«Мне здавалася, што калі не дам яму яшчэ грошай, дык увогуле нічога не атрымаю»

Як доўг у 39 тысяч рублёў пасварыў стрыечных братоў.

Кажуць, што калі справа тычыцца грошай, з роднымі лепш не звязвацца. Але як адмовіць стрыечнаму брату, з якім вырас разам і якому заўсёды давяраў? Дзмітрый вырашыў дапамагчы блізкаму чалавеку, а цяпер ужо некалькі гадоў спрабуе вярнуць свае $13 тыс. І, як высветлілася, далёка не ён адзін, піша «Онлайнер».

Імёны ўсіх герояў матэрыялу змененыя па іхняй просьбе.

«Я ўвогуле не думаў, што з ім могуць быць такія праблемы»

У рэдакцыю звярнуўся Дзмітрый, які ў 2021 годзе пачаў пазычаць грошы стрыечнаму брату. Паступова доўг вырас да $10 тыс., але, нягледзячы на распіску і шматлікія абяцанні, брат так і не вярнуў грошы. З таго часу мінула некалькі гадоў, сума доўгу павялічылася да $13 тыс., а Дзмітрый паспеў выйграць суд і даведацца, што ён далёка не адзіны, хто спрабуе атрымаць грошы ад ягонага сваяка. Вярнуць доўг ён не можа дагэтуль.

— Грошы браў мой стрыечны брат, назавём яго Аляксандр. Мы з дзяцінства добра з ім ладзілі, і ў мяне ніколі не было прычын не давяраць яму. Ён працаваў у банку на добрай пасадзе, потым з’ехаў у Азербайджан, дзе таксама займаў кіраўнічую пазіцыю. Увогуле ствараў уражанне адказнага чалавека, я нават сам звяртаўся да яго па дапамогу, калі шукаў працу.

Калі ён у 2021 годзе пачаў прасіць грошы ў доўг, я асабліва не задумваўся, даваць ці не. Спачатку гэта былі невялікія сумы — напрыклад, на авіяквіткі ці нейкія бягучыя выдаткі. Часам ён нешта вяртаў, потым зноў прасіў — так паступова доўг вырас да $10 тыс. Мы склалі распіску, ён абяцаў вярнуць усё да верасня 2021 года. Але далей пачаліся пастаянныя адгаворкі: то затрымалі заробак, то прэмію чакае, то яшчэ што-небудзь здарылася.

Я перыядычна яму тэлефанаваў, пытаўся, калі будуць грошы, а ён кожны раз вельмі пераканаўча распавядаў, што цяпер усё наладзіцца і ён пачне разлічвацца. Пры гэтым сам першым практычна ніколі не пісаў, уся ініцыятыва ішла ад мяне.

«Мне здавалася, што калі не дам яму яшчэ грошай, дык увогуле нічога не атрымаю»

— У пэўны момант я зразумеў, што аднымі размовамі нічога не даб’юся, і вырашыў звяртацца ў суд, хоць брат вельмі прасіў гэтага не рабіць. Я заплаціў дзяржпошліну, выйграў справу і перадаў дакументы ў аддзел прымусовага выканання. Але грошай так і не атрымаў, хоць судовае рашэнне ёсць. Наколькі мне вядома, у АПВ за пагашэннем доўгу да яго чарга з некалькіх чалавек, а маёмасці — ніякай.

З цягам часу доўг вырас да $13 тыс., бо я працягваў пазычаць яму грошы, нягледзячы на тое, што ён іх не вяртае. Разумею, што гучыць дзіўна, але мне чамусьці здавалася, што калі я зараз яму не дапамагу, то ён увогуле нічога не верне.

У 2024 годзе ён напісаў мне другую распіску — ужо на $13 тыс. — і абавязаўся выплачваць хаця б па $300 у месяц. Але з таго часу я не атрымаў ні капейкі. Пры гэтым, калі мы сустракаліся, у яго быў дарагі складаный Samsung. Я глядзеў на гэта і думаў: на тэлефон грошы знаходзяцца, а вярнуць мне хаця б невялікую частку доўгу чамусьці не атрымліваецца.

Цяпер для мяне пытанне ўжо не толькі ў грошах — хочацца нейкай справядлівасці, каб чалавек адказаў за свае ўчынкі. Нават калі ў выніку вярнуць нічога не ўдасца, я прынамсі буду разумець, што зрабіў усё магчымае. Так, гэта мой стрыечны брат, мы з дзяцінства добра кантактавалі, але пасля ўсяго, што адбылося, я не бачу прычын праяўляць да яго нейкую асаблівую лаяльнасць толькі таму, што мы сваякі. З той часткай сям’і я зараз практычна не змагаюся? — better: не змаўляюся? Actually: не змаўляюся ≠ not speak. We'll use: не ўзаемадзею. But we must not edit now. Correction: з той часткай сям’і я цяпер практычна не кантактую.

«Ён быў паспяховым маладым чалавекам»

З падобнай гісторыяй у рэдакцыю звярнулася і былая жонка Аляксандра. Паводле яе слоў, пра вялікія даўгі мужа яна даведалася зусім нечакана — і была ў шоку, бо да гэтага лічыла яго паспяховым чалавекам з добрай працай. У выніку сужэнцы развяліся і заключылі шлюбны дагавор, паводле якога мужчына павінен быў вярнуць ёй частку агульных зберажэнняў. Але цалкам разлічыцца з ёй ён так і не здолеў.

— Калі мы з Аляксандрам пазнаёміліся, мне было 19 гадоў, я толькі скончыла каледж і ўладкавалася працаваць у адзін з беларускіх банкаў. Там мы з ім і сустрэліся, ён тады займаўся продажамі. Быў вясёлым, камунікабельным, харызматычным, амаль адразу пачаў фліртаваць, даглядаць, запрашаць на спатканні, і ў нас усё яксьці вельмі хутка закруцілася.

На працы ў яго справы ішлі добра, ён хутка падымаўся па кар’ернай лесвіцы, і на той момант я нічога не ведала пра якія-небудзь даўгі. Праўда, ён гуляў у анлайн-покер, часам хадзіў гуляць жыўцом, але я тады была зусім маладой і ўспрымала гэта як звычайнае захапленне. Ён любіў спорт, глядзеў футбол, хакей, біятлон, захапляўся снукерам. Карацей, зусім не быў падобны на чалавека, якога потым будзе шукаць увесь Мінск.

Першы раз ён папрасіў у мяне грошы летам 2017 года — здаецца, $300 або $500. Сказаў, што яго кіраўніку не хапае на адпачынак і трэба крыху пазычыць. Мы тады ўжо былі сям’ёй, збіраліся купляць жыллё і адкладалі грошы, прычым усе зберажэнні ляжалі на маім рахунку. Мяне, канечне, здзівіла, што кіраўнік аднаго з найбуйнейшых банкаў краіны просіць такую невялікую суму ў свайго намесніка, але я паверыла і пералічыла грошы.

Праз некалькі месяцаў дзяўчыну нечакана запрасілі на размову са службай бяспекі банка, патлумачыўшы гэта будучым павышэннем. Аднак замест працоўных пытанняў супрацоўнікі пачалі распытваць яе пра мужа, іх знаёмства і адносіны. Тады дзяўчына яшчэ не здагадвалася, што такая цікавасць была звязаная з яго фінансавымі праблемамі.

— Прыблізна праз месяц пасля гэтай размовы Аляксандр мне патэлефанаваў, амаль плакаў і казаў: «Не кідай мяне, прабач, але калі я не аддам $9 тыс. да заўтра, мяне звольняць». У мяне быў шок, я разрыдалася і пачала пытацца, што адбылося. Высветлілася, што ён пазычыў гэтую суму ў аднаго з супрацоўнікаў банка, а той дзеля гэтага аформіў крэдыт. Спачатку Аляксандр дапамагаў яго пагашаць, потым перастаў, і ў выніку чалавек звярнуўся ў службу бяспекі.

Мы якраз збіраліся пачынаць будаўніцтва жылля, і я разумела, што ўсе нашы планы руйнуюцца. Але ўсё роўна аддала яму гэтыя $9 тыс. з агульных зберажэнняў, бо хацела даць шанец выправіцца. Ён запэўніў мяне, што цяпер усе даўгі закрытыя і праблем больш не будзе, хоць з той працы яго ўсё роўна звольнілі.

«Я заўважала, што ён хавае тэлефон, а аднойчы прыйшоў дадому без дарагога гадзінніка»

— Пасля звальнення ён уладкаваўся на іншую працу, але я ўжо не магла супакоіцца, бо пастаянна заўважала нейкія дзіўнасці. Напрыклад, ён пачаў ставіць тэлефон на бязгучны рэжым і класть экранам уніз, а аднойчы прыйшоў дадому без гадзінніка Tissot, які я яму калісьці падарыла. Сказаў, што забыў яго на працы, але я адразу падумала, што ён мог яго дзесьці закласці.

Пры гэтым ён заўсёды ўмеў вельмі пераканаўча размаўляць. Па прафесіі ён добры прадавец, сапраўдны майстар слова, які, мне здаецца, мог угаварыць каго заўгодна.

Аднажды ноччу я ўпершыню вырашыла паглядзець яго тэлефон і амаль адразу ўбачыла паведамленне з патрабаваннем вярнуць вельмі буйную суму да наступнага дня, інакш яму пагражалі сур’ёзнымі наступствамі. Дакладную суму ўжо не памятаю, але тады канчаткова зразумела, што нічога не скончылася.

Няхутка ён зноў застаўся без працы — не ведаю, сам звольніўся ці яго звольнілі, — і з’ехаў у Азербайджан. Казаў, што хоча зарабіць грошай і разлічыцца з даўгамі. Мы дамовіліся пажыць асобна, каб я магла падумаць, ці гатовая ўвогуле працягваць гэты шлюб. Але літаральна праз два-тры месяцы выплылі новыя даўгі, і я ўжо без сумневаў падала на развод.

«Ён казаў, што і без мяне хапае даўгоў, таму я ў чарзе апошняя»

— Перад разводам мы заключылі шлюбны кантракт, каб урэгуляваць фінансавыя пытанні. Мне было важна вярнуць свае грошы, і мы дамовіліся, што пэўную частку сумы ён выплаціць у ўстаноўлены тэрмін. Першы час ён сапраўды патроху вяртаў, а потым перастаў. Мы працягвалі мець зносіны, ён выходзіў на сувязь, пастаянна нешта абяцаў, але грошай не было. Сам доўг ён прызнаваў, толькі казаў, што ў яго і без мяне хапае крэдытораў, і я ў гэтай чарзе апошняя.

У выніку я звярнулася ў суд і атрымала выканаўчы ліст, але і гэта нічога не змяніла. Урэшце тэрмін прад’яўлення выканаўчага дакумента скончыўся, а грошай я так і не атрымала. У мяне ўжо проста не засталося сіл пастаянна тэлефанаваць, ездзіць і спрабаваць чагосьці дамагчыся, таму ў пэўны момант я вырашыла адпусціць і гэтую сітуацыю.

Зараз я ўжо нічога не хачу ад яго дамагацца. У параўнанні з іншымі людзьмі сума майго доўгу адносна невялікая, і я з ёй мысленна развіталася. Проста стамілася змагацца і зразумела, што больш не хачу траціць на гэтую гісторыю сваё жыццё.

«Я быў на дне і цяпер толькі пачынаю з яго выбірацца». Версія Аляксандра

Мы звязаліся і з самім Аляксандрам, каб даведацца яго версію таго, што адбылося. Мужчына не стаў адмаўляць, што павінен грошы стрыечнаму брату і былой жонцы, і расказаў, адкуль у яго з’явіліся такія вялікія даўгі, колькі ўжо ўдалося вярнуць і калі ён плануе разлічыцца з астатнімі.

— Да нас звярнуліся некалькі чалавек, якія сцвярджаюць, што пазычылі вам грошы і ўжо доўгі час не могуць іх вярнуць. Як увогуле ўзнікла гэтая сітуацыя?

— У мяне ў пэўны момант было велізарнае мноства даўгоў — больш за некалькі сотняў тысяч долараў — і сапраўды шмат людзей, якім я быў вінен. На працягу апошніх шасці-сямі гадоў я паступова вяртаю гэтыя грошы і цяпер ужо амаль цалкам закрыў свае даўгі.

Усё пачалося з не надта ўдалай інвестыцыі, на якую я паставіў практычна ўсё, што ў мяне было, і ў выніку залез у даўгі. Тады ў мяне ўтварылася прыкладна $50—70 тыс. запазычанасці, а з маім даходам на той момант гэта была проста непад’ёмная сума.

Каб неяк выбрацца, даводзілася пастаянна перапазычаць грошы, прычым пад велізарныя працэнты, часам да 10% у месяц. Атрымлівалася такая піраміда, калі я браў новыя даўгі, каб аддаваць старыя, а даходу ледзь хапала на пагашэнне працэнтаў. Напрыклад, калі ты вінны $20 тыс. пад 10% у месяц, то толькі працэнтаў трэба аддаваць $2 тыс.

Толькі каля двух гадоў таму я цалкам пазбавіўся даўгоў пад працэнты. Зараз паступова разлічваюся з астатнімі.

— Колькі грошай вы ўжо вярнулі і колькі яшчэ вінны?

— За ўвесь гэты час я вярнуў прыкладна $150 тыс., прычым толькі за апошні год аддаў больш за $20 тыс. Зараз сукупна вінны каля $40 тыс. Ёсць некалькі невялікіх даўгоў — па некалькі тысяч долараў, — і чатыры буйныя. Усяго крэдытараў цяпер прыкладна дзесяць чалавек. Я стараюся спачатку закрываць невялікія даўгі, каб паменшыць колькасць людзей, якім вінны, а потым ужо займацца буйнымі.

Новых даўгоў я не бяру ўжо прыкладна паўтара-два гады, такой неабходнасці цяпер няма.

— А калі плануеце канчаткова са ўсімі разлічыцца?

— Складана сказаць, таму што ў мяне цяпер даволі нестабільны даход. Я працую на фрылансе, займаюся ўласнымі праектамі, і ў мяне ёсць магчымасць зарабіць буйную суму за кароткі час. Умоўна, праект можа «выстраліць», і я зараблю за месяц столькі, што змагу закрыць большую частку даўгоў.

А можа быць і так, што я буду працягваць зарабляць па некалькі сотняў долараў звыш сваіх выдаткаў, і тады вяртанне расцягнецца яшчэ на некалькі гадоў. Цяпер я зарабляю дастаткова, каб аплачваць жыллё, забяспечваць сябе, дапамагаць маці і патроху вяртаць даўгі. Ніякай маёмасці, якую можна прадаць і адразу са ўсімі разлічыцца, у мяне няма. Я, можна сказаць, застаўся гол як сакол.

— Ваш стрыечны брат сцвярджае, што вы вінны яму $13 тыс. і за ўвесь гэты час нічога не вярнулі. Чаму?

— Так, сапраўды, я ўзяў у стрыечнага брата грошы без працэнтаў і пакуль нічога яму не вярнуў. Я гэта прызнаю, але спрабую з ім дамовіцца, сустрэцца, патлумачыць сітуацыю, а ён, як мне падаецца, не хоча мяне слухаць. Яму патрэбныя грошы адразу, і ён не згодны на невялікія плацяжы.

Я магу аддаваць яму па $100—200 у месяц, але для яго гэта нязначныя сумы, бо ён хоча вырашыць пытанне хутка. А ў мяне цяпер проста няма магчымасці ўзяць і аддаць адразу $13 тыс. Пасля асноўных выдаткаў у мяне застаецца да $500 у месяц, якія я размеркоўваю паміж крэдыторамі.

— Але ж вы самі прызнаёце, што за некалькі гадоў не вярнулі яму ні долара. Чаму ён павінен верыць чарговым абяцанням?

— У мяне была такая не вельмі добрая рыса характару: я казаў людзям тое, на што разлічваў, маючы на гэта нейкую верагоднасць, не будучы ў гэтым упэўненым. Часто тое, што я абяцаў, не выконваў — гэта факт. І, адпаведна, з-за гэтага склалася такое ўражанне, нібыта я проста карміў людзей «сняданкамі». Але я сапраўды разлічваў, што ў мяне атрымаецца, проста гэтыя магчымасці не рэалізоўваліся.

— Брат распавёў, што збіраецца звяртацца ў міліцыю разам з іншымі крэдыторамі. Вы пра гэта ведаеце?

— Так, ён гаварыў мне пра гэта. Але я лічу, што нічога супрацьзаконнага не рабіў — проста пазычыў грошы і не змог своечасова іх вярнуць. Я ні ад каго не хаваюся, працую, вяртаю даўгі, і многія людзі, з якімі я ўжо разлічыўся, могуць гэта пацвердзіць. Таму размовы пра калектыўную заяву ў міліцыю я ўспрымаю хутчэй як спробу на мяне націснуць.

— Яшчэ адна наша суразмоўніца — ваша былая жонка — расказала, што вы бралі грошы з сямейных зберажэнняў, а пасля разводу не выканалі абавязацельствы па шлюбным дагаворы. Як усё было з вашага боку?

— З ёй была зусім іншая сітуацыя. Мы ажаніліся ў 2015 годзе, а ў 2018-м у мяне пачаліся сур’ёзныя фінансавыя праблемы, якія я першы час ад яе хаваў. Калі ўсё выявілася, адносіны, канечне, сапсаваліся.

У той перыяд я добра зарабляў, у нас былі агульныя зберажэнні — прыкладна $10 тыс. Калі з’явіліся даўгі, я забраў гэтыя грошы з агульнага рахунку і накіраваў на пагашэнне даўгоў. Пры гэтым асноўныя сумесныя зберажэнні фармаваліся за кошт майго заробку.

— А як вы ў выніку развяліся і пра якую суму дамовіліся?

— У верасні 2018 года я з’ехаў працаваць у Азербайджан, атрымаўшы там добрае прапанаванне. Жонка са мной не паехала. Прыблізна праз два месяцы я вярнуўся ў Мінск, каб памяняць пашпарт, мы сустрэліся. Тады яна сказала, што хоча развесціся, і прапанавала заключыць шлюбны дагавор, паводле якога я павінен быў вярнуць ёй частку нашых зберажэнняў — каля $5 тыс.

Я пагадзіўся, бо лічыў, што так будзе па-людску. Акрамя таго, ёй засталася наша машына, а паводле шлюбнага дагавору я абавязаўся выплаціць яшчэ прыкладна $3 тыс. на працягу года.

Потым я даведаўся, што яна збіраецца зноў выйсці замуж. У мяне таксама з’явілася інфармацыя, што на момант нашай размовы пра развод яна ўжо была цяжарная ад іншага мужчыны. Я ўспрыняў гэта як падман і цяпер лічу, што мог увогуле не згаджацца на гэтыя выплаты. Але тады я пайшоў насустрач, пакінуў ёй машыну і падпісаў шлюбны дагавор.

— Вы што-небудзь выплацілі ёй пасля разводу?

— Так, пэўны час пералічваў па $100—200 — сукупна, напэўна, ад $500 да $1000. Потым у 2020 годзе ў мяне памёр бацька, засталася адна маці, фінансавая сітуацыя стала яшчэ складаней, і я перастаў плаціць. Пазней яна зноў пачала патрабаваць грошы, але ў мяне тады было велізарнае мноства даўгоў пад працэнты, таму яе патрабаванні я не ставіў у прыярытэт. Я разумеў, што спачатку павінен разлічыцца з тымі, каму плачу вялікія працэнты, а ўжо потым вяртацца да астатніх абавязацельстваў.

Зараз я прама кажу, што былой жонцы не збіраюся нічога выплачваць, пакуль не закрыю ўсе астатнія даўгі. Калі б не шлюбны дагавор і выканаўчы дакумент, дык я б увогуле не лічыў сябе абавязаным нешта ёй вяртаць. Пры гэтым я не адмаўляю, што шлюбны дагавор існуе і ў мяне ёсць абавязацельствы па ім. Але асабіста ў яе, як я лічу, я ніколі грошы ў доўг не браў, гаворка ішла менавіта пра нашы агульныя зберажэнні.

Вы не ўяўляеце, наколькі цяжка жыць, калі табе на працягу шасці-сямі гадоў кожны дзень, часам па некалькі разоў, тэлефануюць розныя людзі і пытаюцца, калі ты вернеш грошы. Я шмат гадоў знаходзіўся ў такім стрэсе. За апошні час мне ўдалося разабрацца са сваім псіхалагічным станам, зразумець, як далей працаваць і зарабляць. Апошнія два гады ў гэтым плане многае змянілася да лепшага.

Я не кажу, што ўжо цалкам выбраўся з гэтай сітуацыі. Вы размаўляеце з чалавекам, які быў на самым дне, а цяпер ад яго адштурхнуўся, але яшчэ нават не выплыў на паверхню. Пры гэтым я працягваю працаваць і вяртаць грошы. Колькі б часу гэта ні заняло, я збіраюся разлічыцца з усімі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]