначаецца сумесным рашэннем», — указана ў дакуменце.
Для прадпрыемства ўсталёўваецца норма крытычнага астатку боепрыпасаў у памеры 50 % ад першапачатковага аб’ёму. У выпадку дасягнення гэтай нормы прадпрыемства падае заяўку на папаўненне.
Боепрыпасы і зброя выдаюцца не на пастаяннай аснове, а падлягаюць вяртанню на працягу 3 дзён пасля завяршэння задання.
Кіраўнік «Гвардыі» Валерый Качэрга сцвярджае, што яго кампанія на час дзяжурстваў атрымлівала ад дзяржавы радыёлакары, стралковую зброю і ПЗРК (пераносныя зенітна-ракетныя комплексы).
Брыгадны генерал Андрэй Лебядзенка адзначае, што камандаванне Узброеных сіл Украіны «рэкамендуе» аператарам набываць тое ці іншае ўзбраенне або абсталяванне, але не настойвае на куплі менавіта гэтых сродкаў.
«Калі яны ўпершыню выходзяць на пазіцыю, мы даём ім базавыя веды пра тое, якія сродкі неабходныя: радыёлакацыйныя станцыі, сродкі РЭБ, дроны-перахопнікі, турэлі. Мы даём ім аснову, яны асвойваюць гэтыя сродкі, а затым ужо фарміруюць уласнае меркаванне аб іх эфектыўнасці. Далей мы іх ужо не стрымліваем. Калі мы будзем ім указваць, што купляць, тады мы страцім адну з ключавых пераваг — свабоду выбару. Тады гэта будзе не прыватная СПА», — заўважае намеснік галоўнакамандуючага.
Ён паведаміў Бі-бі-сі, што па стане на канец мая аператары «прыватнай СПА» збілі каля 50 дронаў, у тым ліку рэактыўных «шахедаў». І гэта «вельмі нядрэнны вынік», адзначыў генерал.
«Дзесьці дзве траціны — гэта поўдзень Украіны і раён Харкава, дзе фактычна працуе большасць гэтых падраздзяленняў», — сказаў ён.
Колькі ўсё гэта каштуе
Паслугі «прыватнай СПА» могуць абыходзіцца ў мільёны грыўняў у месяц, кажуць прадстаўнікі кампаній, праўда, не раскрываючы канкрэтных лічбаў.
Валерый Качэрга кажа, што страты прадпрыемстваў ад траплянняў дронаў, страты прадукцыі і абсталявання, штрафных санкцый і прастояў могуць складаць да 25 млн грыўняў, а паслугі СПА абыходзяцца прыкладна ў 2—7% ад гэтай сумы. То-бок, падсумоўвае ён, выгода для ўладальнікаў відавочная.
«Вы не спыняеце вытворчасць падчас трывог і не рызыкуеце страціць маёмасць і супрацоўнікаў», — лічыць кіраўнік «Гвардыі».
Паводле дадзеных Forbes Ukraine, стартавыя капітальныя інвестыцыі ў ахову аднаго аб’екта прыватнай СПА пачынаюцца ад 20 млн грн. У гэтую суму ўваходзяць абсталяванне, інфраструктура, разгортуванне сістэмы, праца тэхнічных спецыялістаў і аператараў. Адзін з удзельнікаў рынку ацаніў кошт аховы прыблізна ў 10% ад кошту аб’екта.
Для параўнання: звычайная турэльная ўстаноўка на пікап пад кулямёт M2 Browning ва Украіне можа каштаваць каля тысячы долараў, а дрон-перахопнік — 2 тысячы.
Агульны кошт аўтаматызаванай зенітнай устаноўкі «Sky Sentinel» складае каля 150 тыс. долараў.
Паводле слоў Валерыя Качэргі, украінскі прыватны бізнес «вельмі актыўна» цікавіцца паслугамі аператараў «прыватнай СПА».
«Бізнес усё разумее, бо ён лічыць свае грошы. Страта аб’екта з-за прылёту дрона абыходзіцца значна даражэй, чым укладанні ў яго абарону».
Іншая справа — камунальныя і дзяржаўныя прадпрыемствы, адзначае кіраўнік «Гвардыі», якая займаецца аховай камунальнага прадпрыемства «Кіеўвадоканал». Ён указвае на «бюракратычныя зацягванні» пры заключэнні дамоваў.
«У некаторых аператараў камунальнай інфраструктуры назіраецца некалькі інертны і недзяржаўны падыход», — кажа кіраўнік аператара.
У камандаванні Узброеных сіл Украіны ў адказ на пытанне пра фінансавы бок паведамілі Украінскай службе Бі-бі-сі, што не маюць дачынення да фармавання цаны на паслугі «прыватнай СПА» і не адсочваюць гэтае пытанне.
Што можа пайсці не так
У ўмовах, калі дзяржава на практыцы не ў стане абараніць сотні тысяч аб’ектаў на сваёй тэрыторыі, якая падвяргаецца абстрэлам ракетамі і дронамі, арганізацыя «прыватнай СПА» ўяўляецца даволі эфектыўным, хоць і часовым выхадам з сітуацыі.
Бізнес, стомлены ад аднаўлення знішчаных магутнасцяў пасля абстрэлаў, атрымлівае механізм для іх абароны, хай і дарагі, а дзяржава — магчымасць пераразмеркаваць свае абмежаваныя ваенныя рэсурсы. Напрыклад, вывесці частку СПА з тылавых раёнаў і перакінуць іх на прыфрантавыя рубяжы.
Украінскія ўлады разлічваюць, што цікавасць да гэтай дзейнасці будзе расці і дасягне піку на працягу лета.
У перспектыве «супрацьпаветраная абарона аб’ектаў пад ключ» можа зацікавіць і замежных кліентаў, распавялі Украінскай службе Бі-бі-сі ў кампаніях, што атрымалі дазвол на такую дзейнасць.
У кіраўніцтве Узброеных сіл адзначаюць, што аказваюць садзейнічанне гэтым кампаніям і зацікаўленыя ў павелічэнні іх колькасці.
Паводле слоў генерала Андрэя Лебядзенкі, створаная служба тэхнічнай падтрымкі, якая кансультуе бізнес адносна працы СПА.
«Усё для таго, каб паскорыць працэс. Каб бізнес не блукаў, як у цёмным пакоі навобмацак, не спрабаваў самастойна высветліць, як гэта зрабіць. У працэсе атрымання ліцэнзій мы аказваем падтрымку, звязваемся з імі, каб на кожным этапе былі забяспечаныя якасць, хуткасць і вынік», — абяцае ён.
Намеснік галоўнакамандуючага адзначае: пакуль не зафіксаваны надзвычайныя сітуацыі, звязаныя з дзейнасцю «прыватных сіл СПА», такія як агонь па сваіх, пашкоджанне грамадзянскіх аб’ектаў або раненні старонніх людзей.
На пачатку верасня кіраўніцтва Узброеных сіл і Мінбароны плануюць падрыхтаваць даклад аб эфектыўнасці эксперыменту.
Паводле слоў генерала Лебядзенкі, праект паказвае сябе як даволі паспяховы.
«Ці задаволеныя Паветраныя сілы гэтым эксперыментам? Думаю, так», — кажа ён.
Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe
Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]
