Гэты беларус можа больш ніколі не працаваць і атрымліваць асалоду ад свабоды ранцье

Грошай пры гэтым хопіць на ўсё астатняе жыццё.

«У маёй гісторыі няма нічога экстраардынарнага, ніякіх дыяментаў, зашытых у крэслы, ніякіх сваякоў, што пакінулі ў спадчыну вілу на Лазурным беразе», — усміхаецца Максім, герой рэпартажу Onliner з Віцебска.

Тым не менш ён выбудаваў траекторыю свайго жыцця так, што можа дазволіць сабе ніколі не працаваць, а толькі радавацца свабодзе ранцье. Як яму гэта ўдалося? Ч

«Мне не трэба пантаніцца, што ў мяне ёсць «айфон»

Калі вы сумняваліся, што ў Беларусі існуюць праціўнікі кансьюмерызму, то вось доказы адваротнага.

— У мяне звычайная сям’я: тата пачынаў у вайсковай сферы, потым пайшоў працаваць на завод, мама — бухгалтар, — пачынае расповед віцяблянін. — Сям’я не была забяспечанай. Што ж стала крыніцай дабрабыту? Ніякага крыміналу, ніякіх дзядзькаў, што памерлі ў Амерыцы і пакінулі мільённую спадчыну. Проста ў сям’і былі строгія фінансавыя правілы. Найгалоўнае — не купляць непатрэбных рэчаў. Не марнаваць грошы на лухту. Жыць ашчадна. Бацькі рана прывучылі мяне да думкі, што грошы можна назапашваць. Памятаю, у канцы сямідзесятых я, малы, загарэўся ідэяй назбіраць на каляровы тэлевізар. Бо ў нас тады стаяў чорна-белы — і бацькам гэтага было дастаткова. Я назбіраў «астранамічную» суму ў 15 рублёў.

Сёння ёсць людзі, якія купляюць велізарны тэлевізар і на кухню, і ў спальню, і ў зал… Навошта?

Гэты прынцып — не траціць грошы на непатрэбнае — я перанёс і ў дарослае жыццё. Вось цяпер у мяне ў кішэні просты кітайскі тэлефон за $130, хаця я мог бы дазволіць сабе «айфон» апошняй мадэлі. Але навошта? Мяне задавальняе якасць сувязі і выявы ў гэтым «кітайцы». Ён працуе выдатна, тыдзень трымае зарад. Мне не трэба пантаніцца, што ў мяне ёсць «айфон». А нехта зарабляе першую тысячу долараў і траціць яе на што? Правільна, на «айфон».

Ці, напрыклад, машына. Нехта зарабляе першыя $5000 — і шпарка спускае іх на якую-небудзь «разваліну». А потым палову зарплаты будзе аддаваць на яе ўтрыманне, каб у выніку выпадкова разбіць дашчэнту. Я магу купіць машыну, але не раблю гэтага, бо яна мне не патрэбная. Я жыву ў невялікім горадзе, тут малыя адлегласці, паўсюль можна дабрацца пешшу або на танным таксі. Навошта мне машына?

Я не накупляю лішнюю бытавую тэхніку, кнігі (якія потым сотнямі пыляцца ў хатняй бібліятэцы — паверце досведу маіх бацькоў), горы бездзейных цацанак… Купіць рэч і не карыстацца ёю, каб яна гадамі ляжала ў кватэры, — у мяне такога не бывае.

«Удвух мы сабралі добра такую калекцыю»

Паводле слоў Максіма, стартам яго фінансавага дабрабыту стала спадчына ад дзеда: вясковы дом пад Віцебскам. Суму, атрыманую ад удалай продажу нерухомасці, лёгка можна было б «распыліць» і забыць, але бацька нашага героя зрабіў інакш. Яшчэ з канца пяцідзясятых ён захапіўся калекцыянаваннем марак і манет.

— Вядома, тата не купляў залатыя манеты, для яго гэта было дорага. Браў у калекцыю срэбныя, медна-нікелевыя, юбіленныя савецкія рублі. Ён захапіўся гэтым яшчэ да майго нараджэння. Калі я падрос, ён прыцягнуў і мяне. У інстытуце я вучыўся на інжынера-тэхнолага, атрымліваў павышаную стыпендыю — 50 рублёў. З іх рублёў 10 траціў на манеты. Паступова, павольна, цягам некалькіх дзесяцігоддзяў мы ўдвух сабралі добра такую калекцыю. І нават не думалі, што яна калі-небудзь будзе прадавацца. Тады нумізматыка здавалася проста прыемным хобі.

Хаця тата гэтым жыў. Увесь час ездзіў на сустрэчы з калекцыянерамі ў Мінск, Смаленск, Калінінград… Памятаю, у Алушце ў 1970—1980-я нумізматы сустракаліся побач з рынкам, літаральна ў 50 метрах ад аўтаматаў з газіраванай вадой, якія трапілі ў кадр гайдаеўскага «Спортлото-82». У Ялце калекцыянеры збіраліся ў летнім кінатэатры недалёка ад набярэжнай. Я тады быў маленькім і дрэнна разбіраўся, але тата казаў, што масквічы прыязджалі туды з вельмі каштоўнымі манетамі. Бацька не мог дазволіць сабе такія купляць. Яго калекцыя была, трэба прызнаць, даволі сціплай нават па правінцыйных мерках. Але ён асабіста ведаў віцяблян, чые калекцыі ацэньваліся ў сотні тысяч савецкіх рублёў. Для разумення: «Волга» ГАЗ-24 тады каштавала 15 000.

Увогуле, усе калекцыі манет, якія пачыналі збірацца ў 1940—1950-я, зрабілі ў будучыні іх уладальнікаў і спадкаемцаў вельмі заможнымі людзьмі. Баюся ўявіць, які ўзлёт быў у тых, хто скупляў антыкварыят і манеты ў блакадным Ленінградзе. Яны праз 50 гадоў пасля вайны без напругі сталі доларавымі мільянерамі. Праўда, былі і не надта ўдалыя гісторыі. Напрыклад, у аднаго татавага сябра-калекцыянера «на ашчадкніжцы» ляжала сума, за якую ён пры СССР мог бы пабудаваць некалькі «кааператыўных» кватэр. Усё гэта згарэла ў агні перабудовы і грашовых рэформаў пачатку 90-х.

«Дзесяці сілаў: дзе пашанцавала, дзе — галавой падумаў, дзе — пабегаць давялося»

Максім паспеў скончыць інстытут, з’ехаў працаваць у Мінск у сферу гандлю — так мінула дастаткова гадоў. У 1999 годзе ў бацькі нашага героя здарыўся інфаркт — і гэта драматычна змяніла расклад сіл.

— «Максім, уключы мне святло», — памятаю, прасіў тата, калі ішоў у туалет. Ён не мог падняць руку і дацягнуцца да выключальніка. Бачыць яго такім бездапаможным было вельмі цяжка… Мама апошнія некалькі гадоў амаль увесь час ляжала, нават не выходзіла з дому. Іх старасць, памножаная на далікатнасць… Дапамагчы не было каму. Я застаўся з гэтым адзін. У выніку вырашылі, што я пераеду да бацькоў, каб даглядаць іх.

Не кожнае дарослае дзіця згодзіцца на такое самаахвяраванне — але Максім згадзіўся.

— У пачатку нулявых тата, нібы прадчуваючы канец, пачаў распрадаваць нашу калекцыю манет. І тут раптам высветлілася, што ўсе гэтыя гады і ён, і я граматна ўкладалі грошы. Напрыклад, срэбная манета наміналам 50 капеек 1924 года, якая ў свой час абышлася амаль задарма, у 2026 годзе каштавала 190 рублёў. Ці якая-небудзь расійская дарэвалюцыйная манета, якую тата купіў у сямідзясятыя за 100 рублёў (што супастаўна з адной месячнай зарплатай, прычым не самага выбітнага работніка), цяпер — можна паглядзець па каталогу Краўзэ — ацэньвалася ў $2500. Усе атрыманыя ад продажу манет грошы мы не трацілі, а куплялі долары і закідвалі на валютныя дэпазіты ў банкі. Памятаеце нулявыя, калі ў Беларусі былі дэпазіты ў доларах пад 10—12% гадавых?.. Цяпер добра, калі прапануюць 0,8%.

Урэшце грошай назапасілася столькі, што можна было купіць кватэру ў Віцебску. Што мы і зрабілі — па больш нізкай цане. Потым цэны на нерухомасць пачалі расці, і на самым піку, у 2008 годзе, мы прадалі кватэру па больш высокай цане. Выгадна! Грошы зноў паклалі на валютныя дэпазіты. Практычна ўсё трымалася ў доларах, толькі часам — у беларускіх рублях.

У 2019 годзе я зноў купіў кватэру ў Віцебску і з таго часу яе здаю. Пры гэтым у мяне засталіся назапашванні, дэпазіты. З працэнтамі мне заўсёды шанцавала. Напрыклад, у 2022 годзе, калі пачалася паніка і ўсе выносілі грошы з банкаў, я, наадварот, адкрываў новыя дэпазіцікі — пад больш высокі працэнт.

Як бачыце, нічога звышвыдатнага. Проста ўдала прадалі адну нерухомасць, потым удала распрадалі калекцыю манет… Літаральна месяц таму я выставіў на аўкцыёне апошнюю адносна дарагую манету. Распродаж няспешна заняў 25 гадоў. Скажам так, дзесьці пашанцавала, дзесьці прыклалі мазгі, дзесьці давялося пабегаць. Гэта можна лічыць пасіўным даходам, а можна і не. Пабегаеце-ка вы па банках! Паспрабуйце вывучыць рынак, выбраць самае выгаднае, у дзесяці банках адкрыць па некалькі дэпазітаў, абысці некалькі агенцтваў нерухомасці, купіць кватэру, потым рамонт, мэбля, яшчэ нешта… Не надта ж пасіўны даход атрымліваецца.

«Наўрад ці такога чалавека можна назваць аскетам»

Максім без кокетства агучвае сумы сваіх штомесячных пасіўных даходаў.

— Цяпер у мяне некалькі дэпазітаў у розных банках. У рознай валюце, адзыўныя і безадзыўныя, кароткатэрміновыя і доўгатэрміновыя… Я стараюся камбінаваць. Плюс здаю кватэру за 450 рублёў. Прыкладна столькі ж даюць дэпазіты. Груба кажучы, мой бюджэт у месяц — 900—1000 рублёў, і гэтага цалкам хапае, каб пакрыць усе выдаткі на жыццё. Мне дастаткова пасіўнага даходу, каб есці, аплачваць «камуналку», купляць нешта патрэбнае для сябе і нават адкладаць.

— Атрымаецца, вы прапануеце беларусам даволі аскетычны падыход да жыцця?

— Дык чаму ж аскетычны?.. У мяне ў бары стаіць добры французскі каньяк, а джынсы я нашу тыя, што ў Беларусі каштуюць ад $120. Проста я купляю іх у ЗША са скідкамі за $40. Наўрад ці такога чалавека можна назваць аскетам. Я проста не трачу грошы на лухту па дзікіх цэнах. Навошта мне купляць красоўкі тут за $200, калі дакладна такія ж, і не падробку, мне дашлюць са Штатаў за $40?

900 рублёў — гэта, вядома, смехатворныя грошы для тых, хто зарабляе 3000—5000. Даход, калі параўноўваць з мінскімі зарплатамі, невялікі. Але мне на звычайнае жыццё хапае. У Віцебску няма спакус, якія ёсць у сталіцы. Напрыклад, адзіны канцэрт, на які мне захацелася схадзіць за апошні год, — гэта абноўлены «Сектор Газа».

У мяне ўласная кватэра, «трошка», і «камуналка» капеечная: улетку 50 рублёў, узімку — 80. За інтэрнэт плачу 25 рублёў. За мабільную сувязь ніколі больш за 15 рублёў у месяц не аддаваў. Усё! Паўтаруся, здавалася б, даход невялікі. Але калі ў цябе малыя выдаткі, а купляць у нашых крамах у правінцыі няма чаго, грошай хапае.

З цікавасці нядаўна зайшоў у банк: «Палічыце мне крэдыцік». Палічылі. Гэта проста жах! Пераплата ў тры разы. Замест умоўнай кватэры за $25 000 вам давядзецца выплаціць $75 000. Таму я катэгарычна супраць крэдытаў. Што адбудзецца з бюджэтам чалавека, які купляе кватэру за $25 000, а выплачвае $75 000? Вось ён будзе жыць аскетычна, якую б зарплату ні меў.

Я магу дазволіць сабе тое, што хачу. Вось закарцела мне летась купіць новы ноўтбук — пайшоў ды купіў. Без крэдытаў і растэрміновак. Я не хачу нікому быць вінны. Напрыклад, я не магу купіць сабе дарагую машыну за $40 000, але яна мне і не патрэбная. А вось халадзільнік, тэлевізар, тэлефон, пральную машыну я магу ў любы момант узяць і купіць, не пытанне. Маіх грошай мне хопіць на ўсё астатняе жыццё. Але, так, я не выкідваю іх направа і налева, стараюся эканоміць.

Бонус, пра які многія не думаюць, — гэта поўная свабода. Ніякай трасцы: а раптам не пратягнуць кантракт? А раптам прыйдзе начальнік і звольніць? Не, не, не. Ніякіх суботнікаў, пабораў або падпісак на газеты, якія ў мяне адразу пойдуць у макулатуру. Проста цудоўна. Мне 900 рублёў без начальства над галавой даражэй за 2000. Нядаўна на Onlíner выйшаў артыкул: псіхолаг распавядала, маўляў, не разлічвайце на $1000, калі пойдзяце працаваць самі на сябе. І я з гэтым, у прынцыпе, згодны. Па-першае, лепш я буду сам сабе начальнік. Па-другое, калі ты свабодны, табе не патрэбныя лішнія грошы. Не трэба заядаць смачнай ежай з дастаўкі стрэс ад працы або траціць усю зарплату на бясконцыя спробы ўратаваць развальваючаеся здароўе. Цяпер я магу ўстаць тады, калі хачу. Рабіць тое, што хачу. Мне не трэба сядзець у офісе ад званка да званка або стаяць ля станка. Лепш я буду за 900 рублёў свабодным, чым працаваць, як раб на галерах, за 2000. Дзякуй, але не.

Парады Максіма для тых, хто імкнецца да фінансавага дабрабыту:

1. Не бярыце крэдытаў у банках. Бярэш чужыя грошы на час, а аддаеш свае — і ўжо назаўсёды. Але самае галоўнае — працэнты, якія даводзіцца плаціць. Бярэм у банка, дапусцім, $20 000, аддаём $30 000. І гэтыя $10 000 пераплачаных — тыя грошы, якія ў будучыні не зможам выкарыстаць для пакупкі сапраўды патрэбных рэчаў. Давядзецца зноў лезці ў крэдыт. Замкнёнае кола.

2. Не купляйце непатрэбных рэчаў. Усе мы ведаем прыклады сталовых сервізаў, што пражылі жыццё забытымі ў серванце. Або кніг, колькасць якіх ішла на тысячы. Не паўтарыце памылак бацькоў.

3. Сумленна плаціце падаткі і жывіце спакойна. Я ведаю людзей, якія спрабуюць нешта «круціць» пры здачы кватэры ў арэнду. Мне гэта здаецца абсурдным. Навошта дрыжаць і нервнічаць у чаканні штрафу? Раптам па тваёй аб’яве тэлефануюць не патэнцыйныя кватаранты, а супрацоўнікі падатковай? Не, гэта дакладна не шлях да фінансавага дабрабыту. Лепш заплаціць капейкавы падатак у 49 рублёў і спаць спакойна.

«Я двойчы не дармаед»

— Апошні запіс у маёй працоўнай кніжцы — гэта 2003 год. Магчыма, дзяржава і хацела б абвясціць мяне дармаедам, але не выходзіць. Я здаю кватэру па дамове, нічога не хаваю, за ўсё плачу падаткі. Спакойна, без страху, адкрываю дзверы падатковай. У 2015 годзе я аформіў рамесніцтва і крыху, без фанатызму, рабіў вырабы са скуры: чахлы для нажоў, раменьчыкі. Хаця мог бы і без гэтага пражыць. Падумаў, будуць лішнія $100—150 у месяц — ну окей. У 2020 годзе з-за кавіда сарваліся пастаўкі, закрыліся крамы — і гэтая гісторыя для мяне скончылася.

У 2023 годзе я аформіў самазанятасць, заняўся фатаграфіяй. Знаёмыя ўвесь час казалі: «Ой, ты так добра здымаеш. Чаму не бярэш за гэта грошы?» Ну я і вырашыў пачаць. Ведаеце, як у анекдоце: «Сустрэліся два яўрэі. Адзін кажа: „Мойша, калі б у мяне было столькі грошай, як у Ракфелера, я ўсё роўна быў бы багацейшы за яго“. — „Чаму?“ — „Я б яшчэ шыў на дому“». Я ў любы момант магу спыніць займацца фатаграфіяй — і на маё жыццё гэта ніяк не паўплывае. Даход ад здымак лічу невялікім бонусам.

Як я жартую, я двойчы не дармаед. Па-першае, я здаю кватэру і плачу падатак: 49 рублёў у месяц (што, дарэчы, несправядліва: Мінск плаціць 53 рублі, а Віцебск, дзе арэнда таннейшая разы ў тры, — 49 рублёў). Любы афіцыйны арэндадаўца ўжо не дармаед. Па-другое, я плачу як самазаняты — 10% ад абароту за здымкі. Папаўняю бюджэт нашай цудоўнай краіны — і да мяне ніякіх прэтэнзій. Дарэчы, падаткі з дэпазітаў таксама існуюць. Банк налічвае іх сам і выдае мне грошы ўжо чыстымі.

Зараз мне нехта скажа: а як жа пенсія? Калі я дажыву да пенсіі, грошай стане яшчэ больш. Кватэры і дэпазіты нікуды не дзенуцца. І дадаткова да пасіўнага даходу я пачну атрымліваць мінімальную сацыяльную пенсію па ўзросце, якая належыць любому грамадзяніну краіны, незалежна ад стажу. Я буду працягваць жыць так, як жыву зараз.

«На крыпце можна зарабіць больш»

На будучыню, як вы маглі здагадвацца, наш герой склаў выразны план.

— Праз два-тры гады я планую купіць другую кватэру і таксама буду яе здаваць. Разумею, што на акцыях, аблігацыях, крыптавалюце, напэўна, можна зарабіць больш, але для мяне гэта пакуль цёмны лес. Дзейнічаю па-старынцы: арэнда, дэпазіты…

Дзяцей у мяне няма, афіцыйнай жонкі — таксама. Але ёсць партнёрка, мы з ёй разам з пачатку нулявых, але жывём паасобку, кожны ў сваёй кватэры. Як сёння кажуць у Каліфорніі, living apart together: «разам, але паасобку». Мы былі ў такіх адносінах яшчэ да таго, як гэта стала мейнстрымам. Як я жартую, калі я памру, мая партнёрка стане забяспечанай удавой. Я ўжо напісаў на яе завяшчанне, усё прадумаў загадзя.

Паколькі я не працую, можа падацца, што я сяджу ў смутку, плюю ў паталок і думаю: чым бы заняцца? Нічога падобнага. Кожны мой дзень нечым распісаны. Да таго, як мы з вамі пачалі запісваць інтэрв’ю, я чытаў цудоўную кнігу па гісторыі. Потым збіраюся выставіць на продаж нешта з калекцыі паштовак, значкоў, кніжак… Сёння мяне чакаюць фільмы, музыка, фатаграфія і — увечары — сустрэча з сябрамі. Дзень пройдзе выдатна. Я шмат здымаю для нашага краязнаўчага музея. У мяне няма пустых 8 гадзін у суткі. Наадварот, зараз я не ўяўляю, як бы выдзеліў 10 гадзін у суткі (з улікам дарогі і абедзеннага перапынку) на працу! Прабачце, я не змагу. Калі я хачу спантанна з’ездзіць у Полацк або Оршу (вельмі люблю гэтыя гарады), то проста бяру і еду. Я сам сабе гаспадар. Мне трэба ў банк або ў агенцтва нерухомасці — іду сярод працоўнага дня. І я задаволены сваім жыццём.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]