Не спі, Рыгорыч

Рэвалюцыі заразныя.

Ільхам Аліеў учора прымаў віншаванні ад працоўных мас у сувязі з 23-гадовым знаходжаннем на пасадзе прэзідэнта Азербайджана. І ў гэты ж час у розных гарадах і вёсках краіны кідалі камяні ў вокны школ, падпальвалі, скандавалі «Свабоду хіджабу!».

Стыхійныя мітынгі, што пачаліся напрыканцы верасня з-за забароны на нашэнне хіджабаў і хустак у азербайджанскіх школах, ужо выплюхнуліся за межы школьных двароў. Нядаўна прапагандысты Азербайджана, напрыклад, паведамлялі пра 200 затрыманых удзельнікаў мітынгу ў Баку каля станцыі метро «28 мая». Пры гэтым пра сам мітынг, як водзіцца, нічога не паведамлялі — маўляў, затрымалі дзве сотні парушальнікаў грамадскага парадку, выпадкова сабраных у адным месцы, і адносна паловы з іх завялі крымінальныя справы. У той жа час дэманстравалі фота і відэа з тых школ, дзе аднолькава апранутыя і падстрыжаныя дзеці стаяць у шыхце, як іх равеснікі ў Паўночнай Карэі.

Не буду разважаць на тэму, ці правільна забараняць вучаніцам і настаўніцам хусткі і хіджабы, — я пра іншае. Азербайджан — краіна, якая блішчыць ад дабрабыту. Там, вядома, у розныя гады праходзілі палітычныя пратэсты пасля выбараў, але яны не былі масавымі. На тыя пратэсты выходзіла апазіцыя, як калісьці і ў Беларусі. Але не сотні тысяч грамадзян, незадаволеных уладай. Дык стабільнасць — гэта якраз тое, чым мог козыраць азербайджанскі рэжым. Стабільнасць і дабрабыт грамадзян. Уявіце сабе Беларусь нулевых, толькі багатую і з нафтай, — атрымаецца амаль Азербайджан. А апошнія шэсць гадоў Ільхам Аліеў, у адрозненне ад Лукашэнкі, і ўвогуле быў нацыянальным героем пасля маленькай пераможнай вайны ў Нагорным Карабаху. Можна было расслабіцца.

Аднак у адзін момант па ўсёй краіне пачалі пратэставаць школьнікі, бацькі і педагогі. Не апазіцыя, а проста дзеці і дарослыя. Ні пра што не дамаўляючыся, збіраючыся спантанна, запісваючы абураныя відэазвароты, патрабуючы і абураючыся. Дык фраза «нічога не прадвяшчала», як паказвае і даказвае гісторыя, — пустыя словы. Ні ў адной краіне свету, хай то дыктатура ці дэмакратыя, улада не можа быць упэўнена, што заўтра людзі не выйдуць на пратэсты з нагоды, якая ўвогуле не разглядалася як магчымая прычына народнага абурэння. У Беларусі не здарылася б такіх масавых пратэстаў у 2020 годзе, калі б не хамскія паводзіны Лукашэнкі падчас пандэміі кавіду. У Азербайджане ролю кавіду выканаў забаронены хіджаб.

І яшчэ адна важная асаблівасць сусветнага развіцця: рэвалюцыі заразныя. Аднойчы кітайскі пісьменнік Ляо Іў, які адседзеў чатыры гады ў турме за паэму «Шматстаронкавая разня», прысвечаную героям падзей на плошчы Цяньаньмэнь, сказаў, што без гэтай плошчы не абрынулася б Берлінская сцяна. Ён казаў пра сувязь паміж падзеямі на Цяньаньмэнь і падзеннем камуністычных рэжымаў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Па іроніі лёсу, у дзень, калі кітайскіх дэманстрантаў расстрэльвалі і давілі танкамі — 4 чэрвеня 1989 года, — у Польшчы праходзілі першыя свабодныя выбары ў Сейм. Далей — Венгрыя, ГДР, Чэхаславакія, Румынія.

Беларускія пратэсты снежня 2010 года працягнуліся «арабскай вясной». «Чырвоны май» 1968 года ў Францыі скончыўся масавымі пратэстамі ў Чэхаславакіі і нават знакамітым выхадам савецкіх дысідэнтаў на Чырвоную плошчу ў Маскве. Хіджабныя пратэсты ў Азербайджане не маглі б узнікнуць без школьных пратэстаў у Францыі, што пачаліся крыху раней. Дык ніхто не ведае, у якой кропцы планеты раптам падхопяць пратэсты, што ўспыхнулі ў адной краіне. Але яны непазбежна ўспыхнуць. Рэвалюцыя — як кавід, яна хутка распаўсюджваецца. Здаецца, што дзесьці ў Кітаі, а потым аказваецца на мінскіх вуліцах, і сілавікі чухаюць патыліцы, запінаючыся і чырванеючы перад такім жа запалоханым істэрычным начальнікам: мы ж сачылі за кожным беларусам, у нас на кожнага грамадзяніна тры гэбісты і праслухоўка з вонкавым назіраннем, нічога не прадвяшчала, усе былі задаволеныя жыццём, на дачы ды на мора збіраліся. Чаму раптам выйшлі на пратэсты? Ды чорт яго ведае, мы не вінаватыя. Дагэтуль не могуць справіцца з наступствамі пратэстаў і мараць аднойчы прачнуцца ў краіне, у якой ніколі не было 2020 года.

Дык не спі, Рыгорыч, праспіш рэвалюцыю. Аннушка ўжо надзела хіджаб.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]