Ад Ажэшкі да Статкевіча

Хто з беларусаў і выхадцаў з Беларусі прэтэндаваў на Нобелеўскую прэмію.

Нобелеўскую прэмію прысуджаюць ужо больш за 125 гадоў. Лаўрэаты 2026 года былі абвешчаныя падчас Нобелеўскага тыдня (5–12 кастрычніка). Уручэнне адбудзецца 10 снежня ў Осла (прэмія міру) і Стакгольме (астатнія).

За стагоддзе з чвэрцю сярод яе намінантаў былі пісьменнікі, вучоныя і грамадскія дзеячы, народжаныя і/або якія жылі на тэрыторыі сучаснай Беларусі, піша «Позiрк».

Некаторыя з іх перамаглі, іншыя — былі блізкія да перамогі, многія — неаднаразова вылучаліся, але так і не сталі лаўрэатамі.

Як з’явілася Нобелеўская прэмія

Прэмію заснаваў шведскі вынаходнік і прадпрымальнік Альфрэд Нобель, які атрымаў вядомасць дзякуючы вынаходству дынаміту.

У завяшчанні, падпісаным 27 лістапада 1895 года ў Парыжы, ён распарадзіўся накіраваць асноўную частку свайго стану на штогадовыя ўзнагароды людзям, што прынеслі найбольшую карысць чалавецтву.

Першапачаткова Нобель прадугледзеў пяць напрамкаў: фізіку, хімію, фізіялогію і медыцыну, літаратуру і прэмію міру.

Пасля яго смерці ў 1896 годзе выканальнікам завяшчання спатрэбілася некалькі гадоў, каб арганізаваць сістэму ўзнагароджання. Першыя прэміі ўручылі 10 снежня 1901 года — у гадавіну смерці ідэйнага натхняльніка ўзнагароды.

У 1969 годзе да пяці першапачатковых напрамкаў дадаўся прыз па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобэля, заснаваны Банкам Швецыі.

Фармальна ён адрозніваецца ад пяці прэмій, прадугледжаных завяшчаннем, хоць прысуджаецца ў межах той жа сістэмы.

Навуковыя прэміі і прэмію па літаратуры прысуджаюць у Швецыі, прэмію міру — у Нарвегіі.

Кандыдатуры вылучаюць члены парламентаў і ўрадаў, кіраўнікі дзяржаў, лаўрэаты мінулых гадоў, рэктары ўніверсітэтаў, прафесары ў адпаведных галінах навукі і інш. Сам факт намінацыі не азначае, што кандыдат уваходзіў у лік фіналістаў або быў блізкі да атрымання ўзнагароды.

Імёны намінантаў становяцца вядомыя толькі праз 50 гадоў. Таму звесткі пра вылучэнне сучасных пісьменнікаў і навукоўцаў нярэдка грунтуюцца на паведамленнях арганізацый, якія абвяшчалі пра свае ініцыятывы, а не на адкрытым архіве Нобелеўскага камітэта.

Адкуль грошы праз 125 гадоў пасля смерці Нобеля?

Нобелеўскія прэміі працягваюць фінансавацца за кошт стану Альфрэда Нобэля. Пасля яго смерці асноўная частка спадчыны была перададзена ў кіраванне Нобелеўскаму фонду, які інвестуе ў акцыі, аблігацыі, нерухомасць і іншыя актывы.

Даходы ад інвестыцый дазваляюць штогод выплачваць прэміі і пакрываць выдаткі на іх прысуджэнне, захоўваючы капітал фонду для будучых пакаленняў. У 2026 годзе памер кожнай поўнай Нобелеўскай прэміі складае 11 млн шведскіх крон (1,1 млн долараў ЗША).

Як праходзіць цырымонія ўручэння

Цырымонія ўручэння Нобелеўскіх прэмій праходзіць 10 снежня, у гадавіну смерці Альфрэда Нобэля. Узнагароды па фізіцы, хіміі, фізіялогіі або медыцыне, літаратуры і эканоміцы ўручаюць у Стакгольме.

Лаўрэаты атрымліваюць з рук караля Швецыі залатую медаль, дыплом і дакумент, які пацвярджае грашовае ўзнагароджанне. Пасля цырымоніі ў Стакгольмскай ратушы праходзіць урачысты банкет на больш як тысячу гасцей.

Нобелеўскую прэмію міру паводле завяшчання Нобэля ўручаюць асобна — у Осла. Цырымонія праходзіць у гарадской ратушы ў прысутнасці нарвежскай каралеўскай сям’і. Узнагароду ўручае старшыня Нарвежскага Нобелеўскага камітэта.

Такое падзел існуе з моманту заснавання прэміі: пры жыцці Нобэля Швецыя і Нарвегія знаходзіліся ў уніі, а выбар лаўрэата прэміі міру вынаходнік даверыў камітэту, прызначанаму нарвежскім парламентам.

Хто стаў лаўрэатам 2026 года

У 2026 годзе прэміі па літаратуры ўдастоена канадская паэтка, эсэістка і перакладчыца Эн Карсан — за «наватарскую творчасць, якая аб’ядноўвае розныя літаратурныя формы і антычную традыцыю».

Прэмія міру аддадзена паўднёваафрыканскай юрыстцы Наві Пілей за «намаганні па ўмацаванні міжнароднага права і прасоўванні міру». І ў яе ёсць сувязь з Беларуссю.

У 2008–2014 гадах Пілей займала пасаду Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека. У гэты перыяд яна неаднаразова крытыкавала палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі.

У снежні 2010 года, пасля разгону пратэстаў супраць афіцыйных вынікаў прэзідэнцкіх выбараў, Пілей выказала занепакоенасць ужываннем сілы супраць дэманстрантаў, затрыманнямі апазіцыйных кандыдатаў і ціскам на грамадзянскую супольнасць.

У красавіку 2012 года быў падрыхтаваны даклад Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН аб парушэннях правоў чалавека ў Беларусі. У дакуменце згадваўся, у прыватнасці, арышт кіраўніка праваабарончага цэнтра «Вясна» Алеся Бяляцкага — будучага лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру.

У ліпені таго ж года Рада ААН па правах чалавека заснавала мандат спецыяльнага дакладчыка па сітуацыі ў Беларусі.

Бяляцкі вітаў прысуджэнне ўзнагароды Пілей, назваўшы яго «важным сігналам падтрымкі міжнародных праваабарончых інстытутаў».

У галіне фізіялогіі або медыцыны ўзнагарода прысуджана Карлу Дайсэроту, Пэтэру Хегеману і Георгу Нагелю за адкрыцці, звязаныя са святлоадчувальнымі іённымі каналамі і аптагенетыкай.

Прэмію па фізіцы вырашана ўручыць Фрэнсісу Хальцену за ўклад у стварэнне нейтрынавай абсерваторыі IceCube і адкрыццё нейтрына астрафізічнага паходжання.

Лаўрэатамі ў галіне хіміі сталі Анры Каган і Кэнсо Соай за працы па асіметрычным сінтэзе малекул.

Нобелеўская прэмія па эканоміцы прысуджана Роберту Холу і Майклу Вудфарду за мікраэканамічныя асновы макраэканамічнай стабілізацыі.

Хто атрымаў прэмію ў найноўшай гісторыі Беларусі

Беларусь стала першай постсавецкай краінай, якая атрымала абедзве гуманітарныя прэміі — па літаратуры і міру, прычым адбылося гэта ўсяго за сем гадоў.

Святлана Алексіевіч стала лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры ў 2015 годзе. Шведская акадэмія адзначыла яе «шматгалосую творчасць, у якой адлюстраваныя пакуты і мужнасць сучаснікаў».

Алексіевіч нарадзілася ва ўкраінскім Івана-Франкоўску, вырасла ў Беларусі. Вядома, што ў прамежку з 2003-га па 2015 год яе намінавалі мінімум дзевяць разоў. Можна сказаць, што прэмію Алексіевіч атрымала даволі хутка.

Знакамітаму нямецкаму пісьменніку Гюнтэру Грасу спатрэбілася 33 гады, а чэшскаму лаўрэату Нобелеўскай прэміі Яраславу Сэйферту — 30. Былі і гісторыі куды цікавейшыя.

Вядомы выпадак, калі пісьменніка намінавалі на «нобеля» 155 разоў. Гэта іспанскі філолаг, гісторык і фалькларыст Рамон Менендэз Підаль. Яго вылучалі на ўзнагароду 26 гадоў запар, а пікам намінацыйнай кампаніі стаў 1956 год, калі ў Шведскую акадэмію паступіла адразу 95 заявак у яго падтрымку.

Гэта быў першы і апошні маштабны міжнародны «флэшмоб»: скаардынаваная акцыя сотняў навукоўцаў, літаратараў і крытыкаў павінна была літаральна прымусіць камітэт прысудзіць узнагароду Підалю.

Аднак беспрэцэдэнтны ціск не спрацаваў: Нобелеўскі камітэт праігнараваў гэты масавы заклік і аддаў прэмію іншаму іспанскаму аўтару, паэту Хуану Рамону Хіменэсу, даказаўшы, што колькасць лістоў зусім не гарантуе перамогу.

Алесь Бяляцкі, заснавальнік праваабарончага цэнтра «Вясна», атрымаў Нобелеўскую прэмію міру ў 2022 годзе, падзяліўшы яе з расійскай праваабарончай арганізацыяй «Мемарыял» і ўкраінскім Цэнтрам грамадзянскіх свабод. Узнагароду прысудзілі за «намаганні па абароне правоў чалавека, дэмакратыі і мірнага суіснавання».

Паводле адкрытых крыніц, праваабаронцу намінавалі мінімум сем разоў.

Ён нарадзіўся ў Карэліі, аднак з трох гадоў рос на радзіме бацькоў у Беларусі.

Хто нарадзіўся на тэрыторыі Беларусі, але атрымаў прэмію, жывучы па-за яе межамі

Жарэс Алфёраў (1930–2019) нарадзіўся ў Віцебску. Савецкі і расійскі фізік атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 2000 годзе разам з нямецкім вучоным Гербертам Крэмерым.

Палавіну прэміі ім прысудзілі за распрацоўку паўправадніковых гетэраструктур, якія прымяняюцца ў высокахуткаснай электроніцы і оптаэлектроніцы. Другую палавіну атрымаў амерыканскі інжынер Джэк Кілбі за ўклад у вынаходніцтва інтэгральнай схемы. Алфёраў зрабіў навуковую кар’еру ў СССР і Расіі.

Менахем Бэгін (1913–1992) нарадзіўся ў Брэст-Літоўску — сённяшнім Брэсце. Ён стаў прэм’ер-міністрам Ізраіля і ў 1978 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію міру разам з прэзідэнтам Егіпта Анварам Садацам.

Узнагароду ім прысудзілі за перамовы, якія прывялі да заключэння мірнага пагаднення паміж дзвюма краінамі. Важным этапам перамоваў сталі Кэмп-Дэвіцкія пагадненні, заключаныя пры пасрэдніцтве прэзідэнта ЗША Джымі Карцера.

Шымон Перэс (1923–2016) нарадзіўся ў вёсцы Вішнева, якая сёння знаходзіцца ў Мінскай вобласці. Ён займаў пасады прэм’ер-міністра і прэзідэнта Ізраіля, кіраваў знешнепалітычным ведамствам краіны.

У 1994 годзе Перэс атрымаў Нобелеўскую прэмію міру разам з прэм’ер-міністрам Ізраіля Іцхакам Рабінам і палесцінскім лідарам Ясірам Арафатам за намаганні па дасягненні міру на Блізкім Усходзе. Узнагарода была звязаная з перамоўным працэсам, які прывёў да падпісання пагадненняў у Осла.

Эліза Ажэшка: першая вядомая намінантка з Беларусі

Першай вядомай прэтэндэнткай на Нобелеўскую прэмію, народжанай на тэрыторыі сучаснай Беларусі, была польскамоўная пісьменніца Эліза Ажэшка (1841–1910).

Яна нарадзілася ў сядзібе Мілкоўшчызна непадалёк ад Гродна і стала адным з прыкметных прадстаўнікоў польскай літаратуры XIX стагоддзя. У Гродне ўсталяваны помнік Ажэшцы, на аднайменнай вуліцы працуе яе дом-музей — дакладная копія дома, дзе яна жыла і працавала.

У 1905 годзе Ажэшку вылучылі на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Паводле апублікаваных даных, яна атрымала восем намінацый і дайшла да фінальнага разгляду поруч з Левам Талстым і Генрыкам Сянкевічам.

Частка членаў камітэта прапаноўвала падзяліць узнагароду паміж Ажэшкай і Сянкевічам, аднак прэмію ў выніку прысудзілі толькі Сянкевічу.

Па словах аднаго з акадэмікаў, Ажэшка ўступала Сянкевічу «як мастак-апавядальнік і віртуоз мовы», але мела тое, што, паводле самога Нобэля, «мела б большы вагу, чым вялікі эпічны размах»: «У яе вялікае, багатае, любячае сэрца».

Ураджэнка Беларусі мела рэальны шанец стаць першай жанчынай, якая атрымала найвышэйшую літаратурную ўзнагароду. Але гэтага не здарылася, і першай жанчынай-лаўрэаткай Нобелеўскай прэміі ў 1909 годзе стала шведка Сэльма Лагерлёф.

Першай жанчынай, якая атрымала Нобелеўскую прэмію, была полька Марыя Складоўская-Кюры. Яна застаецца адзінай лаўрэаткай прэмій па фізіцы (1903) і хіміі (1911).

Як насуперак этыцы сын вылучыў бацьку

Прафесар Леў Розанаў, які загадваў кафедрай нармальнай фізіялогіі БДУ і атрымаў афіцыйнае права вылучаць кандыдатаў, у 1928 годзе выкарыстаў гэтую прывілей неардынарна.

Насуперак акадэмічнай этыцы ён намінаваў на найвышэйшую навуковую ўзнагароду ўласнага бацьку — земскага ўрача-эпідэміёлага Павала Розанава.

Пры гэтым у вылучанага кандыдата адсутнічалі колькі-небудзь сур’ёзныя навуковыя працы, а яго імя згадвалася ў медыцынскай перыёдыцы толькі аднойчы. Нобелеўскі камітэт адмовіўся разглядаць такую прапанову.

Навукоўцы з Беларусі, чые адкрыцці прэтэндавалі на прэмію

Напалеон Цыбульскі (1854–1919) — фізіёлаг, народжаны ў Крывоносах на тэрыторыі сучаснай Беларусі (Гродзенская вобласць). Даследаваў фізіялогію кровазвароту і эндакрыннай сістэмы. Яго кандыдатуру вылучалі на Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі/медыцыне ў 1911, 1914 і 1918 гадах. Лаўрэатам ён не стаў.

Леанід Мандэльштам (1879–1944) нарадзіўся ў Магілёве, адзін з найбуйнейшых фізікаў свайго часу. У 1930 годзе яго намінавалі на Нобелеўскую прэмію па фізіцы. Мандэльштам разам з Рыгорам Ландсбергам адкрыў камбінацыйнае рассейванне святла — з’яву, якая пазней атрымала назву эфекту Рамана (ў 1930 годзе Нобелеўскую прэмію за даследаванні рассейвання святла прысудзілі індыйскаму фізіку Чандрасэкару Венкатэ Раману).

Майсей Куніц (1887–1978) нарадзіўся ў Слоніме. Быў біяхімікам і даследаваў ферменты, у тым ліку трыпсін і рыбануклеазу. Куніц разам з Джонам Нортрапам вылучаўся на прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 1937 годзе, а ў 1941-м — па хіміі. Нортрап атрымаў прэмію ў 1946 годзе.

Філіп Левін (1900–1987) нарадзіўся ў Клецку. Пасля пераезду ў ЗША стаў вядомым імуна-гематолагам, даследаваў групы крыві, у прыватнасці рэзус-фактар і яго сувязь з гемалітычнай хваробай нованароджаных.

Яго кандыдатуру на Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі/медыцыне вылучалі ў 1946, 1950, 1952 і 1953 гадах.

Якаў Зяльдовіч (1914–1987) нарадзіўся ў Мінску. Фізік-тэарэтык, астрафізік і фізіка-хімік, унёс уклад у вывучэнне ядзерных рэакцый, касмалогіі і эвалюцыі Сусвету. Зяльдовіча вылучалі на Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 1968 годзе, а ў 1971-м — па фізіцы.

У апошнім выпадку яго кандыдатуру прапанавалі разам з амерыканскімі астрафізікамі Маартэнам Шмідтам і Джонам Уілерам.

Віталь Гольданскі (1923–2001) родам з Віцебска. Даследчык у галіне ядзернай хіміі, ядзернай фізікі і мёсбаўэраўскай спектраскапіі.

У 1971 годзе яго вылучылі на Нобелеўскую прэмію па хіміі разам са шведскім фізікам Каем Сігбанам.

У архіве Нобелеўскай прэміі захавалася запіс пра намінацыю: хімік Мікалай Эмануэль, які іх вылучыў, лічыў, што ўзнагароду варта было падзяліць паміж двума вучонымі. Аднак прэмію ім тады не прысудзілі. Сігбан атрымаў Нобелеўскую прэмію праз 10 гадоў — без Гольданскага.

Чалавек, які змяніў міжнароднае права, родам з Беларусі

Рафаэль Лемкін (1900–1959) нарадзіўся непадалёк ад Волкаўыска. Юрыст яўрэйскага паходжання, ён прысвяціў жыццё распрацоўцы міжнародна-прававых механізмаў супраць масавага знішчэння людзей.

На фармаванне поглядаў Лемкіна паўплываў судовы працэс над армянінам Сагамонам Тэйліранянам, які ў 1921 годзе застрэліў у Берліне былога міністра ўнутраных спраў Асманскай імперыі Талаата-пашу — аднаго з галоўных арганізатараў генацыду армян.

На судзе абмяркоўваліся масавыя забойствы і дэпартацыі армян, а нямецкі суд прысяжных апраўдаў Тэйліраняна, пастанавіўшы, што малады армянін дзейнічаў у стане афекту.

Гэтыя падзеі згадваюцца ў новым рамане вядомага беларускага пісьменніка Альгерда Бахарэвіча «Падземныя пераходы» (магчыма, менавіта ён калі-небудзь стане чарговым айчынным нобелеўскім лаўрэатам?).

Працэс над Тэйліранянам прымусіў Лемкіна задумацца, чаму масавае знішчэнне людзей не пераследуецца як самастойнае міжнароднае злачынства і ці можа асобны чалавек творыць правасуддзе замест суда.

Пазней гэтыя развагі сталі адным з стымулаў яго працы над міжнародна-прававым азначэннем генацыду і механізмамі пакарання за яго.

Лемкін увёў у міжнародны абарот паняцце генацыду і адыграў ключавую ролю ў прасоўванні Канвенцыі ААН аб папярэджанні злачынства генацыду і пакаранні за яго, прынятай у 1948 годзе.

Яго кандыдатуру на Нобелеўскую прэмію міру вылучалі неаднаразова — паводле апублікаваных біяграфічных даных, шэсць разоў з 1950-га па 1959 гады. Аднак прэмію ён так і не атрымаў.

Уладзімеж Колас (1928–1996) — польскі хімік і фізік, народжаны ў Пінску. Стаў адным з заснавальнікаў сучаснай квантавай хіміі, вядомы піянерскімі разлікамі электроннай структуры малекул.

У 1973 годзе Коласа вылучылі на Нобелеўскую прэмію па хіміі разам з фізікам і хімікам Клемэнсам Рутанам і хімікам Лютаславам Вольневічам.

У архіве Нобелеўскай прэміі захавалася запіс пра намінацыю, аднак узнагароду вучоныя не атрымалі.

Аўрам Суцкевер (1913–2010) — яўрэйскі паэт, адзін з найбуйнейшых аўтараў, якія пісалі на ідышы. Нарадзіўся ў Смаргоні, у дзяцінстве разам з сям’ёй апынуўся ў Сібіры, затым жыў у Вільні (Вільнюсе). Падчас Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў Віленскім гета, удзельнічаў у супраціве нацыстам, ратаваў яўрэйскія культурныя каштоўнасці.

У 1970, 1974 і 1975 гадах яго вылучалі на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Намінацыі зафіксаваныя ў архіве Нобелеўскага камітэта. Лаўрэатам Суцкевер не стаў.

Каго яшчэ намінавалі з беларускіх пісьменнікаў

У найноўшай гісторыі Беларусі пра вылучэнне на Нобелеўскую прэмію абвяшчалі і літаратурныя арганізацыі.

Рыгор Барадулін (1935–2014) — паэт, перакладчык і народны паэт Беларусі. У 2005 годзе Беларускі ПЭН-цэнтр абвясціў пра рашэнне вылучыць яго кандыдатуру на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. У публікацыях пра паэта таксама адзначалася, што ў 2006 годзе ён фігураваў сярод намінантаў.

Адзін з твораў, на якія звярталі асаблівую ўвагу прыхільнікі вылучэння Барадуліна, — зборнік рэлігійнай паэзіі «Ксты».

Васіль Быкаў (1924–2003). Адзін з самых вядомых пісьменнікаў XX стагоддзя, які праславіўся прозай пра Другую сусветную вайну, маральны выбар і адказнасць чалавека. Яго творы перакладзеныя на многія мовы.

Кандыдатуру Быкава называлі сярод магчымых прэтэндэнтаў на Нобелеўскую прэмію па літаратуры; у падтрымку міжнароднага прызнання яго творчасці выступалі замежныя літаратары.

Паводле розных гістарычных сведчанняў (у прыватнасці, дзённікаў Барадуліна), першая спроба вылучыць Быкава на найвышэйшую літаратурную ўзнагароду была зробленая ў 1993 годзе.

Спробы перыядычна паўтараліся, але дзесяці гадоў Быкаву не хапіла. У 2003-м яго не стала.

Уладзімір Някляеў (1946) — паэт і празаік. У лютым 2011 года Беларускі ПЭН-цэнтр падтрымаў прапанову вылучыць яго на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Ініцыятарам выступіў паэт і грамадскі дзеяч Генадзь Бураўкін.

У 2012 годзе пра новае вылучэнне Някляева паведамлялі як пра сумесную ініцыятыву Беларускага ПЭН-цэнтра і Саюза беларускіх пісьменнікаў (незалежнага). Прэмію ён не атрымаў.

Георгі Марчук (1947–2023) — пісьменнік, драматург і сцэнарыст. Працаваў галоўным рэдактарам кінастудыі «Беларусьфільм», узначальваў выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Пра яго намінацыю на Нобелеўскую прэмію па літаратуры паведамлялася ў 2009 годзе. Намінатарам упершыню быў праўладны Саюз пісьменнікаў Беларусі. Інфармацыі пра наступныя намінацыі ад гэтай арганізацыі адшукаць не ўдалося.

Важна адрозніваць публічна абвешчанае вылучэнне і пацверджаную запіс у архіве Нобелеўскага камітэта. Імёны намінантаў апошніх дзесяцігоддзяў афіцыйна не раскрываюцца на працягу 50 гадоў, таму магчымасць незалежнай праверкі падобных паведамленняў абмежаваная.

Алесь Разанаў (1947–2021) — паэт, перакладчык. Эксперыментаваў з паэтычнымі формамі, ствараў версеты і кароткія філасофскія тэксты, перакладаў творы замежных аўтараў.

У беларускай літаратурнай супольнасці Разанава называлі магчымым кандыдатам на Нобелеўскую прэмію па літаратуры; у прыватнасці, пісьменнік Уладзімір Арлоў узгадваў яго сярод айчынных аўтараў, якія маглі б прэтэндаваць на ўзнагароду. Аднак надзейнага пацверджання канкрэтнага вылучэння ў адкрытых крыніцах адшукаць не ўдалося.

Хто з беларускіх палітыкаў намінаваўся на прэмію

Святлана Ціханоўская, Марыя Калеснікава і Вераніка Цапкала у 2021 годзе былі вылучаныя на Нобелеўскую прэмію міру. Ініцыятарам стаў дэпутат нарвежскага парламента Гейр Тоскедал, які адзначыў іх барацьбу за сумленныя выбары і ўклад у мірны супраціў беларускім уладам.

Жаночае трыо было сімвалам пратэснага руху пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года. Лаўрэаткамі прэміі яны не сталі.

У 2021 і 2022 гадах асобна намінавалі Святлану Ціханоўскую. Яе вылучалі адпаведна прэзідэнт Літвы Гітанас Наўседа і нарвежскі парламентар Хаарэк Эльвенэс.

Мікалай Статкевіч (1956) — апазіцыйны палітык. У студзені 2025 года дэпутат Еўрапарламента ад Літвы Пятрас Ауштрэвічус вылучыў яго на Нобелеўскую прэмію міру.

На той момант Статкевіч знаходзіўся ў зняволенні, адбываючы 14-гадовы тэрмін па абвінавачанні ў «арганізацыі масавых беспарадкаў». Нобелеўскім лаўрэатам Статкевіч не стаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]