Еўропа перад гістарычным выбарам

Фактычна гаворка ідзе пра пачатак новага этапу еўрапейскай інтэграцыі.

Поўнамаштабная расійская агрэсія супраць Украіны стала не толькі найбуйнейшай вайной у Еўропе пасля Другой сусветнай, але і каталізатарам маштабнай трансфармацыі ўсёй еўрапейскай бяспекі. Падзеі 2022–2026 гадоў паказалі: старыя мадэлі міжнародных адносін, пабудаваныя на эканамічнай узаемазалежнасці, паступова губляюць эфектыўнасць, а Еўрапейскі саюз вымушаны пераходзіць ад ролі пераважна эканамічнага аб’яднання да статусу самастойнага геапалітычнага цэнтра сілы і цэнтра бяспекі.

Сёння Еўропа аказалася перад гістарычным выбарам: або заставацца залежнай ад знешніх гарантый бяспекі і ўнутрана фрагментаванай, або паскорыць фарміраванне ўласнай стратэгічнай аўтаноміі і абарончай самадастатковасці. Менавіта таму тэма будучыні ЕС, яго абароннай палітыкі і ролі Украіны ў еўрапейскай сістэме бяспекі з’яўляецца ключавой для ўсяго кантынента.

Сярод галоўных негатыўных фактараў, што аслабляюць пазіцыі ЕС на міжнароднай арэне, відавочнай з’яўляецца адсутнасць палітычнай волі і рашучасці ў супрацьдзеянні расійскай агрэсіі і знешнім гібрыдным уплывам. У значнай ступені гэта тлумачыцца доўгім знаходжаннем часткі еўрапейскіх эліт у зоне бяспечнага камфорту, а таксама нежаданнем асобных палітычных сіл усвядоміць маштаб пагрозы, якую нясе сучасная расійская імперская палітыка.

У той жа час вайна ва Украіне канчаткова разбіла ілюзію магчымасці «нармалізацыі» адносін з Расіяй праз эканамічнае супрацоўніцтва або палітыку ўступак. Расійская агрэсія паказала, што бяспека Еўропы недзялімая, а абарона Украіны наўпрост звязаная з бяспекай самога Еўрапейскага саюза. Менавіта таму ў новых дакументах ЕС па бяспецы і абароне Украіна вызначаецца як неад’емная складовая еўрапейскай сістэмы бяспекі.

Асабліва важна, што на працягу 2025–2026 гадоў Еўрапейскі саюз перайшоў ад дэкларатыўных заяваў да запуску маштабных практычных праграм у сферы абароны. Увайшоў у сілу план Rearm Europe («Пераўзброіць Еўропу»), які прадугледжвае мабілізацыю да 800 млрд еўра на ўмацаванне абараназдольнасці ЕС, стымуляванне ваеннай прамысловасці і прыцягненне прыватнага капіталу ў абаронны сектар.

Фактычна гаворка пра пачатак новага этапу еўрапейскай інтэграцыі — інтэграцыі бяспекі і абароны. Калі раней галоўнымі сімваламі еўрапейскай еднасці былі агульны рынак і еўра, дык цяпер усё большае значэнне набываюць агульныя абаронныя праграмы, ваенная лагістыка, кібербяспека, касмічныя сістэмы і супрацьпаветраная абарона.

Прыкметна, што ЕС прадставіў «Белую кнігу па пытаннях еўрапейскай абароны — Гатоўнасць 2030», у якой Расія прама вызначаная як стратэгічная пагроза для Еўропы. Адначасова былі запушчаныя новыя механізмы фінансавання абаронных закупак праз SAFE (Security Action for Europe), а таксама прадстаўленая «Дарожная карта абароннай гатоўнасці 2030», якая ўключае фарміраванне паветранага шчыта, касмічнага шчыта і сістэм абароны ўсходняга флангу ЕС.

Гэтыя працэсы адбываюцца на фоне сур’ёзнай трансфармацыі трансатлантычных адносін. У еўрапейскім палітыкуме ўсё актыўней абмяркоўваецца пытанне змяншэння крытычнай залежнасці ад ЗША ў сферы бяспекі. Пэўным каталізатарам гэтага сталі як унутрыпалітычныя працэсы ў Злучаных Штатах, так і крызіс даверу паміж Вашынгтонам і часткай еўрапейскіх саюзнікаў. У Еўропе ўсё гучней гучаць дыскусіі пра стварэнне ўласнага «ядзернага парасона», фарміраванне сумесных узброеных сіл ЕС і незалежных сістэм спадарожнікавай выведкі.

Важным сігналам стала таксама заява еўракамісара па лічбавых тэхналогіях Генны Вірккунен пра неабходнасць пераходу Еўропы ад выключна абарончай кіберпалітыкі да магчымасці ажыццяўлення наступальных аперацый у кіберпрасторы. Гэта сведчыць пра глыбокае пераасэнсаванне самой прыроды сучаснай бяспекі.

Асобнай увагі заслугоўвае пытанне ўнутраных рэформаў у ЕС. Адзін з ключавых стрымлівальных фактараў — прынцып кансенсусу пры прыняцці стратэгічных рашэнняў. Менавіта механізм права вета неаднаразова дазваляў асобным дзяржавам блакаваць санкцыйныя рашэнні, фінансавую дапамогу Украіне і сумесныя ініцыятывы ў сферы бяспекі. У цяперашніх геапалітычных умовах такая сістэма ўсё больш выглядае архаічнай і небяспечнай.

Для Украіны гэтыя працэсы маюць прынцыповае значэнне. Украіна сёння з’яўляецца не толькі дзяржавай, якая абараняе ўласную незалежнасць, але і фактычна ўсходнім фарпостам усёй Еўропы. Менавіта ўкраінская армія сёння стрымлівае адну з самых вялікіх ваенных пагроз для еўрапейскага кантынента. Невыпадкова ў дакументах ЕС адзначаецца, што Украіна — гэта «першая лінія абароны Еўропы».

У той жа час Украіна ўжо стала важным элементам новай еўрапейскай абароннай экасістэмы. Гаворка не толькі пра баявы досвед Узброеных Сіл Украіны, але і пра ўнікальныя тэхналагічныя распрацоўкі ў сферы дронаў, СПА, лічбавых сістэм кіравання, кібербяспекі і ваеннай медыцыны. Менавіта таму інтэграцыя ўкраінскага абароннага сектара ў агульнаеўрапейскія праграмы з’яўляецца ўзаемавыгаднай.

Новыя геапалітычныя рэаліі таксама актуалізуюць пытанне фарміравання больш шырокай кааліцыі дэмакратычных дзяржаў. У гэтым кантэксце ўсё часцей гучаць ідэі стварэння саюза дзяржаў, якія падзяляюць агульныя дэмакратычныя каштоўнасці і гатовыя сумесна супрацьстаяць аўтарытарным рэжымам. У такіх умовах асаблівае значэнне набывае супрацоўніцтва ЕС з Канадай, Вялікабрытаніяй, Японіяй, Аўстраліяй, Паўднёвай Карэяй, Новай Зеландыяй і іншымі партнёрамі.

Сёння мы фактычна назіраем фарміраванне новай архітэктуры міжнародных адносін. Свет усё больш пераходзіць ад эпохі глабалізацыі да эпохі геапалітычнай канкурэнцыі, дзе вызначальнымі становяцца пытанні бяспекі, тэхналагічнага суверэнітэту, энергетычнай незалежнасці і кантролю над крытычна важнымі рэсурсамі.

У гэтых умовах Еўрапейскі саюз павінен альбо стаць магутным геапалітычным суб’ектам, альбо рызыкуе ператварыцца ў прастору знешняга ўплыву іншых цэнтраў сілы. Стратэгічная аўтаномія ЕС ужо не з’яўляецца абстрактнай канцэпцыяй — гэта пытанне выжывання еўрапейскага праекта.

Для Украіны моцны, кансалідаваны і самадастатковы ў плане бяспекі Еўрапейскі саюз з’яўляецца ключавой гарантыяй захавання ўкраінскай дзяржаўнасці, суверэнітэту і перспектывы справядлівага міру. У той жа час сама Украіна ўсё больш становіцца адным з цэнтральных элементаў новай еўрапейскай сістэмы бяспекі. Менавіта таму будучыня Украіны і будучыня Еўропы сёння неадрыўна звязаныя паміж сабой.

Сяргей Джэрдж, New Voice

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]