Тэмпература гарэння кніг

Пасля выдаўцоў прыйдуць па чытачоў?

Здаецца, экстрэмістаў у краіне таксама засталося толькі на тры дні. Удзельнікаў пратэстаў пасадзілі, журналістаў і блогераў пасадзілі, каментатараў і тых, хто ставіў лайкі, пасадзілі, носьбітаў белага і чырвонага таксама пасадзілі. Здаецца, усё? Чыста? Ні воблачка, ні пылінкі, ні лайка?

І сапраўды: хто ў турме, хто ў выгнанні, хто схаваўся сярод прозы паўсядзённага жыцця, нібыта нічога і не было. Цішыня, немата, ноч. Здаецца, рэжым мусіў бы быць задаволены — зачыстка прайшла, як у афганскім кішлаку шмат гадоў таму. Аднак на мінулым тыдні яны прыйшлі арыштоўваць выдаўцоў.

Калі я пачула пра арышт дырэктара выдавецтва «Тэхналогія» Вацлава Багдановіча, не магла ў гэта паверыць: «Вадзіка-то за што?» Вацлаў — мой аднакурснік. Інтэлігентны, разумны, адукаваны чалавек, адзін з тых, чыя прысутнасць у аўдыторыі гарантавала выдатны настрой у нашай групе падчас лекцый. Пра такіх цяпер кажуць «пазітыўны». Тады такое слова не было ў модзе, і казалі проста: ён класны.

Пасля выпуску мы не зносіліся, і я не ведала, што Вацлаў стаў дырэктарам «Тэхналогіі». Праўда, не здзівілася — выдаўнічая дзейнасць яму да твару. Затое я ведала і раней, што першым галоўным рэдактарам гэтага выдавецтва, калі яно толькі было створанае, стаў Дзмітрый Санько — чалавек, які яшчэ ў сямідзясятыя гаварыў толькі па-беларуску. Працуючы ў акадэмічным выдавецтве «Навука і тэхніка», дзе ўсе гаварылі па-руску, Санько размаўляў толькі на роднай мове. Задоўга да перабудовы, БНФ, марша ў Курапаты, калі гэта станавілася мэйнстрымам. І выдавецтва «Тэхналогія» першапачаткова стваралася як навукова-папулярнае. А потым энтузіясты пачалі выдаваць беларускую літаратуру, філасофскія і гістарычныя кнігі — усё, што мы хацелі б чытаць пра Беларусь. Дарэчы, пераклады дзіцячай літаратуры на беларускую мову «Тэхналогія» таксама выдавала — напрыклад, Карла Калодзі і Карнея Чукоўскага.

Пасля рэйду сілавікоў па выдаўцах і кнігагандлярах і затрымання дырэктара на старонцы «Тэхналогіі» з'явілася паведамленне: «Па пэўных прычынах выдавецтва не працуе». Дарэчы, я гэтую навіну бачыла і ў прапагандыстаў. Яны са смуткам, вартым кракадзіла, пісалі, што спыніла сваю працу найстарэйшае незалежнае выдавецтва ў Беларусі, і смела вылучалі версію, што спыненне працы звязана з фінансавымі праблемамі і падзеннем продажаў. Гэта каб ніхто не падумаў, нібыта беларускія ўлады кнігі не любяць: вось, спачуваем ад усёй душы, слёзы льём усёй нашай дружнай прапагандай.

А праз два дні пасля паведамлення «Тэхналогіі» стала вядома, што КДБ абвясціў экстрэмісцкім фармаваннем выдавецтва Gutenberg Publisher. «Гутэнберг» выдаваў беларускія кнігі ў Кракаве і дастаўляў іх па ўсім свеце, у тым ліку ў Беларусь. Кнігі, якіх не купіш у Цэнтральнай кнігарні або ў «Светачы», можна было проста замовіць у выдавецтве, дачакацца пасылкі і атрымліваць асалоду.

Цяпер за кнігу ад «Гутэнберга» могуць пасадзіць. І я здагадваюся, што ў гэтым і быў глыбінны сэнс новых рэпрэсій: пачаць «касіць» проста разумных. Адукаваных. Тых, хто чытае. Бо яны — думаючыя. Мыслезлачынства — штука, прыдуманая Оруэлам, але цалкам увасобленая ў жыццё арыштамі за рэпосты. Дык што, думаць трэба забараніць. А як? Найпрасцейшы, з пункту гледжання неадукаванага карніка або чыноўніка, спосаб — прымусіць людзей перастаць чытаць. Не будзе кніг — не будзе думак. Дакладней, будуць правільныя кнігі кшталту Чаргінца — і думкі пойдуць у патрэбным кірунку і стануць простымі і яснымі: як у нас усё добра і стабільна, а больш нічога і не трэба, чарка і шкварка — бліскучая дзяржаўная канцэпцыя выдатнага кіраўніка.

Гэта ўсё існавала з часоў бальшавікоў: класавая нянавісць тупога злобнага статка, які атрымаў уладу, да тых, хто мысліць і думае. Да тых, хто гаворыць без мата, валодае замежнымі мовамі, правільна ставіць націск, чытае кнігі. Знішчыць веды, мысленне, талент, цікаўнасць — гэта і ёсць звышзадача рэжыму. Цяпер яны прыйшлі да тых, хто кнігі выдае. Наступныя — тыя, хто чытае. А самі кнігі, паводле логікі падзей, трэба паліць на плошчы проста перад Палацам Рэспублікі.

Ну паспрабуйце ўжо. І не забудзьце, што тэмпература гарэння кніг — 451 градус па Фарэнгейце. Праўда, адкуль вам ведаць, хто такі Брэдбэры.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]