«Гэта махляры, адключай»

Як беларусы прымушаюць аферыстаў кідаць слухаўку.

Тэлефануе невядомы нумар, вы падымаеце слухаўку — але размова па тэлефоне на побытавыя тэмы можа абярнуцца стратай усіх зберажэнняў, а то і кватэры. У такіх «беседах» часта чуюцца абразы, запалохванні, пагрозы судом, але многім «ахвярам» удаецца захаваць самавалоданне.

Чытачы Onlíner дзеляцца запісамі і скрыншотамі, якія паказваюць, як працуюць махлярскія скрыпты. А мы працягваем паказваць вам «разводкі» аферыстаў, каб у крытычны момант гэта дапамагло вам распазнаць падвох. На гэты раз мы таксама сустрэліся з супрацоўнікамі Камітэта дзяржаўнага кантролю, бо для пераканаўчасці зламыснікі часта прадстаўляюцца работнікамі гэтага ведамства.

Калі вы сталі ахвярай махляроў, страцілі зберажэнні або працавалі кур’ерам, раскажыце сваю гісторыю нашаму журналісту.

«Трэба задэклараваць вашыя наяўныя»

Свёкра нашай чытачкі Кацярыны «апрацоўвалі» па тэлефоне практычна два гадзіны, распавядае дзяўчына. Патэлефанавалі з звычайнага беларускага нумара, удакладнялі пра змену тарыфнага плана ў «Белтэлекаме», мужчына назваў свае пашпартныя даныя.

— На наступны дзень пачалі званіць праз Viber (і праз Telegram спрабавалі): чалавек у форме, у кабінеце, на фоне сцяга Беларусі, сыпаў юрыдычнымі тэрмінамі. Абвінавацілі свёкра, што ён са свайго рахунку пералічваў грошы тэрарыстам.

Кацярына тлумачыць: у свёкра ніколі не было рахункаў у гэтым банку. Дзяўчыне відавочны мантаж у фатарэдактары

Стандартная схема: «вы сталі саўдзельнікам, цяпер вас пакараюць паводле КК». Пачалі пытацца, колькі грошай у банку, колькі наяўных дома, патрабавалі доступ да рахунку і задэклараваць наяўныя.

Выратавала тое, што сям’я рэгулярна праводзіла з мужчынам размовы пра махляроў — калі аферысты пачалі выманьваць CVV-код карты, свёкар Кацярыны ўсё ж такі выключыў мабільны і набраў яе па хатнім тэлефоне.

— Я прыязджала, уключылі яго тэлефон — адразу званок. «Таварышы» пачалі мяне запалохваць, што я цяпер таксама пад следствам. Але як толькі я ўключыла свой навык спрадвечнай «рускай бранай лексікі», яны адразу зразумелі, што іх раскусілі, і нават пачалі пасмейвацца, што хоць новым словам навучацца.

Пасля гэтага я наладзіла тэлефон свёкра так, каб ён больш не трапляў у такую сітуацыю:

Viber: адключыла выклікі Viber-in, уключыла абарону ад лішніх званкоў (хаця б не будзе апавяшчэнняў пра званок, ён не падыме слухаўку), уключыла запыты на перапіску ў асобнай тэчцы (ад невядомых нумароў).

Telegram: у наладах канфідэнцыйнасці паставіла, што ўсе дзеянні (званкі, паведамленні) могуць рабіць толькі ўжо існуючыя кантакты. Бо чалавек у гадах, наўрад ці новыя кантакты будуць пісаць яму сапраўды па справе.

Такія ж налады я потым паставіла сваім бацькам — гэта хоць неяк абароніць ад лішніх званкоў. Пакуль з тых часоў ніхто не званіў.

«Асабіста прыеду пераправеру, што з дамофонам»

Наш чытач Мікалай распавядае: што яму званілі махляры, ён здагадаўся адразу, як толькі ўбачыў расійскі нумар. Уключыў дыктафон і запісаў такую размову:

— У вас заўтра будзе плановая замена дамофонаў у пад’ездзе.

— У якім горадзе?

— У вашым.

Далей у размове мужчынскі голас пагражае, што Мікалай застанецца без ключоў, а потым і ўвогуле паўстане перад судом.

— Не дай бог вы толькі зламаеце дамофон — будзем судзіцца. Асабіста прыеду пераправеру, што будзе з новым дамофонам.

— Буду вас чакаць.

Іншы раз махляры ўпарціта трымаліся той жа «дамофоннай» схемы, а Мікалай вырашыў ім падыграць. На пытанне, колькі ключоў да новай прылады яму трэба, малады чалавек адказаў: адзінаццаць, маўляў, няхай будзе з запасам. Махляр, са свайго боку, паведаміў, што, акрамя камплекту ключоў, у кожнага жыхара дома павінен быць яшчэ і індывідуальны код ад дамофона.

— На маю кватэру, калі ласка, не рэгіструйце ніякі код.

— У такім выпадку накіроўваю вам асабовы нумар для атрымання ключоў у майстра.

— Падчакайце, выпраўце: не адзінаццаць — пятнаццаць трэба ключоў.

Тут у махляра далі збой скрыпты, і ён таксама паклаў слухаўку.

Мікалай кажа, што быў яшчэ і трэці званок — і зноў пра дамофон, але малады чалавек знаходзіўся за рулём і не мог размаўляць.

— Відаць, схема працуе на ўра, таму махляры нічога ў ёй і не мяняюць, — рэзюмуе Мікалай.

«Зразумеў, што яму нічога не свеціць»

Сужэнцы яшчэ аднаго чытача Onlíner Сяргея патэлефанавалі з невядомага нумара ў мэсэнджары. Сяргей распавядае: жонка засумнявалася, але дапусціла, што гэта можа быць яе дваюрадная сястра, якая якраз паехала ў Расію. Дзяўчына адказала на званок і пачула голас маладога мужчыны.

— Граматная пастаноўка маўлення, ветлівы, звяртаецца па імені і па бацьку. Пытаецца, чаму жонка не забірае на пошце паведамленне з Міністэрства па падатках і зборах.

Дзяўчына згадзілася на днях забраць дакумент, але сумненні ў сям’і ўжо з’явіліся. А тут суразмоўца пачаў удакладняць пашпартныя даныя жонкі Сяргея, і маладыя людзі канчаткова пераканаліся, што размаўляюць з аферыстамі.

— Я гучна сказаў побач са слухаўкай: «Гэта махляры, адключай». Жонка ўжо хацела скінуць выклік і аднесла слухаўку ад вуха, але той малады чалавек, пачуўшы мужчынскі голас побач, пачаў яе абражаць.

Такі ветлівы і інтэлігентны малады чалавек імгненна ператварыўся ў лаянкара, калі зразумеў, што яго раскрылі і яму нічога не свеціць.

Нумар, вядома, адразу заблакавалі, абзванілі родных і знаёмых, папярэдзілі, каб былі ўважлівыя.

Пра шматступеньчатыя схемы, першы этап якіх — званок з пошты, мы распавядалі не раз. У выпадку Сяргея нумар таго, хто званіў, у мэсэнджары таксама вызначаўся як «Белпошта». Так махляры спрабуюць прыспаць пільнасць «ахвяры».

«Будзе збіраць у такіх жа падманутых грошы»

На што звяртаць увагу і як адказваць на званкі, калі тэлефануе верагодны махляр, мы ўдакладнілі ў Камітэце дзяржкантролю, у начальніка ўпраўлення ўласнай бяспекі Дэпартамента фінансавых расследаванняў КГК Аляксандра Іванова.

Назву гэтага ведамства аферысты часта выкарыстоўваюць у сваіх схемах: разумеюць, як на несвядомага чалавека паўплывае званок з «Дэпартамента фінансавага маніторынгу» або «Дэпартамента фінансавых расследаванняў».

Іронія ў тым, што КГК не займаецца дэклараваннем наяўных, інкасацыяй банкнот і ўвогуле не цікавіцца, колькі грошай у чалавека дома (калі чалавек, вядома, не ўзяў хабар).

— Вельмі часта махляры прадстаўляюцца работнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў, Дэпартамента фінансавага маніторынгу, могуць дэманстраваць «службовы кабінет», пасведчанні, форменнае адзенне. Грамадзяніну можа быць незразумела, што гэта не форменнае абмундзіраванне ДФР, і ён паверыць.

Але галоўнае — памятаць, што работнікі Камітэта дзяржкантролю або Дэпартамента фінансавых расследаванняў не праводзяць апытанні па тэлефоне, не вядуць расследаванні або аператыўную працу ў рэжыме тэлефонных званкоў.

То-бок, калі вам патэлефанавалі «з КГК» і прапануюць дапамагчы выкрыць злачынцу, узяць крэдыт, перадаць грошы — што заўгодна, ніколі гэтага не рабіце. Ведайце, што на сувязі махляры. Калі вы нам і спатрэбіцеся, вас запросяць у КГК і высвятляць усю інфармацыю на месцы, — кажа прадстаўнік ведамства.

Звяртайце ўвагу таксама на прэфікс нумара тэлефона

Адна са схем махлярства — зламыснікі прапануюць беларусам стаць «пазаштатнымі інспектарамі або рэгіянальнымі прадстаўнікамі КГК» і выконваць даручэнні, нібыта папоўніць рады супрацоўнікаў Камітэта дзяржаўнага кантролю на час аперацыі па поімцы махляроў. Але пазаштатныя і рэгіянальныя супрацоўнікі, куратары, інкасатары і іншыя неіснуючыя пасады — гэта толькі плод фантазіі зламыснікаў.

Насамрэч з «рэгіянальнага супрацоўніка» зробяць кур’ера, які будзе ездзіць па гарадах, збіраць у такіх жа падманутых грошы і перадаваць махлярам.

— Людзі пішуць заяву «Прашу прыняць мяне на працу ў Камітэт дзяржаўнага кантролю». Іх нібыта прымаюць, дасылаюць загад — відавочна, ліпавы. Вось паглядзіце:

Бачым тут выходны нумар ад такога-то ліку са словам «ісх.». Выходныя нумары ёсць толькі ў лістоў, у загаду — нумар без слова «ісх.».

Ні адзін загад не пачынаецца са слова «Паважаны».

«У абавязкі рэгіянальнага прадстаўніка ўваходзіць…» Зноў-такі абавязкі ніколі не пералічваюць у загадах аб прыёме на працу. Службовы загад — гэта кароткі распарадчы дакумент, дзе напісана, што чалавек прызначаецца на пасаду, і ўсё.

У «загадзе Камітэта дзяржаўнага кантролю» подпіс старшыні праўлення. У нас старшыня камітэта.

Апагей сітуацыі — на «загадзе КГК» пячатка Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

То-бок дастаткова ўважлівей вывучыць гэтыя «дакументы», каб няўзброеным вокам заўважыць іх несапраўднасць. Найменшая нестыкоўка павінна выклікаць у чалавека падазрэнні: а ці сапраўды гэта КГК?

У гэтым «загадзе» тыя ж ляпы: зноў «у абавязкі супрацоўніка інкасацыйнай службы ўваходзіць…».

У Камітэце дзяржаўнага кантролю няма інкасатараў.

Акрамя таго, Аляксандр Іваноў лічыць, што ўмоўнаму пенсіянераму, які ўсё жыццё адпрацаваў, напрыклад, слесарам на заводзе, напэўна, ёсць сэнс задумацца, з чаго б гэта яго прымаюць на працу ў КГК (ды яшчэ дыстанцыйна) і чым ён можа дапамагчы ведамству.

«Забярэце пакет ад «Рыгі» і пазбегнеце адказнасці? Так не бывае»

Начальнік упраўлення ДФР падкрэслівае: калі вам патэлефанавалі, асабліва ў мэсэнджарах, гэта адразу чырвоны сцяг і нагода павысіць пільнасць, асабліва калі просяць нешта зрабіць.

— Напрыклад, патэлефанавалі і назвалі вас удзельнікам фінансавання тэрарызму або прад’явілі, што вы разгалосілі дзяржсакрэты. Дык вы ж ведаеце, вы ўдзельнік ці не ўдзельнік, ведаеце вы дзяржсакрэты ў прынцыпе ці не, — навошта панікаваць?

Па-першае, у нас прававая дзяржава і дзейнічае прэзумпцыя невінаватасці. Вы не павінны даказваць, што нічога не фінансавалі.

Па-другое, дзейнічае прынцып неадваротнасці пакарання. Калі чалавек сапраўды стаў удзельнікам фінансавання тэрарызму або экстрэмізму ці ўчыніў іншыя злачынствы, ні адзін работнік КГК або ДФР не зможа зрабіць так, каб чалавека вызвалілі ад адказнасці.

Дэклараванні, перадачы на адказнае захоўванне, перавозка пакетаў ад універсама «Рыга» ў Магілёў не зробяць вас невінаватымі.

Увогуле, не трэба нікому верыць. Нават калі ёсць нейкія прэтэнзіі з боку дзяржаўнага органа, у такіх сітуацыях самае галоўнае — не прымаць паспешных рашэнняў. Гэта і псіхолагі раяць. Першы крок — запаволіцца або спыніцца, каб уключылася крытычнае мысленне.

«Калі супрацоўнік на вас крычыць, ён дакладна ліпавы»

Калі ёсць сумненні, Аляксандр Іваноў раіць перазваняць у ведамства, супрацоўнікам якога прадставіўся махляр, і ўдакладніць, ці працуе там такі чалавек, або абмеркаваць сітуацыю з блізкімі людзьмі, прычым як мага хутчэй. Дарэчы, па тэлефонах даверу дзяржаўных органаў можна і паскардзіцца, калі паводзіны сапраўднага работніка падаліся некарэктнымі.

— У нас людзі як: ім патэлефанавалі, прадставіліся супрацоўнікам — чалавек ужо чагосьці баіцца. Дык вось, у першую чаргу тут павінен быць не страх, а цікаўнасць: чаго гэта мной цікавяцца, лепш схаджу ды спытаю, чым я, просты грамадзянін, зацікавіў фінансавую разведку, КДБ, КГК.

А махляры нагнятаюць сітуацыю, пагражаюць арыштам, ператрусам. Калі ператрус сапраўды патрэбны, загадзя пра яго не папярэджваюць, але і пужаць гэтым не будуць. Што, бомбу знойдуць дома? Людзі павінны памятаць, што супрацоўнікі праваахоўных структур абавязаны звяртацца з людзьмі карэктна і з павагай.

Калі на вас крычаць, псіхалагічна ціснуць — адразу зразумела, што супрацоўнік ліпавы.

«Амаль не прадала кватэру таемна ад унукаў»

У практыцы ведамства ёсць і гісторыі са шчаслівым канцом. Прадстаўнік КГК распавядае, як аднойчы махляры вельмі доўга вялі бабулю, унушалі, што яна дапамагае выкрываць злачынцаў, пры гэтым забаранялі «разгалошваць дзяржаўную тайну» і распавядаць пра гэтую «аперацыю».

Аферысты пераканалі пенсіянерку прадаць кватэру і пералічыць грошы на бяспечны рахунак. Жанчына ўжо нават заключыла дамову з рыэлтарскім агенцтвам, прайшло некалькі паказаў кватэры.

— На шчасце, дзеці неяк заўважылі неладнае, зразумелі, што гэта махляры. Патэлефанавалі мне, кажуць: бабуля нібы пад гіпнозам. І мы ўсе разам — дзеці, я — больш за паўгадзіны тут, у кабінеце пераконвалі яе, што гэта ўсё пустое. На шчасце, прадаць кватэру яна не паспела.

Яшчэ адна сітуацыя, якая скончылася добра: рабочы з Магілёва прывёз у Мінск для «дэкларавання» каля 5—7 тыс. беларускіх рублёў. Выратавала тое, што махляры «загуляліся», пачалі перанакіроўваць яго па розных адрасах.

— У чалавека ўзнікла падазрэнне, ён патэлефанаваў ва ўпраўленне ўласнай бяспекі, мы прапанавалі прыехаць да нас, а не па прызначаным махлярамі адрасе. Разубедзілі: такіх супрацоўнікаў няма, ніякіх дэклараванняў няма. Усё абышлося толькі выдаткамі на таксі.

Дарэчы, Дэпартамент фінансавага маніторынгу пастаянна раіць беларускім банкам звяртаць увагу на кліентаў, якія просяць аформіць крэдыт.

— Значная доля адказнасці ляжыць на супрацоўніку банка, які кантактуе з ахвярай махляроў. Відаць жа, што чалавек паводзіць сябе дзіўна, хвалюецца, перажывае. Менавіта таму мы і лічым, што патрэбная пэўная паўза, «перыяд астуджэння» перад афармленнем дагавора. І ёсць выпадкі, калі работнікі банкаў усталёўваюць сапраўдную прычыну звароту па крэдыт і адгаворваюць людзей.

З аднаго боку, паводле слоў Аляксандра Іванова, махляры робяць стаўку на прававую непісьменнасць людзей. З другога — сярод кур’ераў ёсць не толькі падманутыя беларусы. Сустракаюцца і такія, хто свядома спрабуе падзарабіць такім чынам.

Аляксандр Іваноў нагадвае галоўны алгарытм, паводле якога трэба дзейнічаць, калі вас просяць паўдзельнічаць у аператыўнай працы, паведаміць код з SMS, задэклараваць грошы або здзейсніць іншыя дзеянні:

Не паведамляйце тым, хто тэлефануе, персанальныя даныя, коды.

Немадкладна кладзіце слухаўку. Павінен дзейнічаць прынцып «нулявога даверу».

Абмяркуйце сітуацыю з роднымі і блізкімі людзьмі, нягледзячы ні на якія патрабаванні махляроў захоўваць таямніцу.

Ні ў якім разе не атрымлівайце крэдыты па просьбе трэціх асоб, нікуды не пералічвайце свае грошы і не аддавайце іх невядомым.

З усімі сумненнямі — ва ўпраўленне ўласнай бяспекі КГК па тэлефоне 8 (017) 327-55-88 або ў міліцыю.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]